سخی

وضعیت: «در حال ویراستاری»
سخی ‎saxi‎ [جمع: اسخیا(ء)، سخیان؛ صورت تفضیلی و عالی: اسخی]
(صفت) (درمورد کسی) که از آنچه دارد به دیگران می‌بخشد؛ بخشنده؛ کریم؛ سخاوتمند؛ دست‌ودل‌باز.
ق۴. مَعن مردی بود که به روزگار او اندر عرب، از او سخی‌تر نبود (بلعمی۲، ۴‏/۱۰۹۷‏) ║ ق۵. رسول (ص) سخی‌ترینِ خلق بود (غزالی۱، ۱‏/۱۹۶‏) ║ ق۶. خدای عزوجل خشنود است از سخیان (ابونصر خانقاهی، ۷۸) ║ ق۷. سخی آن بُود که به بخشیدن مال لذت یابد، نه آن‌که بخشش او به‌کراهیت باشد (مؤیّد خوارزمی، ۳‏/۱۲۳‏) ║ ق۸. چنانچه طبع سخی نقیض طبع مُبذّر است، مزاج شجاع خلاف مزاج متهوّر است (رشیدالدین فضل​الله۶، ۱۰۷) ║ ق۹. بخیلان در زمان مستی سخی باشند و کرم نمایند (شجاع، ۳۲۲) ║ ق۱۰. باید که شیخ مرشد سخی باشد و به مایحتاج و مالابد مرید قیام و اقدام نماید و مرید را از مأکول و ملبوس ضروری فارغ سازد (حافظ حسین، ۲‏/۱۲۹‏) ║ ق۱۱. از اولاد پیغمبر کسی‌ که عالِم و زاهد و شجاع و سخی باشد و دعوی امامت کند، امام باشد و اطاعت او واجب باشد (خالقداد۲، ۱‏/۲۰۲‏) ║ ق۱۲. این جوان از مُلک یمن است که نامش حاتم طایی خوانند، بسیار مرد سخی است و خود را به‌ راه خدا فدا کرده، کاروبارِ بندگان خدا می‌کند (حاتم‌نامه۱، ۳۱۲) ║ ق۱۳. حاکم آن بلاد محمد زمان خان بود و او عالم و کریم و سخی بود؛ چنان که در سخاوت نظیر نداشت (تنکابنی، ۶۱۱) ║ ق۱۴. شاه اگرچه در ظاهر خندیدند و به ‌عرض من هم که گفتم والله شاه از قاآن سخی‌ترند وقعی نهادند، اما در باطن بسیار بدشان آمد (اعتمادالسلطنه۱، ۳۰۰) ║ ۱۳۰۱ش. ملک‌تاج خانم با این‌که زیاد سخی و دست‌ودل‌باز نبود، به‌اندازه‌ای از رفتار نایب چاپارخانه خوش‌حال شد که به حسن‌قلی امر کرد یک تومان به او پول چای بدهد (مشفق۱، ۱۳۸) ║ ۱۳۰۹ش. به‌قول عوام، گردن شاه بار کردند که شاه سخی است و مواجب گزاف و تیول بی‌شمار از شاه گرفتند (نواب رضوی، ۲‏/۱۰۰۰‏) ║ ۱۳۴۷ش. روضه‌خوان‌ها از سخاوت و کرمِ این دو برادرِ سخی و متقی، بالای منبر تعریف‌ها می‌کردند (میرصادقی۴، ۱۱۹) ║ ۱۳۷۶ش. هیچ معلوم نیست که سخی بودن بهتر است یا شجاع بودن یا مجاهد بودن (کیان، ش۳۶‏/۱۴‏)