فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

رحل

وضعیت: «در دست پیشه و صنعت»
رحل ‎rahl‎
(اسم) دو تخته تاشو، اریب و کوتاه که از وسط به یکدیگر متصل و باز و بسته می‌شود و قرآن و کتاب را در هنگام خواندن روی آن می‌گذارند.
ق۵. وزیر... قلم برداشت و با ما معمَّایی نهاد غریب، و کتابی از رحل برگرفت و آن را بر پشتِ آن نبشت (بیهقی۱، ۸۸۸) ║ ق۶. روزوشب محرم تو کِلک و دوات/ سال و مه مونس تو رحل و کتاب (انوری، ۱‏/۳۲‏) ║ ق۷. فراشی بیامد... و مصحف و رحل حاضر کرد (عوفی۹، ۳۹۵) ║ ق۸. بعداز آن از هر گونه غذا آورد، تا تناول کردیم و دراثنایِ آن مصحفی دیدم بر رحل نهاده (سپهسالار، ۱۰۶) ║ ق۱۰. دختری همچون آفتاب تابان در عقب رحل مصحف نشسته، قرآن می‌خواند (ابومسلم‌نامه، ۳‏/۲۷۸‏) ║ ق۱۱. می‌توان خواند از جبین رحل مصحف‌های او/ رازهای غیب را چون لوحِ محفوظ آشکار (صائب، ۶‏/۳۵۴۷‏) ║ ق۱۲. قاب قوسین نکویی، شه‌پر جبریل حُسن/ رحل قرآن صفای جبهه یا ابروست این (نجیب کاشانی، ۴۵۲) ║ ق۱۳. کتاب و رحل و قرآنت، برم بهر رفیقانت/ به‌قربان قلم‌دانت برو آهسته‌آهسته (تعزیه، ۱‏/۴۳۰‏) ║ ق۱۴. ولیکن بخصوصه این چهار در نص وارد نشده است. بلکه در بعضی از روایات شمشیر و مصحف و خاتم و درع است بدون ذکر ثیاب. و در بهری شمشیر است و مصحف و خاتم و کتب و رحل و راحله و کسوة (ابوالقاسم یزدی، ۴‏/۱۴۹۴‏) ║ ۱۳۱۲ش. کتاب و رحل و چراغ را بی‌محابا بر سر مخالف می‌کوفتم! بااین‌حال، رعب حاجی پیرسید در دلم بود (حجازی۲، ۱۹) ║ ۱۳۷۱ش. عَلَم‌وکُتل و بیرق یا رحل و جزوات قرآن، یا دکان و خانه و مثلِ آن که خریده، خود یا عوایدشان را اختصاص به امام یا امام‌زاده یا مسجد و مردم می‌دهند.(پ) (شهری۱، ۳‏/۳۰۴‏) ║ درپیِ ایشان طبقة مرده‌خورها شامل قاری و تابوت‌کش و رحل‌وقرآنی و الله‌خداکریمی و چارپایه‌کش و کفش‌جفت‌کن... و گل‌آب‌وقهوه‌ریز و الفاتحه‌گو (شهری۱، ۴‏/۴۲۹‏) ║ ۱۳۸۳ش. رحلی: منسوب به رحل است و رحل قرآن به‌ اندازه‌های گوناگون ساخته می‌شود. ولی وقتی درموردِ اندازة کتاب قطع رحلی گفته می‌شود مقصود اندازة بزرگ نیم‌ورقی است. (قطع کاغذ و کتاب در متون فارسی و عربی ایرج افشار) (ایرج افشار: نامۀ بهارستان، ش۹-۱۰‏/۳۲‏)