وضعیت: «تأییدشده»
اتلاف etlâf [جمع: اتلافات، اتلاف‌ها؛ <عربی>]
(اسم) ۱. از بین بردن و هدر دادن.
ق۵. قومی پنداشتند که شرف آدمی در اتلاف مال و تبذیر است، پس بدان افتخار و مباهات کردند (غزالی۳، ۸۶) ║ ق۶. اگر براءَتِ ذمّت خود بازننمایم در اتلاف حیوة و اسراف ذات خود سعی نموده باشم (دقایقی، ۴۹) ║ ق۷. مال بسیار و نعمت بی‌شمار از پدر میراث یافتم و در اتلاف و خرج آن بشتافتم (دهستانی، ۱/۵۰۴) ║ ق۸. به‌واسطۀ سوءالتدبیرات و اتلافات، اکثر رعایای ولایت جلای وطن کردند (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۴۲۰) ║ ق۹. گاه از مجرد توهمی خون یکی هدر ساختی و گاه به راه اسراف و اتلاف گنجی بپرداختی (شرف‌الدین یزدی، ۲/۹۹۲) ║ ق۱۰. هرچه در خلایق حصار بود از مواشی و حیوانات و از اموال و حبوبات به‌تمامة از مردم گرفتند، به اتلاف و اصراف به‌انعدام رسانیدند (دوغلات، ۳۹۲) ║ ق۱۱. چگونه اتلاف محصولات و زراعات مشهد مقدس معلّی حلال باشد؟ (اسکندربیک، ۲/۶۱۰) ║ ق۱۲. امتداد ایام عَلَث و غَلَث، اتلاف خزائن و ضَیعَت ضِیاع دولتین و تولید مواد شور و شَین می‌بود (مهدی استرآبادی، ۵۹۶) ║ ق۱۳. در صدر کتاب ... عنوان کردند از حرام بودن حفظ کتب ضلال ... و اینکه واجب است اتلاف آن کتب (تنکابنی، ۳۷۷) ║ ق۱۴. این وضع زندگی برای من جز اتلاف شأن و وقت هیچ فایده ندارد (اعتمادالسلطنه۱، ۶۸۰) ║ ۱۳۱۱ش. پدرش ... پس از اتلاف اموال خود به مرگ نابهنگامی درگذشت (هدایت۷، ۶۹) ║ ۱۳۳۲ش. می‌بایست ... عده‌ای هم در بانک مدتی برای گرفتن رسید از کار بیکار شوند که چون مستلزم خرج زیاد و اتلاف وقت است از آن صرف‌نظر کرده‌اند (مصدّق، ۳۷) ║ ۱۳۶۴ش. بعد از سه سال که من جز اتلاف عمر، کاری مؤثر نکردم ... اطلاع دادند که باید خود را برای رفتن به دارالحیات آماده کنیم (منصوری، ۱/۳۴) ║ ۱۳۸۰ش. همبستگی بین تعداد دفعات مراجعه به مدیریت کشاورزی و اتلاف آب می‌تواند راهنمایی برای افزایش این مراجعات به مدیریت کشاورزی باشد (جعفر عزیزی: اقتصاد کشاورزی و توسعه، ش۳۶/۱۲۴)
۲. کُشتن.
ق۶. محرِم ... اگر صیدی بکشد جزا واجب آید، ازبهر آنکه اینها اتلاف است (بحر الفوائد، ۲۸۰) ║ ق۷. در اهلاک جز انتقام فایده‌ای دیگر نه، ابقا را بر اتلاف مقدّم باید داشت (دهستانی، ۲/۹۷۴) ║ ق۱۳. تعدی و اجحافش برون از حد و انتها بود، و مرتکب اتلاف جمعی از اشراف می‌شد (دنبلی، ۳۵) ║ ق۱۴. دیگر مردم بر او حسد برده بی سابقۀ خصومتی پیوسته در اعدام و اتلاف او می‌کوشند (خسروی۱، ۲۲۶) ║ ۱۳۲۷ش. بیگانه... به خود حق خواهد داد که ... شمشیر ما را برای هلاک و اتلاف خودمان به‌کار برد (حسن نیکو: آیین اسلام، ش۲۰۸/۱۲)
۳. (درمورد اعضای بدن) مجروح کردن یا قطع کردن آن.
ق۷. اگر این روا باشد، هرآینه بریدن آلت تناسل از بیم زنا، و بریدن زبان از بیم دروغ، و دیگر اتلاف‌ها روا بُوَد (مؤید خوارزمی، ۲/۲۴۳) ║ ق۹. در اتلاف عضو برهنۀ خصم که در معرکه به نظر شما درآید مبالغه نکنید (میرخواند، ۲/۸۴۳)
۴. مردن یا کشته شدن.
ق۸. زرگر از اتلاف فرزندان بترسید (ثغری، ۶۸) ║ ق۱۳. اغلب ناخوشی طاعون باعث خرابی و اتلاف سکنۀ آن دیار است (رضاقلی میرزا، ۱۸۵) ║ ق۱۴. به‌حدی در فشار قحطی هستند که دو روز و سه روز با باقلا و سبزی‌آلات معاش کرده و همین بی‌ترتیبی غذا باعث بروز امراض و اتلاف آن‌ها خواهد شد (قبالهٔ تاریخ، ۱۸۰) ║ ۱۳۲۸ش. کمبود شمارۀ ماماهای آزموده و باوجدان هر سال موجب اتلاف هزاران مادر ایرانی می‌شود (ناشناس: آموزش و پرورش، ش۱۱/۵۱) ║ ۱۳۶۴ش. این دارو اگر برخلاف دستور به‌کار برده شود، مانند زهر، سبب اتلاف خواهد شد (منصوری، ۱/۲۱۳)
۵. (حقوق، فقه و اصول) از بین بردن مال دیگری یا آسیب زدن به آن و کاستن از ارزش آن به‌عمد یا غیر عمد؛ قس: تسبیب.
۱۳۱۳ش. هرگاه شخصی مالک را از تصرف در مال خود مانع شود، بدون آنکه خود او تسلط بر آن مال پیدا کند غاصب محسوب نمی‌شود، لیکن درصورت اتلاف یا تسبیب ضامن خواهد بود (قانون مدنی، ۶۱) ║ ۱۳۴۴ش. مراد ردّ عوض بر مشتری آن است که خسارت وارده بر مشتری را اعم از قیمت یا مثل و خساراتی که به سبب اتلاف مَبیع ازطرف بایع به‌وجود آمده پرداخت نماید (جمال‌الدین جمالی: کانون، ش۳و۴/۵۱) ║ ۱۳۷۵ش. در فقه اسلامی در موارد اتلاف (اتلاف به مباشرت) وجود تمیز برای مسئول شناختن شخص اتلاف‌کننده (متلف) شرط نیست (مرتضی قاسم‌زاده: دیدگاه‌های حقوق قضایی، ش۲/۹۳) ║ ۱۳۹۳ش. کتب تفسیری - فقهی ... در خصوص وجوب اجرای حد و ضمان در اتلاف عین مسروقه ... بحث مبسوط ... به عمل نیاورده‌اند (منصوره سهرابی: مطالعات حقوقی، ش۲/۷۴)
۶. (فیزیک) پدیده‌ای که در آن بخشی از انرژی یک سامانۀ فیزیکی به گرما تبدیل می‌شود (مصوب فرهنگستان، ۱۳۸۳، در برابر dissipation).
اتلاف پذیرفتن
از بین رفتن و هدر شدن.
ق۶. شحنه با حشم در کاه و هیمه اسراف نکنند که هر دو اتلاف و اسراف پذیرد و مصالح فروماند (ابن فندق، ۴۷)
اتلاف تسبیبی
(حقوق، فقه و اصول) عملی که عادتاً موجب اضرار و تلف نمی‌شود، اما در موردی خاص سبب اضرار و تلف شده‌است ؛ قس: اتلاف مباشرتی.
۱۳۷۳ش. ضابطۀ مباشرت اتلاف بدون قصد است ... اما معیار و ضابطۀ اتلاف تسبیبی آن است که اگر آن سبب نباشد تلف حاصل نمی‌شود و درعین‌حال او علت تلف نیست (ابوالقاسم یعقوبی: فقه، ش۱/۲۲۴) ║ ۱۳۸۹ش. اگر عدم‌النفع قطعی، ضرر و خسارت حتمی باشد و دیگری زمینۀ محرومیت از این سود انتظاری را فراهم آورده باشد، می‌توان این رفتار را از مصادیق اتلاف تسبیبی دانست (مصطفوی - فیروزآبادی: حقوق اسلامی، ش۲۶/۸۴)
اتلاف شدن
۱. مردن یا کشته شدن.
ق۱۴. او ... خود را به زیر قطار ... می‌اندازد ... و ... اتلاف می‌شود (اختر، ۵/۳۶۸۹) ║ ۱۳۹۳ش. از ابتدای سال جاری تاکنون ۴۰ سگ ولگرد توسط مامورین شهرداری اتلاف شد (شبکۀ اطلاع‌رسانی راه دانا: اینترنت)
۲. از بین رفتن؛ هدر رفتن.
ق۱۴. مالیاتی که حاصل می‌شود به جایی صرف خواهد شد که عین مقصود عموم ملت است و ابداً اسراف و اتلاف و افراط و تفریطی {تصحیح قیاسی؛ متن: تفریتی} در آن وجوه نخواهد شد (قبالهٔ تاریخ، ۶۳) ║ ۱۳۷۷ش. یک چهارم از کل غلات برداشت شد و بقیه به دلیل کمبود ماشین‌آلات و سوخت در مزارع اتلاف شد (حبیبه فتحی: بررسی‌های بازرگانی، ش۱۳۵/۶۴) ║ ۱۳۹۱ش. منابع قدرت ملی... توسط نظام سابق... اتلاف شد (حسن احمدیان: روابط خارجی، ش۱۳/۲۰۵)
اتلاف کردن
۱. ↑ اتلاف۱.
ق۶. در نفقه اسراف مکن و مال در معاصی اتلاف مکن (ابوحفص نسفی، ۱/۵۳۵) ║ ق۷. من چون بر مال خویش مالک شوم و در تحت تصرف خویش آرم، اگر در آن اتلافی کنم به اِسعاف حاجات نیازمندان و اِنجاح آمال درویشان سمت بخل را ارتکاب ننموده باشم (فرائد السلوک، ۹۶) ║ ۱۳۹۰ش. فساد آن چیزی است که ... مال را اتلاف کند (مصطفی محقق داماد: اطلاعات حکمت و معرفت، ش۶۷/۱۶)
۲. ↑ اتلاف۲.
ق۶. بعضی چیزها را که شر گیرند، هم‌چون مار و کژدم، هم به اعتبار آن گیرند که اتلاف چیزها می‌کنند و اگر تفویت نکردندی شرّش نگفتندی (سهروردی، ۶۰) ║ ۱۳۳۸ش. اگر مسلمانی ... از یک فرد ذمی ... خوکی را به قتل رساند، باید قیمت آنچه را که اتلاف کرده‌است بپردازد (هادی خسروشاهی: مجموعۀ حکمت، ش۴۴/۳۲)
۳. ↑ اتلاف۵.
ق۱۰. لازم است بر ایشان ضمان آنچه اتلاف کرده‌اند (خنجی۲، ۳۸۸)
اتلاف مباشرتی
(حقوق، فقه و اصول) عملی که عادتاً موجب اضرار و تلف می‌شود ؛ قس: اتلاف تسبیبی.
۱۳۷۳ش. بسیاری از فقها موجبات ضمان را زیر عنوان اتلاف و غصب آورده‌اند و اتلاف را به اتلاف مباشرتی و تسبیبی تقسیم کرده‌اند (ابوالقاسم یعقوبی: فقه، ش۱/۲۲۰)
اتلاف نفس
۱. کشته شدن یا مردن کسی.
ق۷. قومی گویند تقیّه در قول و عمل روا باشد مادام که به اتلاف نفْس نینجامد (تبصرة العوام، ۱۸۷) ║ ۱۳۱۹ش. اگر حیوان کسی مرتکب عملی می‌شد که موجب اتلاف نفس یا مال غیر می‌گردید در این صورت ... شخصاً مسئول می‌شد (ابراهیم پاد: مجموعۀ حقوقی، ش۱۸۵/۱۱۵۲) ║ ۱۳۹۰ش. هر گاه خروج از آتش ملازمه با اتلاف نفس به نحو دیگری داشته باشد حکمش مانند عدم امکان خروج از آتش خواهد بود (حسینعلی بای: حقوق اسلامی، ش۲۸/۱۴۷)
۲. کشتن کسی.
ق۸. اگر یکی از ورثه به اتلاف نفس مورّث قیام نماید، شرعاً از استیفاء حصهٔ میراثی که بدو رسیدی محروم شود (ابن هندوشاه۱، ۱، جزء۱/۳۰۳) ║ افراط ... در سفک دما و ... اتلاف نفْس ... عاقبتی مَلوم و خاتمتی مذموم دارد (عزیز استرآبادی، ۲۶۱) ║ ق۱۴. دولت انگلیس هلاک ساختن دشمنان بی‌دفاع را ... جائز می‌شمارد، بدون اینکه در این اتلاف نفس هیچ‌گونه تصور لزوم و ضرورتی مرعی باشد (ناشناس: کاوه، ش۱۲/۷) ║ ۱۳۱۶ش. سر استثناء قتل و اینکه به چه علت اکراه در آن اثری نداشته ... منتهای مراتب حفظ نفس است و این منظور در مقام اتلاف نفس حاصل نیست (محمد بروجردی: مجموعه حقوقی، ش۳۹/۱۶) ║ ۱۳۵۲ش. درمورد قتل و اتلاف نفس برای شخص عاقل و بالغ اکراه محقق نمی‌شود (حسن حسنی: حقوق مردم، ش۳۱/۶۱) ║ ۱۳۷۵ش. در برخورد وسیلۀ نقلیه، چنانچه حادثه‌ای رخ داده و قتلی حادث شود و یا مالی مختلف بشود، هرگاه صاحب هر دو وسیلۀ نقلیه مقصر شناخته شوند، ... هریکی از آنان باید نصف دیۀ اتلاف نفس و یا نصف قیمت اتلاف مالی را بپردازد (حسنعلی مؤذن‌زادگان: دیدگاه‌های حقوق قضایی، ش۳/۱۵۹)
اتلاف نفوس
۱. کشته شدن یا مردن جمعی.
ق۶. اگر استخوان اشتری ... بشکند، ... وی مخیَّر بود در آنکه قیمت فراگیرد، و حیوان را به‌جای تسلیم کند، چنانکه در اتلاف نفوس گفتیم (نهایه، ۲/۸۰۶) ║ ق۱۳. این حادثه را که ... سبب اتلاف مبلغی نفوس مسلمین و خرابی و ضرر مملکت شد نباید حقیر شمرد (ایران۱، ۳/۱۷۶۰) ║ ق۱۴. اطلاع از بروز امراض وبائی در اماکن و بلاد بعیده، برای جلوگیری از آن و مانع اتلاف نفوس شدن، تلگراف و تلفن لازم دارد (تربیت، ۳/۲۲۹۷) ║ ۱۳۲۱ش. در این سال وبای عمومی ... مثل وبای سیزده سال قبل در همه‌جا موجب اتلاف نفوس گردید (عبدالله مستوفی، ۲/۵۸) ║ ۱۳۳۸ش. آیا سقف دکان فرود آمده و باعث اتلاف نفوسی گشته بود؟ (افغانی، ۸۰۵)
۲. کشتار جمعی.
ق۸. زیادت از سیصدهزار دینار از مال سادات و دیگر طوایف به غصب و نهب و تجبّر و قهر گرفته بود و قصد محارم عَلَویین پیوسته و اتلاف نفوس و اثارات انواع شرور ... روا داشته (وصّاف۱، ۳۲۹) ║ ق۱۰. از جهت سفک دماء کثیره و اتلاف نفوس متکثره سزاوار نفرین خلق آسمان و زمین شده (اسناد شاه طهماسب، ۳۷۶) ║ ۱۳۰۹ش. متجاوز از شانزده‌کرور نفوس بشری با اسلحۀ جدید در نهایت بغض و عداوت، سعی در اتلاف نفوس یکدیگر داشتند (نواب رضوی، ۲/۱۰۴۴) ║ ۱۳۵۷ش. سلب آزادی‌های فردی و اجتماعی ... و کشتار و اتلاف نفوس نه شما را بر ابقاء حکومت استبدادی توفیق می‌دهد و ... نه روحانیت را از انجام وظیفۀ شرعی بازمی‌دارد (ناشناس: پیام قرآن، ش۱/۱۸) ║ ۱۳۷۵ش. آن‌ها پیوسته دست به ویرانگری و اتلاف نفوس می‌زنند (اسماعیل سعادت: معارف، ش۳۹/۵۰)
اتلاف نمودن
۱. ↑ اتلاف۱.
ق۱۴. اگر عالم باشد خود اتلاف مال نموده‌است و رجوع به کسی نتوان نمود (ابوالقاسم یزدی، ۲/۵۸۷) ║ ۱۳۰۵ش. حضرت عیسی منزّه است از اینکه در مال دیگران تصرف کرده و آن‌ها را اتلاف نماید (غلام‌حسین: تذکرات دیانتی، ش۲/۱۰) ║ ۱۳۳۹ش. عثمان ... اموال مسلمین را اتلاف نمود (محمدحسین طباطبایی: مکتب تشیّع، ش۴/۲۹۷)
۲. ↑ اتلاف۲.
ق۱۴. در دپوزیتوی مذکور ... حَب‌های موسوم به غرانول با گردی که فوراً هَوام را اتلاف می‌نماید موجود است (اختر، ۵/۳۵۳۴)