وضعیت: «در حال ویراستاری»
نام‌وننگ nâmonang [(ننگ در این ترکیب از اتباع «نام» و به معنای اعتبار و شهرت است)]
(اسم) ۱. (درمورد کسی یا چیزی) ارزش و احترام او یا آن و شناخته‌شده بودن او به دلیل ویژگی‌ها و کارهای نیک نزد گروه بزرگی از مردم؛ آبرو، اعتبار، منزلت ؛ نام‌وآب؛ نام‌وناموس؛ ننگ و نام.
ق۴. من آن بینم که بکوشی باری عار بر خود ننهاده باشی و بر نام و ننگ کشته شوی (بلعمی۲، ۴/۷۸۳) ║ ق۵. اگر روز جنگ بودی، هر جنس از جهت نام و ننگ بکوشیدندی (نظام الملک، ۱۳۶) ║ ق۶. پای بر دنیا نه و بردوز چشم از نام و ننگ / دست بر عقبی زن و بربند راه فخر و عار (سنایی۱، ۲۰۵) ║ ق۷. اگر خواستی که در یک هفته یک یا دو نوبت امرای دولت را مهمانی کند از راتب خاص خویش توفیری ساختی تا به شرایط محافظت نام و ننگ قیام توانستی نمود (جرفادقانی، ۲۲) ║ ق۸. از مردن چاره نیست، بهتر آنکه به نام و ننگ بمیرند نه به ذلّ و خواری بگریزند (رشیدالدین فضلاللّه۱۳، ۲/۱۰۳۱) ║ ق۹. کسانی که آهنگ حرمت و قصد نام و ننگ و عِرض مردم کنند در قهر ایشان مبالغه نماید (عقیلی، ۲۱۶) ║ ق۱۰. به نام و ننگ از عالم رفتن بر زندگانی که به کام دشمن گذرد ترجیح دارد (خواندمیر۱، ۲/۱۵۰) ║ ق۱۱. سلیم چند ز دل حرف می‌زنی خاموش / که دل به باد فنا داد نام و ننگ تو را (سلیم تهرانی، ۳۲) ║ ق۱۲. همچو لامع هرکه سر در کوچۀ عشق آورد / بایدش اول گذشتن از خیال نام و ننگ (لامع، ۳۹۴) ║ ق۱۳. هر ملّتی ملّیت و وطن و نام و ننگ خود را در سایۀ حسن نیت یک پادشاه مهربانی نگاه تواند داشت (اختر، ۱/۲۴۳) ║ ق۱۴. به قوّت قلب باید در سر نام و ننگ مردانه کوشید (اختر، ۵/۴۰۶۶) ║ ۱۳۰۹ش. مرد پای نام و ننگ که به‌میان آمد مرگ را ... حلوای شیرین تصور می‌کند (نواب رضوی، ۱/۶۷۵) ║ ۱۳۴۳ش. بیش از این ناصح مده پندم ز بدنامی عشق / هرکه عاشق شد چه در بند است نام و ننگ را (روحانی، ۳۰۲) ║ ۱۳۷۴ش. آن زن بی پروای نام و ننگ، خود را به توفان عشق و رسوایی سپرد (دولت‌آبادی۲، ۱/۵۲۴)
۲. (مجاز) افتخار و سربلندی ناشی از جنگاوری و دلیری در میدان جنگ ؛ نام‌و‌نبرد.
ق۴. مرا پیش او رفت باید به جنگ / نپوشد درم آتش نام و ننگ (فردوسی، ۷/۲۴۸) ║ ق۵. زبهر آنکه مرد نام و ننگند / ز مردی سال و مه با هم بجنگند (فخر گرگانی، ۵۱۴) ║ ای نهنگ روز جنگ و پیل روز نام و ننگ / ای به مردی رسته از کام نهنگ و موج نیل (قطران، ۲۱۵) ║ ق۶. بشکند بانگش دل مردان به روز نام و ننگ / بسپرد نعلش سر گردان به روز گیر و دار (امیر معزی، ۲۸۵) ║ ق۷. تیر و منجنیق روان شد. چون کار تنگ شد و هنگام نام و ننگ ... او خود با جماعتی مردان در زورق نشستند ... و مانند برق بر آب روان گشتند (جوینی، ۱/۷۱) ║ ق۸. قرامان ... مرد جنگ و حریف نام و ننگ نیست (عزیز استرآبادی، ۵۲۳) ║ ق۹. غلبه‌ای از مردان کار و نامداران کارزار در آن میدان جنگ و موقف نام و ننگ به قتل آمدند (حافظ ابرو۱، ۲/۶۳۵) ║ ق۱۰. بار دیگر آن دو سپاه سپهراساس متلبس به لباس جنگ شده، روی به میدان نام و ننگ نهادند (خواندمیر۱، ۱/۴۸۰) ║ ق۱۱. دلیران در آن عرصۀ نام و ننگ / همه دست برده به تیر و تفنگ (محمود افوشته‌ای، ۵۰۳) ║ ق۱۲. سلیمان آقا با جمعی خواص یراق جنگ و اسباب نام و ننگ ... برریخته و از اشک گلگون و سرشک پرخون وسایط برانگیختند (نامی اصفهانی، ۲۰۸) ║ ق۱۳. آزاد خان ... از پهنۀ جنگ و عرصۀ نام و ننگ فرار و به جانب اکراد یزیدی و بلباس گذار کرد (رضاقلی خان، ۹/۳۷) ║ ق۱۴. این لباس شما، لباس میدان جنگ است که خبر از نام و ننگ می‌دهد (طاهر میرزا۱، ۱۲۶۷)
۳. سخن یا مطلبی که به آبرو و حیثیت کسی مربوط شود.
ق۵. چه گویی که را گویم این نام و ننگ / که با او نباشم برابر به جنگ (ایران‌شاه۱، ۲۳۷) ║ ق۶. مردی بود درویش متحمّل، نام و ننگ با کس نگفتی و پردۀ حال خود فروگذاشته داشتی (ابوالفتوح، ۶/۲۴۹) ║ ق۱۰. نهفت ناله فغانی درون پردۀ دل / چو گل به غنچه نگه داشت نام و ننگ تو را (بابا فغانی، ۸۲) ║ ق۱۱. محرم رازی چو غیر دل نبینم در جهان / همچو طالب روی نام و ننگ با دل کرده‌ام (طالب آملی، ۷۲۳)
۴. آنچه باعث بی‌ارزش کردن و شرم‌گین شدن کسی یا چیزی شود.
ق۶. گلرنگ لبت مایۀ رنگ شکر است / وآن پسته نگر که نام و ننگ شکر است (سیدحسن غزنوی: خلیل شروانی، ۳۵۶) ║ ق۷. نه ز دست دگر خسیسان است / نام و ننگ همه رئیسان است (کمال‌الدین اصفهانی، ۴۵۳)
نام‌وننگ جستن
۱. شهرت و اعتبار کسب کردن.
ق۴. چون این گفته باشی به شیده بگوی/ که ای پرخرد مهتر نام‌جوی ـ تو تنها نه ایدر به جنگ آمدی/ نه از جستن نام و ننگ آمدی (فردوسی، ۴/۲۰۷) ║ ق۵. نفس خشم‌گیرنده به وی است نام و ننگ جستن و ستم ناکشیدن، و چون بر وی ظلم کنند به انتقام مشغول بودن (بیهقی۱، ۱۲۰) ║ بهین کاریست نام و ننگ جستن/ زبان مردم بیگانه بستن (فخر گرگانی، ۱۰۵)
۲. جنگیدن.
ق۴. نیستاد کس پیش او در به جنگ / نجستند با او کسی نام و ننگ (فردوسی، ۲/۴۲) ║ کسی با ستاره نکوشد به جنگ / نه با آسمان جست کس نام و ننگ (فردوسی، ۶/۵۶۳) ║ ق۵. نجست از بنی‌شَیْبَه کس نام و ننگ / که با کس نبد ساز و آلات جنگ (عیّوقی، ۱۰)
نام و ننگ کسی بردن
آبرو، اعتبار و احترام او را از بین بردن.
ق۶. انوری را چو نام و ننگ ببرد/ رفت و دعوی نام و ننگ آورد (انوری، ۲/۸۱۱) ║ ق۷. نام و ننگم مبر ای جان و مرا دور مکن / از بر خود که ندارد ز مگس عار شکر (سیف فرغانی، ۳/۲۳۴) ║ ق۸. ببردی نام و ننگم ای دل و دین / دل ما را چه جای نام و ننگ است (جهان‌ملک، ۷۳) ║ ق۹. آن را که ببرد نام و ننگم / بر جام شرف فکند سنگم (جامی۳، ۲/۲۸۶)