سبع

وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
سبع ‎sob’‎ [جمع: اسباع۱]
(اسم) ۱. (درمورد قرآن) یک بخش از هفت بخش آن.
ق۴. و تفسیر قرآن و قصه‌های یاران پیغامبر ... و قصه‌های امیران مؤمنان که بوده‌اند تا بدین‌ وقت، یاد کردیم اندر هفت مجلد، هر مجلدی یک سبع تخفیف را (تفسیر طبری، ۱‏/۷‏) ║ ق۵. هرکه هر روز هم‌چندان‌که سبعی از قرآن، پند پیران نشنود و حکایت پیران نخواند، دلش سیاه گردد (پند پیران، ۵) ║ ق۶. هرک به مقدار یک سبع از قرآن حکایات پارسایان در شبانروزی بر خود عرضه نکند، دین خویش به‌سلامت نتواند نگاه داشت (عطّار۲، ۱‏/۲۵۰‏)
۲. یک بخش از هفت بخش چیزی؛ یک‌هفتم.
ق۵. سعدِ اَخبیه: تا بیست‌ویک درجه و سه سبع از دلو، چهار ستاره‌اند مانند پای بط (شهمردان۱، ۳۰۴) ║ ق۶. هم سَبع شِداد سبعی از وی/ هم رَبع بهشت رُبعی از وی (خاقانی، ۸۸) ║ ق۷. موصی‌به ... یعنی: آن چیز که بدان وصیت کنند ... هرکس که وصیت کند به جزوی از مال خویش عُشر باشد، و در روایتی هست که سُبع باشد (مختصر نافع، ۲۱۴) ║ ق۸. علمایِ الهی ... هر شبی وقتِ افطار نصفِ سبع شب تأخیر کنند و پس‌تر افطار کنند ... چنانک ... در یک ماه یک شباروز طی شود (باخرزی، ۲‏/۳۲۱‏) ║ ق۹. اوقیة: مقدار ده دِرهم است و پنج سبعِ درهمی است (محمد بن عبدالخالق، ۱‏/۶۱‏) ║ ق۱۰. جمله نِصاب هزاروششصد رطل بغدادی باشد از روی تحدید. و به من صغیر که دو رطل است هشتصد من باشد و به من کبیر، و آن ششصد دِرهم است، سیصد و چهل‌وشش من و ثلث منی و رطلی صدوسی دِرهم است و بعضی گویند: صدوبیست‌وهشت دِرهم است و چهار سبع دِرهمی (خنجی۲، ۲۳۹) ║ ق۱۱. ایشان قابل این خطاب نی‌اند و داخل زمرة اهل اعتبار ... نه، چگونه منکر علمی تواند شد علی‌الاطلاق که یک سبع از سبع‌المثانی است که مبنای اتقان و ایمان و ایقان بر آن است (بداؤنی، ۲‏/۲‏) ║ ق۱۳. شیشة بطری باید از صد جزء پنجاه‌و‌هشت جزء و دو خمس ‌سیلس داشته باشد و یازده‌ جزء ‌و‌ هفت‌ سبع پُطاس و هجده جزء‌ و ‌سه‌ عُشر آهک (ایران۱، ۲‏/۱۴۱۵‏) ║ ق۱۴. شخصی که بیست‌هزار فرانک دارد، البته بیش از سبع یا سدس این مبلغ را به این قبیل مصارف نمی‌رساند (فروغی۲، ۵۲۴) ║ ۱۳۲۱ش. سکه‌های نقره‌ای نصف و رُبع و سبع یک‌هزار که به ده‌شاهی و پنج‌شاهی و شاهیِ سفید موسوم بود، در ضراب‌خانه‌های دستی قدیم و چرخی جدید سکه می‌زدند (عبدالله مستوفی، ۱‏/۳۹۸‏) ║ ۱۳۵۳ش. هر ده دِرهم هفت مثقال است و هر چهارده مثقال بیست دِرهم است (سه سبع بر مقدارِ مثاقیل افزوده شود) (مردوخ، ۱‏/۸۰‏)
۳. ← اسبوع‏۳.
ق۵. پیر ... سبعی طواف بکرد، هُبَل را و سرِ او ببوسید و گفت: یا سیداه! همیشه منّت تو بر قریش بوده‌است (اسفراینی، ۲‏/۹۵۴‏)
۴. نوعی تب که فرد بیمار هر هفت روز یک بار به آن دچار می‌شود.
ق۶. بقراط می‌گوید این تب‌ها هست و سبع را مدت دراز باشد و تسع را درازتر از سبع باشد (جرجانی۱، ۲۷۳) ║ ق۸. تب ربع ... علاج ... تا نضج و پختگی تمام نشود، مسهل نباید دادن. و چون نضج پیدا شود، استفراغ سودا باید کردن به مطبوخ افتیمون و حَب افتیمون و معجون نجاح. و معالجۀ تب خمس و سدس و سبع همین باشد (نجم‌الدین شیرازی، ۲۱۳) ║ ق۱۲. آنچه خارج عروق است: از آن جمله حُمّی ربع دایر است ... و دورهٔ آن به ربع باشد؛ ... و دیگری، حُمّی خمس یعنی نوبهٔ آن پنجم باشد؛ به همان ترتیب رُبع. و دیگری، حُمّی سدس و سبع و ثمن و غیرهاست؛ نیز به همان ترتیب (عقیلی خراسانی۱، ۲‏/۱۳۷۹‏) ║ ۱۳۲۱ش. بدن من قبل‌ از روز هفتم زردی عجیبی آورده‌ بود که در اصطلاحِ طبِ قدیم یرقان قبل‌ از سبع می‌گفتند و نودوپنج درصد بیم هلاک می‌رفت (عبدالله مستوفی، ۱‏/۴۶۹‏)