سترون

وضعیت: «در حال تأیید»
سترون ‎setarvan, satarvan‎ [گونۀ دیگر: استرون]
(صفت) ۱. (علوم زیستی) (درمورد زن یا حیوانِ ماده‌ای) که توانایی باروری و زاییدن فرزند یا تولیدِمثل را ندارد (مصوب فرهنگستان، ۱۳۱۸، در برابر استریل) ؛ ← نازا.
ق۵. گفت زکریا جبریل را: یا سیدی! چگونه و از کجا خواهد بود مرا فرزند پسرینه اُو مرا اندریافت پیری اُو زنُم سترون است، نزاید؟ جبریل گفت: همچنین خواهد بد کی گفتم (شنقشی، ۷۱) ║ ق۶. شومی زن آن بود که مهرش بسیار بود و خوی بد دارد و سترون بود (ابن قضاعی، ۱۵۴) ║ ق۷. اگر حوا بدانستی ز رنگت / سترون ساختی خود را ز ننگت (مولوی۱، ۱‏/۲۱۴‏) ║ ق۸. به‌سببِ آنکه آن ماهروی مشکین‌موی سترون و نازاینده بود، قدح سرنگون رحِمش ... از قبول نطفه امتناع می‌نمود (ثغری، ۲۳۹) ║ ق۹. چون جهان بالکلّی مستعد آشوب و قابل فتنه گردید و مادر دهر که مدت‌ها سترون بود حاملۀ بلا شد، حضرت سلطان صاحبقران را مرضی که توأم آن ولا است طاری گشت (معین‌الدین نطنزی، ۴۰۶) ║ ق۱۰. زمانه تا تو نبودی به‌ مکرمت می‌گفت / هنوز آدم و حوا سترون‌اند و عقیم (نظیری، ۴۵۴) ║ ق۱۱. باشد که ... طفل آرزوها که به جز نامش در میان نیست، از مادر گیتی که سترون است به وجود آید (ملکشاه، ۴۶۵) ║ ق۱۲. گر نبودی شافع خلقت، نهیبت می‌نمود / دختر رز را سترون تا نزادی زو شراب (تأثیر، ۳۹) ║ ق۱۳. کاشکی بودی سترون مام من / در جهان هرگز نبودی نام من (احمد نراقی، ۲۹۰) ║ ق۱۴. مسیحا زاد کلکم همچو مریم / که بُد چون مادر یحیی سترون (ادیب‌الممالک، ۲‏/۳۲۵‏) ║ ۱۳۳۰ش. فانی، کز زادن چنو سخن‌آرای / مادر ایّام شد عقیم و سترون (بهار، ۲‏/۱۳۴۱‏) ║ ۱۳۴۸ش. ممکن بود که زن با تجدید فراش شوهرش هم‌داستان شود و آن هنگامی بود که نازا و سترون بود یا بچه‌هایش پا نمی‌گرفتند (کتیرایی۱، ۲۶۳) ║ ۱۳۷۱ش. آنچه از شرط‌های قیامت یاد شده چنین است که پیش از آن اموری هول‌انگیز و سبب‌هایی جزع‌انگیز پیش می‌آید همچون زلزله‌ها و فرورفتگی زمین و ... و حرکت کوه‌ها و سترون شدن ماده شتران (عبدالله نورانی: تحقیقات اسلامی، ش۲‏/۵۵‏)
۲. (مجاز) (درمورد زمین یا گیاهی که) محصول و ثمری از آن به دست نمی‌آید.
ق۶. ز کان اگر به سخای کف تو زاید زر / زمین سترون و خورشید ناتوان آید (مختاری، ۶۹) ║ ق۱۱. نخل سترونم کسی آبم نمی‌دهد / تا خوشه‌خوشه عیسی گویا برآورم (شفائی، ۸۹) ║ ۱۳۳۸ش. از زیرِ این خاک سترون و به‌هم‌ریخته و از میان این باروهای باخاک‌یکسان‌شده ارواح مقدس سه‌هزار سرباز ... به سرمنزل والاتری صعود کردند (قاضی۱، ۱‏/۴۴۲‏) ║ ۱۳۶۲ش. پدربزرگش، پدر و خودش با آن زمین سترون و با فقری بی‌پایان کلنجار رفته بودند (باستانی، ۲‏/۸۰۴‏) ║ ۱۳۷۷ش. با نخل‌های سترون، با تاک‌های عقیم / جز غمگنانه چه گوید نجوای نور و نسیم (یک مثلاً این‌ که: بهبهانی، ۱۰۶۳)
۳. (مجاز) (درمورد کسی یا چیزی که) دچار رکود شده و از آفریدن چیزهای جدید یا ایجاد تغییر ناتوان است.
ق۷. خاطر معنی‌طراز و طبع گوهرزای را / گرچه دیری شد که بی قطران سترون کرده‌ام (لویکی، ۲۱۰) ║ ق۱۱. زادۀ هند جگرخوار چه خواهد بودن؟ / شبِ بختِ سیه آن بِه که سترون باشد (صائب، ۴‏/۱۶۶۹‏) ║ ۱۳۳۶ش. تو اینک متجاوز از ده سال است که اولین کتاب خود را منتشر ساختی ... دراین‌صورت چه شد که پس از آوردن چنین فرزند برازنده‌ و برومندی یکباره نزا و سترون درآمدی (جمالزاده۱۵، ۱‏/۲۰‏) ║ ۱۳۵۶ش. اشعری‌ها با توسل به سفسطۀ کلام هرگونه نوخواهی و تازه‌طلبی و دانشجوئی را به‌ بهانۀ خروج از شریعت کوبیدند و اسلام را برای قرن‌ها سترون ساختند (دژکام، ۱۲۳) ║ ۱۳۷۲ش. گفتم که چیزهایی نوشته‌ام که همه نیمه‌کاره است ... حرف‌های دیگری هم زدیم که مهم نیست. بیشتر هم داشتم سترون شدنم را پشت این حرف‌ها پنهان می‌کردم (گلشیری۴، ۱۰۷) ║ ۱۳۸۰ش. رکود و رخوتِ حاکم بر فرهنگ و جامعۀ ما در سدۀ اخیر موجب شد که نه‌تنها زایندگی و پویایی فرهنگ و ادب ایرانی سترون و ایستا شود، بلکه ... آهنگ استغنا از فرهنگ اسلامی و تجزیه و چندپارگی فرهنگی نواخته شود (خانیکی، ۱۰۹)
۴. (مجاز) (درمورد چیزی) که حاصل، فایده یا نتیجۀ موردانتظار را ندارد و امر یا اتفاق خوشایندی از آن به دست نمی‌آید.
ق۷. چون عطسۀ روحِ قدس آثارِ تو می‌دارد / شب‌های سترون را مریم‌صفت آبستن (اسفرنگی، ۳۶۸) ║ ق۱۰. هر گوهری که از شب آبستنم بزاد / روزش به عقد بخت سترون درآورم (نظیری، ۴۴۸) ║ ۱۳۵۵ش. سرمایه‌های مادی و معنوی بسیار در کشاکش‌های سترون به‌ هدر می‌رود (به‌آذین۱، ۱‏/۱۰۴‏) ║ ۱۳۷۲ش. نباید گذاشت نیروی اراده و اندیشه‌شان، شور فعالیتشان در مرداب بندوبست‌های سترون سیاست‌بازان هرز برود (به‌آذین۱، ۲‏/۱۵۸‏) ║ ۱۳۷۹ش. زندگیِ روحی‌اش بی‌برگ‌وبار و سترون است، در خلاء درونی زندگی می‌کند (خرّمشاهی، ۳۶۲)
۵. (مجاز) (درمورد ابری که) بدون باران است.
۱۳۶۲ش. مرگ شبدیز است؟ خسرو گفت، خامشی ابری سترون بود: / هر نگاهش در دل وحشت آذرخشی از جنون می‌شد (دشت ارژن: بهبهانی، ۷۳۹) ║ ۱۳۶۳ش. حالا، گل‌به‌گل در پهنۀ آسمان تکه‌ابر‌های سفید و سترون را می‌دیدی که ولو می‌گشتند (آقایی۱، ۲۳۱)
۶. (علوم زیستی) (در مورد چیزی) که عاری از باکتری، قارچ، ویروس یا دیگر موجودات ریز بیماری‌زا و غیربیماری‌زاست (مصوب فرهنگستان، ۱۳۸۰، در برابر استریل) ؛ استریل ‏۲؛ استریلیزه.
۱۳۷۹ش. ظرفی که شور در آن انداخته می‌شود باید سترون (استریلیزه) شود و درِ آب‌بندی داشته‌ باشد تا فساد در آن راه نیابد (دریابندری۱، ۲‏/۱۷۰۵‏) ║ ۱۳۹۴ش. عمل سترون کردن یا از بین بردن میکروب‌ها در مایعات از راه گرم کردن و سرد کردن سریع آن‌ها، نام خود را از لویی پاستور شیمی‌دان بنام فرانسوی گرفته‌است (محمدرضا باطنی: بخارا، ش۱۰۷‏/۲۱‏)