ستبری

وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
ستبری ‎setabri‎
(اسم) ۱. ستبر بودن (معنای ستبر ۱) ؛ استبری ‏۱؛ ستبرا‏۱.
ق۴. هر استونی از آن سی ارش است، کم‌ یا بیش همه به‌ خرط، چنان‌چه هیچ‌ جای درزی و پیوندی ندارد و سطبری هر ستونی چنان است که دو مرد باید اندرآرد (تفسیر طبری، ۴‏/۱۰۴۸‏) ║ ق۵. اگر در گردن او ستبری بیند، او را قوّتی بُوَد و برکشیدن آنک خدا او را داده است (خوابگزاری، ۷۰) ║ ق۶. به حد افغانیان گزاستانی است در آن درختی هفده ارش ستبری آن (محمد طوسی، ۳۱۷) ║ ق۷. نبات لوف به لون سبز است و ... سطبری شاخ نبات او به‌اندازهٔ سطبری انگشت باشد (ابوبکر کاسانی، ۲‏/۹۹۵‏) ║ ق۸. در بیان صفات کواکب سیاره و دلالت ایشان: زحل از مساکن بر ... مرابط چهارپایان دلالت کند ... زهره ... از صُوَر بر صباحتِ وجه و کثرت لحم و خوبی چشم و گردن و کوچکی انگشتان و سطبریِ ساق (شمس‌الدین آملی، ۳‏/۲۹۷‏) ║ ق۹. ایلچیان ... بر آن آب پلی به زنجیر و بیست‌وسه کشتی بسته‌ بودند؛ هر زنجیر به سطبریِ ران آدمی (عبدالرزاق سمرقندی، ۲‏/۳۳۴‏) ║ ق۱۰. بهترین قلم در واسطی آن بُوَد که از هر جانب او اعتدال مرعی بُوَد. یعنی در سرخی و در سیاهی و در سستی و سختی و در کجی و راستی و در درازی و کوتاهی و در سطبری و نازکی و در وزن و در سبکی اعتدال باید (محمد بن دوست‌محمد، ۳۶۹) ║ ق۱۲. یتوع نباتی ... ساق آن مجوف به‌قدر یک ذرع به سطبری اصبعی و اطراف ساق آن منشعب و برگ‌های آن بعضی بر ساق آن و بعضی بر شعب آن رسته (عقیلی خراسانی، ۹۰۱) ║ ق۱۳. خیار شنبر ... ماهیت آن ثمر درختی است در بزرگی تا به‌قدرِ درخت گردکان ... چوب آن خال‌دار وگل آن زرد شبیه به گل یاسمین و ثمر آن دراز تا به‌قدرِ ذرعی، و باریک به سطبری ابهامی و زیاده بر آن (نوری، ۲‏/۵۳۲‏) ║ ۱۳۵۸ش. چه احساس ریشه‌داری! به ستبری و سختی ریشهٔ بلوط‌های خود کوه ... پرگره اما ساده، خمیده اما استوار (یونسی، ۵۶۱) ║ ۱۳۹۱ش. اگر بعضی از دندان‌های پیشین دهان، بر اثر ضربه یا بر زمین افتادن لق شود ... چاره این است که آن را به‌وسیلهٔ مفتولی از نقره و بهتر از آن، مفتولی از طلا، به دیگر دندان‌ها متصل کنند ... و این مفتول می‌بایستی ستبری به حد متوسط داشته باشد (فاطمه اخروی: تاریخ پژوهی، ش۵۲‏/۹۰‏)
۲. ستبر بودن (معنای ستبر ۲) ؛ استبری ‏۲؛ ستبرا ‏۳؛ ستبرنا.
ق۴. آنجا پدید آید این امتلا از کدام خلط است و گر قی باید کردن یا مسهل باید خوردن از آنجا پدید آید که کدام واجب کند و بُوَد که سبب سطبری پوست بُوَد تحلیل ناافتادن را تا تن پُر گردد بدین سبب (اخوینی، ۳۶۶) ║ ق۵. شوغ و شُغه: سنگین شدن دست‌ و پای بُوَد و آن را به ترکی ایشتی (؟) گویند. در نسخهٔ دیگر: آن گوشت باشد که در دست‌ و پای سخت شده‌ باشد چون چرم، در نسخهٔ دیگر: ستبری باشد در پوست (اسدی۲، ۲۳۲) ║ ق۶. مدتی استاد دستِ آموزنده بگیرد تا بداند کی مبضع به رگ هرکسی درخورد سطبری و باریکی پوست او فرو باید برد چه اگر مرد فربه باشد شعرهٔ مبضع جمله فرو باید برد و اگر میانه باشد دو بهر فرو باید و اگر لاغر باشد نیمی فرو باید برد (جرجانی۱، ۱۹۹) ║ چهار داغ برنهند برشکلِ مربّع و داغ‌ها چنان بایدکی سطبری پوست را تمام بسوزانَد (جرجانی۱، ۶۰۳) ║ ق۷. دندان کافر در آتش چون اُحُد باشد، و ستبری پوست او مسافت سه روزه راه (مؤیّد خوارزمی، ۴‏/۹۴۶‏) ║ ق۸. چنانکه سطبری طاق زیاده‌ از معهود بُوَد تا مانع سرما باشد و سوراخ‌های آن بسیار بازنگذارند (رشیدالدین فضل‌الله۷، ۳۵) ║ ق۹. خدای‌ تعالی هفت‌آسمان بیافرید ستبری هر آسمانی پانصد ساله راه است و از آسمانی تا آسمانی پانصد ساله راه (ابوالمحاسن جرجانی، ۹‏/۲۷۸‏) ║ ق۱۰. و دیگر یکی از اسباب خط نی قط است و او باید که سطبر و پاکیزه باشد و روشن باید که عکس روی در وی نماید. ... از سطبریِ او ملول مباش / بهر قط بهتر است کردم فاش (محمد بن دوست‌محمد، ۳۷۲) ║ ق۱۱. دری دارد این عرش‌پیکر حصار / چو عهد اسیران عشق استوار ـ به‌ جان می‌خرد گر فروشد به‌ جان/ ستبری ز دیوار او آسمان (قدسی، ۸۷۹) ║ ق۱۲. دهن فراخ، علامت شجاعت است. سطبری لب، علامت حماقت است. اعتدال لب با سرخی، علامت رأی صواب باشد (عقیلی خراسانی۱، ۱‏/۵۴۸‏) ║ ق۱۳. جبلی آن یاسمین هندی است، و جمهور اطباء در ماهیّت آن نوشته‌اند که: درخت آن مانند درخت مورد و از آن سبزتر و املس و بزرگ‌تر، و برگ آن پهن‌تر و نرم‌تر و به سطبری برگ مورد نیست (نوری، ۲‏/۲۴۴‏) ║ ۱۳۱۸ش. گاهی چنین اتفاق می‌افتد که دودهائی ... به سوی جو صعود می‌کند ... و به نظر چنین می‌آید که در جو شیارها و بر آسمان منافذ تاریکی پدید آمده که شکل آن‌ها به اختلاف ستبری و پهنی تفاوت پیدا می‌کند (شفق قطبی: آموزش و پرورش، ش۱۱-۱۲‏/۷۸‏) ║ ۱۳۷۵ش. عزراییل گفت: مرا فرمان خدای نگاه باید داشت نه مراد تو ... آن‌گاه از همه روی زمین یک قبضه خاک برگرفت چهل ارش غلظ و ستبری آن ... و کوهستان شرقی، رنگ سرب ناب بود (مندنی‌پور۱، ۱‏/۹‏)
۳. ستبر بودن (معنای ستبر ۹).
ق۴. چُن مزاج شوشه معتدل بُوَد دم زدن این کس معتدل بود به عظم و صغر و سرعت و بطات و تواتر و تفاوت و همچنین آواز معتدل بُوَد به سطبری و باریکی (اخوینی، ۱۲۷) ║ ق۵. مردم کز آواز باریک و سطبر لذت یابد، نه به باریکی و سطبری آواز یابد، بل به‌ نظم آن یابد. نبینی که هیچ آوازی از آواز پَر پشه باریک‌تر نیست و آوازی سطبرتر از بانگ خر نیست و مردم از این لذت هیچ نیابند؟ پس چنین سخن گفتن فلسفه نباشد، بلکه عرضه کردن جهل و سفاهت باشد (ناصر خسرو۶، ۲۱۸) ║ ق۹. بحّة: به ضمّ با و تشدید حاء سطبری آواز (محمد بن عبدالخالق، ۱‏/۲۵۶‏)
۴. ستبر بودن (معنای ستبر ۱۰).
ق۴. به حسب آن میوه که شراب از او کرده بوند اعنی میویز و انگور و خرما و پانید و شکر و کوز هندی که ورا نارجیل خوانند و به حسب تازگی و کُنانگی و مزهٔ شراب و صفا و تیرگیِ او و قوام او و سطبری و تنُکی و بوی او و کمّیِ بوی او و لون او و من به مقدار طاقت یاد کنم (اخوینی، ۱۶۲) ║ ق۵. القوام: ستبری و تنگی {ظ: تنکی} آن (ادیب نطنزی۲، ۵۱) ║ ق۶. خون دو گونه است: یکی سخت سرخ باشد و اندکی سطبری دارد (جرجانی۱، ۱۲) ║ ق۷. هر عسلی که موم در او بسیار باشد غلیظ بود و از او در معده فضله‌های بسیار متولد شود و علامت در او صفت اعتدال است در سطبری و تنکی زیراک آنک نیک تنک باشد، او را هم فضله بسیار باشد (ابوبکر کاسانی، ۱‏/۴۷۹‏) ║ ق۸. حمی عفن حرارتی و گرمی‌ای بود که اول اخلاط را گرم کند و از اخلاط روح و جرم دل گرم شود. و حدوث این تب از اسباب سابقه بود. و اسباب سابقه بسیاری خلط‌ها و ستبری و دوسندگی آن بود و سده که از آن حاصل شود و عفونتی که لازم آن بود، چون دیر درنگ کند، به سبب تحلیل نارفتن (نجم‌الدین شیرازی، ۱۱۴)
۵. ستبر بودن (معنای ستبر ۱۸).
ق۴. عُمَر گفت: ... این سطبری خوی بردارد، و همان پیراهن سطبر اندرپوشید (بلعمی۲، ۳‏/۴۸۳‏) ║ ق۶. الجعم:‌ ستبری سخن (تفلیسی۱، ۳‏/۱۴۵۷‏)
۶. ستبر بودن (معنای ستبر ۵).
ق۵. سقولوقندریون گرم و خشک است اندر درجهٔ اول. سطبری سپرز ببَرَد و سنگ اندر خایه خُرد کند چون به شراب بپزند (موفّق هروی، ۱۹۰) ║ ق۶. درآمد کوهکن مانند کوهی / کزو آمد خلایق را شکوهی ــ‌ چو یک پیل از ستبریّ و بلندی/ به‌ مقدار دو پیلش زورمندی (نظامی۳، ۳۷۳) ║ ق۷. زنجار ... آماس و ستبری پلک چشم را ببرد (ابوبکر کاسانی، ۲‏/۸۷۵‏) ║ ق۱۲. تهی‌گاه باریک، دلیل است بر قوّت، و سطبری آن، نشان عفّت و پرهیزکاری (شیرعلی لودی، ۱۷۲) ║ ق۱۳. ضماد آن محلّل اورام و ملیّن جلد بدن و رافع آثار سیاهی در شمّ اخضر و سطبری عصب (نوری، ۱‏/۷۹۲‏)
۷. ستبر بودن (معنای ستبر ۴).
ق۵. باشدکه جِرم صاعقه سخت تنک بُوَد. مانند تیغ که بر هرچه خورد آن را ببرد، و میان دو قسم آن چیز انفراج بسیار نیفتد الا به‌قدر ستبری آن صاعقه (ابوحاتم اسفزاری، ۳۳) ║ ق۶. اما الف خطی است که غلظ او با طول وی نسبت یکی دارد با هشت. یعنی که چندان‌که ستبری آن باشد باید که هشت چندان درازی آن باشد (ابومحمد نجار، ۱۸۲) ║ چون معلوم گشت کی جرم آفتاب به حرکت فلک خارج مرکز حرکت می‌کند و مرکز آفتاب بر محیط دایرۀ خارج مرکز است کی در ستبری فلک خارج مرکز رسم شده‌است (شرف‌الدین مسعودی۱، ۴۳) ║ ق۸. آنگاه به چند چیز دیگر احتیاط باید کرد به غیر بستن از کمان موافق بود: اول آنکه بر ترازو وزن چله معلوم کند تا کمان سخت را چند چله باید و کمان نرم را چند تا هر بار که زه بر کمان بندد یکسان آید. و آن باریکی چله و سطبری او تفاوت کند، و اندازۀ دوراندازی و کوتاهی زه بر کمان بداند (درودباشی بیهقی، ۲۶۰) ║ ق۹. بختیار برفت و آن خط بیاورد ... طیطوس برگشود، به سطبری انگشت نبشته بودند که تا دیر سال بمانَد (بیغمی، ۱‏/۷۳۹‏) ║ ق۱۰. تا چندان‌که سطبری او باشد باید که هشت‌چندان درازی او بُوَد، آن طول را قطر دایره کنند و جمله حروف را مناسب طول الف و قطر دایرهٔ او کنند (محمود بن محمد، ۳۰۲)
۸. (درمورد اجسام) ارتفاع ؛ ستبرا‏۲.
ق۶. روز دیگر بفرمود تا صندوقی ساختند چهل گز در چهل گز از آبگینه و سطبری او یک گز (طرسوسی، ۲‏/۵۸۰‏) ║ ق۱۱. طول‌ و عرض هر خشت دو گز است و سطبری او یک وجب و آن عمارت تا امروز به‌حال خود است و در او فتوری نرفته (معصومی، ۱۳۲)
۹. ستبر بودن (معنای ستبر ۱۱).
ق۱۰. اعتماد کلی در این خطوط بر وحشیِ قلم باید کرد؛ چه شمایل حروف و نازکی و ستبری در این خط به این معنی حاصل شود و تواند بود (فتح‌الله سبزواری، ۱۳۷)