وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
دینیه diniy(y)e
یک. (صفت) ۱. ⇅ دینییک. ۲.
ق۸. چیزی را که ندانیت از اهل دانش پرسید... خواجه فرمودند: چون خدمت خواجه یوسف این داعیه را در ما شناخته‌اند، گاهی کرم می‌فرمایند و تشریف حضور ارزانی می‌دارند و حلّ مشکلات دینیّۀ فقیران می‌کنند (صلاح بخاری، ۲۲۸) ║ ق۹. مَلِک‌زاده... در تمامی قضایای دینیه و مهمّاتِ دیوانیه به حضور قاضی وقت و علمای اسلام شروع می‌نمود (اسفزاری، ۱/۵۱۹) ║ ق۱۰. در سنِّ شانزده سالگی به جواب واقعات شرعیه و افتای فتاوی مسایل دینیه مجاز و ممتاز گشته‌اند (حافظ حسین، ۲/۲۱۳) ║ ق۱۱. اکثر اوقات شرافت‌سمات خود را نیز به کسب مسائل دینیه و اخذ طریق معارف یقینیه صرف نمود (محمود افوشته‌ای، ۲۶۴) ║ ق۱۲. طفل ... بعد از شش سال در سال هفتم ... کتاب اخلاق و آداب دینیّهٔ لایق به حال او تعلیم آن‌ها نمایند. و سهل‌انگاری در تأدیب و تهذیب اخلاق او ننمایند؛ زیرا که در این هنگام هر خلق و خصلت و خویی که در طبیعت او قرار یافت، ثانیاً به دشواری از ایشان زائل می‌گردد و حکم درخت نورسته دارند؛ ... به سبب نرمی و نازکی تنه و شاخ آن و چون قوی و مستحکم گشت، دشوار و متعذّر است و غیرممکن؛ خصوص که جبلّت و طینت او خبیث باشد (عقیلی خراسانی۱، ۲/۹۶۴) ║ ق۱۳. نهایت جناب شیخ الاسلام و من چنان صلاح می‌بینیم که امر مرافعه را در هر صفحه‌ای از صفحات ایران بالکلیه از دست علمای روحانیه بازگرفته جمیع محکمه‌های امور مرافعه را وابسته به وزارت عدلیه نموده‌باشید که بعد‌از‌این علمای روحانیه هرگز به امور مرافعه مداخله نکنند. تنها امور دینیه از قبیل نماز و روزه و وعظ و پیش‌نمازی و نکاح و طلاق و دفن اموات و امثال ذالک در دست علمای روحانیه بماند، مثل علمای روحانیه دول یوروپا. در ابتدای کار از علما و فقهای ملت با وظیفه و مواجب در محکمه‌ها و مجالس امور مرافعه که وابسته به وزارت عدلیه خواهد شد می‌توان نشاند (آخوندزاده، ۱۹۹) ║ ق۱۴. چه قربت عبارت است از نزدیکی جستن به خداوند به طاعتش، یا طلب نمودن ثواب او، و هیچ یک در حق چنین کافری متصور نمی‌شود. و اگر به جهتی [چون] انکار پیغمبر ص، یا یکی از ضروریات دینیه کافر شده باشد؛ ممکن می‌باشد در حقش نیت قربت، پس صحیح باشد عتقش (ابوالقاسم یزدی، ۳/۹۶۵) ║ ۱۳۰۹ش. می‌خواهم اتصالاً ملت ایران استفتائات در مسائل دینیة خود از علمای اَعلام بکنند (نواب رضوی، ۲/۸۸۹) ║ ۱۳۴۰ش. هم‌چنینند کسانی‌که در یاد گرفتن احکام دینیه و تعیین وظائف شرعیة خود به عالِمی که مبتلا به حب جاه و مال... است، رجوع می‌نمایند (دستغیب، ۱/۶۲) ║ ۱۳۸۱ش. جمیع ادلّۀ قاطعه، چه از عقل و چه از غیر آن، چه از آیات و چا از اخبار مأثوره از اهل بیت اطهار و چه از اجماع و چه از ضرورت مذهبیه و دینیه که دلالت بر ثبوت احکام شرعیه و تکالیف الهیه ... دارد (احمد گوگوندی گلپایگانی: علوم حدیث، ش۲۴، ۵)
۲. ⇅ دینییک. ۱.
ق۱۳. از علماء دینیۀ متأخرین و معاصرین مرحوم حاجی سید محمدباقر مجتهد که صیت علم و حشمتش شرق و غرب را گرفته و مولد ایشان شفت گیلان [بوده]... این‌ها کسانی‌اند که در اشتهار به درجۀ کمال هستند والا علمای اصفهان غیر معدودند (اعتمادالسلطنه۵، ۱/۱۲۰) ║ ق۱۴. پیش از سلطنت شاه عباس همیشه در میانه علمای دینیه نقاری بود و در ایام آن پادشاه دین‌پناه میانه علما را چنان الفت داد که روزی در سواری جناب میرمحمد باقر داماد و جناب شیخ بهاءالدین محمد عاملی علیهماالرحمه با موکب شاهی موافقت داشتند (حسن فسایی، ۱/۴۷۰) ║ علاوه بر عمارات مسجد، چندین حجرهٔ فوقانی در آن ساخته، مسکن طلاب دینیه قرار داده‌است و تا کنون که چند سال از وفات حاجی مشیرالملک گذشته‌است، معلوم نیست که موقوفاتی برای این مسجد و حجرات معین کرده باشد (حسن فسایی، ۲/۱۲۱۸)
دو. (اسم) ⇅ دینیدو. ۲.
ق۱۲. عندالحاجة، تدافع [و حبس] خبایث و فضلات داخلیّه نباید نمود؛ که ممنوع و باعث مضرت بدنیّه منجر به مضرت دینیه است و از جمله آن فضلات، بول است (عقیلی خراسانی۱، ۱/۶۴۹)
ترکیبات: علم دینیه؛ علوم دینیه