سفیدمهره

وضعیت: «در دست پیشه و صنعت»
سفیدمهره ‎sefidmohre‎ [املای دیگر: سپیدمهره]
‌یک‌. (اسم) نوعی ساز ایرانی که از جنس صدف ساخته می شد و جهت اعلان جنگ یا مراسم عزاداری در آن می نواختند.
ق۶. شاه اسکندر بفرمود تا همه فیلان و لشکر را بیاراستند و کوس و سفیدمهره بزدند (اسکندرنامه، ۱۳۷) ║ سپاه اسکندر... نعره زدند و تیغ‌ها بگذرانیدند و سپرها برانداختند و بانگ ناقوس و سفیدمهره برخاست (طرسوسی، ۲‏/۱۴۹‏) ║ ق۸. از عقبِ ایشان نوبتیان مَلک اسلام... با کوس و طبل و نای و نفیر و گاودَم و سفیدمهره و ریات‌برافراشته و توق‌ها برافراخته (سیف هروی، ۷۴۰) ║ ق۹. کوس حربی می‌زدند و نای برنجین و سفیدمهره و کرنای و صنج رومی می‌نواختند (بیغمی، ۱‏/۲۸۷‏) ║ عاقبت به آن‌جا انجامید که طبل جنگ فروکوفتند و نای برنجین و دبدبة کابلی و سفیدمُهره و کرنای فروکوفتند (بیغمی، ۱‏/۶۳۰‏) ║ ق۱۰. بر در آن بیشه درآمدند و جَرگه زدند و بنیاد فریاد و سفیدمهره و بوق زدن کردند... و مثل اژدهایی بر آن لشکر حمله کرد و مرد و مرکب، سوار و پیاده را از هم می‌درید و بر خاک مذلّت می‌کشید (ابومسلم‌نامه، ۱‏/۵۸۱‏) ║ آواز کوس حربی و نالۀ نای رزمی و سفیدمهره و گاودم و دبدبۀ زابلی بر فلک لاجورد افتاده بود و عالم را گرد گرفته بود (ابومسلم‌نامه، ۲‏/۴۳۲‏) ║ ق۱۱. خالی نمی‌شود نفَسی، زآن نشد بلند/ بانگ سفیدمهره از این کهنه‌آسیا (شفائی، ۲) ║ اسکندر... او را چنان کشان بر صف سپاه خود برد که از خرمی آن مقدمه دلاوران اردو دنبال‌های لجام بر طبل‌بازهای مرصع آشنا می‌کردند و سرهنگان باد در سفیدمُهره‌های عیاری می‌کردند و شقه‌های عَلَم را به جلوه درآوردند (منوچهر نقّال۲، ۲۴۷)
‌دو‌. ۱. نوعی سنگ سفیدرنگ که در باور عوام، برای دفع چشم‌زخم به کار می‌رفت.
ق۷. هرکه آن سنگ را با خود دارد دفع چشم بد کند و هیچ ساحر بر دارندۀ آن سحر نتواند کرد و گمان آنست که آن سنگ نوعی است از سفیدمهره (خواجه نصیر۴، ۱۵۷)
۲.
ق۱۴. میرزامحمدمیرزای مشیرالمُلک، چند نفر از مباشرین و نوکر خودشان... سفیدمهره عقب سر آن‌ها زده نمیگذارند آب‌بند را برگردانند (خفیه‌نویسان، ۳۰)
۳. مهره ای برای مهر کردن نامه.
۱۳۷۰ش. سفیدمهره: نوعی از مهره که توسط آن کاغذ را مهره زنند (مایل هروی، ۶۷۸)