دینی

وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
دینی ‎dini‎ [جمع: دینیات، دینیان]
‌یک‌. (صفت) ۱. دین‌دار.
ق۴. یکی مرد دینی بر آن کوه بود/ که از کار گیتی بی‌اندوه بود (فردوسی، ۱‏/۶۴‏) ║ ق۵. به‌پیش تیغ دنیا مرد دینی/ جز از حکمت نپوشد خُود و جوشن (ناصر خسرو۱، ۱‏/۳۹۹‏) ║ ق۶. دست برداشت مرد دینی زود/ بود یزدان ز فعل او خشنود (سنایی۲، ۳۵۴) ║ ق۷. ابا مرد دینی محاکا کنند/ مر او را بر شاه رسوا کنند (زراتشت‌نامه، ۵۱) ║ ق۱۱. ز عصیان می‌گریزم وز عبادت می‌کشم تاوان/ نه دنیایی، نه دینی، زاهد مردود را مانم {طغرای مشهدی، ق ۱۱} (صیادان معنی، ۴۴۷) ║ ۱۳۴۸ش. برای این دگرگونی و بیگانگی چه کسی سزاوارتر از گشتاسپ که پادشاه مقدّس دینی است (مسکوب، ۲۱) ║ ۱۳۷۲ش. علمای دینی اهواز... به دیدار آمده‌بودند (به‌آذین۱، ۲‏/۲۳۷‏)
۲. مربوط به دین۱ (معنای ۱).
ق۵. چو بنیاد این کتاب بر گشایش مشکلات دینی و معضلات فلسفی بود، نام نهادم مر این کتاب را جامع‌الحکمتین (ناصر خسرو۵، ۱۸) ║ ق۶. به هر موضع نوّاب عالِم مهذّب کوتاه‌دست گمارند تا ترتیب کارهای دینی و شرعی بدین جملت که فرموده شد می‌کنند و دولت را دعای خیر حاصل می‌آورند (منتجب‌الدین بدیع، ۱۳) ║ ق۷. حسِّ دنیا نردبان این‌جهان/ حسِّ دینی نردبان آسمان (مولوی۲، ۱‏/۲۰‏) ║ ق۸. اگر تو را فر[ز]ند باشد... او را الزام کن تا آدابِ شرعی و اخلاقِ دینی را محافظت کند (باخرزی، ۲‏/۱۰۸‏) ║ ق۹. در نسخهٔ آن الواح و نوشتهٔ آن هدایتی و بیانی بود هر چیزی را که بدان محتاج بودند از امور دینی، و رحمتی و منفعتی بود (ابوالمحاسن جرجانی، ۳‏/۲۶۳‏) ║ ق۱۰. باید که به قدر حاجت و ضرورت از علم شریعت باخبر باشد تا اگر به مسأله‌ای از مسایل ضروری دینی و یا مرید محتاج شود ازعهدۀ آن تواند بیرون آمد (حافظ حسین، ۲‏/۱۲۸‏) ║ ق۱۱. اکنون دربابِ ضیافت و مهمانی‌ها و جشن‌های مردم چین سخن می‌کنم، چه در‌آن‌باب بسیار حریص‌اند و مکرر به‌فعل می‌آورند. چنان‌چه اکثر مردم هر روز مهمانی می‌کنند، چراکه جمیع کارها و معاملات خود را خواه دنیوی و خواه دینی دروقتِ طعام خوردن صورت می‌دهند (محمد زمان، ۵۸) ║ ق۱۲. مشارالیه رأس و رئیس و افضل و اعلم عموم علما و جمهور فضلای عصر بود که پادشاه تحقیق مسائل دینی و دقایق علمی ازو نمی‌نمود و مخاطب به خطاب «ملاباشی» می‌گردید (رفیعا، ۱۷۲) ║ ق۱۳. اهالی بلد را غیرت مذهب و عصبیّت دینی مهیّج بلوی و شورش شد گِردِ عمارت اسپانیولی‌ها را محاصره کردند (دولت علیّه، ۲‏/۱۲۲۹‏) ║ ق۱۴. روز اول سال را به آداب دینی گذراندم، در سال یک روز دین اقلاً‌ لازم است. بعد سیصدوشصت روز را به دنیا پرداختن (اعتمادالسلطنه۱، ۱۵۹) ║ ۱۳۰۵ش. چون مخالفت با کارِ حرام درنظرشان واجب بود، بنابراین می‌خواستند تا آن‌جا که بتوانند با هر اقدام و دستورِ دولت و عمالش مخالفت بورزند تا به‌وظایفِ دینی و مسلمانی خود به‌تر رفتار کرده‌باشند! (مشفق۲، ۱۸۶) ║ ۱۳۳۳ش. اقوام و قبایل متعلّق به این نژاد... به‌علّتِ این‌که بین آن‌ها در امور دینی اختلاف و نزاع شدیدی پیش آمد مجبور به مهاجرت گردیده در اراضی اطراف پراگنده شدند (مینوی۱، ۴) ║ ۱۳۷۴ش. محّرم که شد، سردار سپه موقعیتی یافت تا برایِ جلبِ‌نظر مردم و تحریک احساسات دینی آنان جلوه‌ای مردمی بگیرد (بهنود۱، ۱۵۷) ║ ۱۳۸۵ش. این زبان فارسی زبان عربی را فراتر از نوشته‌های دینی، علمی، تاریخی، سیره و جز این‌ها، به عالی‌ترین شکل کمال بخشید، به‌ویژه که ایرانیان دیرزمانی پیش‌از اسلام دارای ادبیات و نیز تعالیم حکمت‌آمیز بودند (نامۀ بهارستان، ش۱۱-۱۲‏/۴۰۵‏)
‌دو‌. (اسم) ۱. ⇅ دینی‏‌یک‌. ۱.
ق۴. این گزارش که کنیم، از گفتار دهقانان یاد کنیم که اول پادشاهی این به‌دستِ که بود برترتیب، و کم‌بیش سال‌ها دانستند، ازیرا که روزگار دینیان بس جای‌گیر نبُوَد (بلعمی۲، ۱‏/۵‏) ║ چه دینی، چه آهرمن بت‌پرست/ زِ مرگ‌اند بر سر نهاده دو دست (فردوسی، ۷‏/۴۴۵‏) ║ ق۶. ملک‌تعالی گفت شما را چهار شرط با من بباید بستن تا از من دور نباشید... شرط سیّوم آن است که همه با هم برادری کنید چنانکه تن وجان از همدیگر دریغ مدارید و مال و خواسته و خونِ خویشتن به فدای دین و دینیان کنید و دین و دنیا را به هم راست دارید و هیچ‌گونه راه بدان و ظالمان به خویشتن مدهید (ام الکتاب، ۴۶)
۲. ⇅ دینی‏‌یک‌. ۲.
ق۷. قوّت عقل نه چنان است کِی همه چیزها را دریابد، خاصّه امور دینیّات (قطب‌الدین شیرازی، ۱‏/۸۶‏) ║ ق۸. ابوالحسن‌علی‌الیزدی... تا روز وفات از هر منصبی دل‌فریب مجتنب بود، و به عزّ عزلت مصون، و به پرورش درخت دانش مشعوف، و روزگاری به تمهید قواعد دینیات و تشیید مبانی یقینیات مصروف (منشی کرمانی۱، ۴۴) ║ ق۹. همت بر اصلاح حال همه می‌باید گماشت و با هریک فراخور حال او معامله جمیل کردن و به‌ظاهروباطن موافق و معاون در دینیات و دنیویات بودن که جمعیت موجب نزول رحمت است و وفور برکت و صلاح جماعت و اختلاف موجب اضداد آن (عبدالله قطب، ۴۵۴) ║ ق۱۴. امیدوارم از توجهات خاصه حضرت ولی‌الله عجل‌الله‌فرجه مؤیّد و منصور و پیوسته به ترویج دین مبین و تقویت شرع متین و اعلاء کلمۀ اسلامیه و نشر احکام شرعیّه و اشاعۀ دینیّات و حفظ عقاید اخوان مؤمنین مستقر باشید (قبالهٔ تاریخ، ۱۱۳)
۳. نام یکی از درس‌هایی که در مدارس و دانشگاه‌ها تدریس می‌شود و موضوع آن مجموعه آموزش‌های مربوط به مباحث و دستورات دین است.
۱۳۵۰ش. در سال ۱۳۳۲ قمری در تویسرکان مدرسه‌ای به سبک دبیرستان‌های امروزی تأسیس کرد که چون مخالف مذاق یا منافع جمعی سودپرست بود، به بهانۀ اینکه در این مدرسه درس‌هائی غیر از درس دینی تدریس می‌شود، عوام‌الناس را اغوا کردند که بساط مدرسه را در هم ریختند (عبدالرحمن پارسا تویسرکانی: خاطرات وحید، ش۵، ۳۶) ║ ۱۳۷۲ش. قبل از انقلاب معلم دینی به‌قدر کافی تربیت نشده‌است. درخلال این چند سال نیز عدد دانش‌آموزان ما به دو برابر افزایش یافته‌است. ساعات درس دینی نیز افزایش یافته (غلامعلی حداد عادل: رشد آمزش قرآن و معارف اسلامی، ش۲۰-۲۱، ۴۷) ║ ۱۳۹۷ش. این رژیم اگر به بقای خود ادامه می‌داد و برنامه‌های بعدی استعمار را اجرا می‌کرد، نه‌تنها چیزی از درسی به نام دینی و قرآن در آموزش‌وپرورش باقی نمی‌گذاشت، بلکه ایران را به کشوری لائیک و بدون مذهب تبدیل می‌کرد (انقلاب اسلامی رسالت ما در چهلمین سالگرد: رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی، ش۱۰۸، ۳)
ترکیبات: اقلیتِ دینی؛ برادرِ دینی؛ تعلیماتِ دینی؛ علمِ دینی؛ علومِ دینی