وضعیت: «تأییدشده»
درج darj [جمع: ادراج۱؛ <عربی>]
یک. (اسم) ۱. برگه‌ای معمولاً از جنس کاغذ که روی آن می‌نویسند و گاه آن را به شکل لوله می‌پیچند.
ق۵. گفتم نام ابدالان مرا بگوی. دست در آستین کرد و درجی بیرون کرد و به من داد. نام هرکس از ابدالان و اولیا آنجا نبشته بود که من نگاه کردم (پند پیران، ۱۹۳) ║ اصل فهرست رادمردی را / جز دل شاه درج و دفتر نیست (عنصری۱، ۲۰) ║ ق۶. شمّه‌ای نتوانم از مدحت نوشتن ور کنم / آسمان درج و ستاره خامه و دریا مداد (جبلی، ۱/۱۰۸) ║ ق۷. کسی را که درج طمع درنوشت / نباید به کس عبد و خادم نبشت (سعدی۱، ۱۴۷) ║ [مانی] درجی بزرگ بر شکل کاغذی مهیا کرده بود که در تُنکی و صفا و بیاض به پوست میانۀ بیضۀ مرغ می‌مانست (عوفی۸، ۲۰۵) ║ ق۸. وزیر درجی کاغذ برگرفت و هرچه در مِلک او بود از دواب و قماش و غلام و کنیزک و نقد ملک و اسباب بر آنجا نوشت (هندوشاه نخجوانی، ۳۳۵) ║ ق۹. برآید در این درجه قاضی در صدر مجلس حکم نشسته ... و درجی از پوست سفید پیش گرفته می‌خوانَد (تنکلوشا، ۸۹) ║ رسید قاصد و درجی ز مشک ناب آورد / چه جای درج که دُرجی دُر خوشاب آورد (جامی۱، ۱/۴۳۲) ║ ق۱۰. امیرالمؤمنین، علی بن ابی طالب ... فرموده ... نوک قلم دراز بتراش و فربه و قط محرّف زن تا چون قلم بر درج نهی و کتابت کنی آواز دهد، مثل آواز مشرقی (رستمداری، ۳۲۳) ║ ق۱۱. به خوبی به از درج یاقوت بود / بهای خطش دُرج یاقوت بود (محمود افوشته‌ای، ۲۶۴)
۲. (درمورد نوشته و کتاب) میان و اثنای آن ؛ ادراج۱۲.
ق۵. معاملات ظاهر ... بر اصل دلیل شود، ولکن بر کمال دلیل نشود و این همچنان است مر عنوان نامه را که خطِ عنوان دلیل است بر خط درج کتاب، ولکن دلیل نیست بر دانستن آنچه اندر درج کتاب است (مستملی، ۲/۹۰۵) ║ ق۶. بسیار معانی لطیف در آن الفاظ رشیق تضمین کرده و ابکار بدایع در طیّ آن کلماتِ رایق و درجِ آن عبارات متناسب کار بسته (میهنی، ۶۷) ║ ۱۳۳۰ش. یک روز بود در همه ابواب هرج‌ومرج / امروز این دو لفظ به درج کتب در است (بهار، ۱/۷۲۸)
۳. ← ادراج۱.
ق۸. لام تعریف در هر کلمه که در او رود متصل نویسند، اِمّا به مذهب سیبویه ... اِمّا به مذهب خلیل که پیش او همزه با لام حرف تعریف است، بنا بر آنکه چون همزۀ او در درج بیفتد هم‌چو همزۀ وصل، لاجرم در حکم یک حرف باشد (شمس‌الدین آملی، ۱/۳۰)
۴. (معمولاً با حرف اضافۀ در) (درمورد نوشته یا سخنی) نقل کردن و آوردن آن در میان نوشته یا سخنی دیگر ؛ ادراج۳.
ق۱۴. می‌خواستیم این عرایض خود را در روزنامه‌ها درج نمائیم، ولی باز عصبیت ملیت مانع از این شد، که روزنامه رسمیت دارد. ... به این دلیل شخصاً در مقام درج این مقاله آمده که هم وکلای محترم دارالشوری ... و هم سایر هم‌وطنان از مظلومیت این یک مشت فقیر مستحضر باشند (قبالهٔ تاریخ، ۷۸) ║ ۱۳۰۱ش. همه می‌دانند با چه زحمت حکایات شیرینی را که درعینِ‌حال حاوی نکات بسیار ظریف و پرمعنایی است هر هفته برای درج در جریده ... تهیه می‌کنم (مشفق۱، ۳۱۶) ║ ۱۳۴۰ش. قضات ... حکمش را ... از مقولۀ تخلف اداری تشخیص می‌دهند و به توبیخ کتبی با درج در پرونده محکومش می‌کنند (مهاجر، ۶۶) ║ ۱۳۷۴ش. هیچ‌کس، هیچ بنگاه و مؤسسه‌ای به تو آگهی نمی‌داد برای درج در روزنامه (دولت‌آبادی۲، ۳/۱۶۳)
دو. (صفت) ۱. (درمورد چیزی) جای داده‌شده و گنجانده‌شده در چیزی دیگر و گاه پنهان در آن.
ق۵. چون در این یک حدیث تأمل کردم، خلاص و نجات خود در این دیدم و نیز علم اولین و آخرین در این حدیث درج دیدم (غزالی۳، ۸۴) ║ ق۶. بر دل‌ها نصیبی از شاهدبازی حقیقت در این شاهد مجازی که روی نیکو باشد درج است (عین القضات۱، ۲۹۷) ║ ق۷. تا ببینم قُلزمی در قطره‌ای / آفتابی درج اندر ذره‌ای (مولوی۲، ۲/۱۱۳) ║ ق۸. شکوه تاج سلطانی که بیم جان در آن درج است / کلاهی دلکش است اما به ترک سر نمی‌ارزد (حافظ، ۱/۳۱۰) ║ ق۹. دُرج دهنت که هست تنگ و نایاب/ در وی درج است سی‌ودو دُرّ خوشاب (جامی۱، ۱/۸۵۰) ║ ق۱۰. صد گونه هنر در سر هر موی تو درج است / مانند معانی که نهان در صور آمد (میلی، ۱۸۷) ║ ق۱۱. در ظلمت سوادش آب حیات درج است / در وقت شام دارد فیض سحر صفاهان (صائب، ۶/۳۱۲۶) ║ ق۱۴. در هر سؤال و جواب پدر و مادر نسبت به اولاد خود یک مهربانی و یک محبتی درج بوده (حاجی پیرزاده، ۲/۴۰۵)
۲. (درمورد مطلب و موضوعی) نوشته‌شده در متنی یا بیان‌شده در سخنی.
ق۸. ببر ای پیک صبا، نامه‌ای از من برِ یار / ور جوابی بنویسد، به من دل‌شده آر ... - نامه‌ای درج در او گنج معانی ضمیر / نامه‌ای درج در او حال دل خستۀ زار (عماد فقیه، ۲۱۵) ║ ق۹. هرچه بوَد درج در صحیفۀ هستی / منتخبی باشد از کتاب محمد (جامی۱، ۱/۱۳۳) ║ ق۱۱. نکته‌ها درج است در هر صفحۀ رخسار گل / چون بر این مجموعه در یک هفته بلبل بگذرد؟ (صائب، ۳/۱۱۵۳) ║ ق۱۳. دیگر دوستِ دلی و حبیب روحانی، میر عبداللطیف خان شوشتری است. حالات نامدارش در تحفة العالم، که کتابی در غایت بلاغت و جودت ... و نوک‌ریز خامۀ گهربار اوست، درج است (میرزا ابوطالب، ۴۵۲) ║ ۱۳۰۸ش. به موجبی که در راپرت کماندان آن کشتی درج بود، در بحرین کشتی‌های غواصی ... به آن گردباد تصادم کردند و عدهٔ زیاد از ملاح و غواص تلف شده به موجب اخبار واصله هلاک‌شدگان قریب هزار نفر بوده‌اند (سدیدالسلطنه کبابی۲، ۸۵) ║ ۱۳۳۳ش. داستانی که در منظومۀ ایلیاس درج است متعلق به ابتدای سال دهم و قبل از حکایت اسب چوبین است (مینوی۱، ۱۳)
۳. (درمورد نوشته یا سخنی) نقل‌شده در میان نوشته یا سخنی دیگر.
ق۱۰. به که در این گفتۀ معجزبیان / درج بوَد نام خدای جهان (محتشم، ۲/۱۵۵۲)
سه. (قید) (درمورد نامه و نوشته) به‌همراه و درکنارِ آن.
ق۵. رقعتی درج نامه بود که: چون قائد را این حال بیفتاد، درباب خانه و اسباب او احتیاط فرمود تا خللی نیفتد (بیهقی۱، ۴۰۸) ║ فرمان عالی رسید به خط خواجه بونصر مشکان، آراسته به توقیع، و درج آن ملطّفه‌ای به خط عالی (بیهقی۱، ۴۷۵)
درج افتادن «منتظر تعریف‌نگاری»
۱. ⇅ درج شدن۱.
ق۶. بعضی از نوادر ایام انبیا و خلفا و غرایب کلمات حِکم ایشان که در حفظ مملکت و رسوم سلطنت و حیاطت رعیت گفته‌اند، درج افتاد (ظهیری۱، ۱۸) ║ ق۱۰. این یاقوت سیراب که از دُرج طبع لطیف آن نصرت‌ایاب است درج افتاد؛ مطلع: ز دین و ز دنیا مرادم توئی / مراد دل نامرادم توئی (سام میرزا، ۱۳) ║ ق۱۳. مردم این مُلک به اغوای امرای عثمانی و از غایت سبک‌عقلی، حسابی از او برنداشته، امر او را قابل ضبط و حفظ نمی‌دانند. بنابراین قدری قلیل که به تجسس بسیار مسموع شده بود در این مقام درج افتاد (میرزا ابوطالب، ۴۰۹)
۲. ⇅ درج شدن۴.
ق۶. هر سخنی که به مثال مؤکد باشد، هرآینه زودتر به فهم رسد ... و مقاصد بسیار در الفاظ اندک درج افتد و اغراض دور در معرض معنی نزدیک تقریر پذیرد (معین‌الدین نیشابوری، ۱/۴۱) ║ ق۸. اما علمای باطن و متصوفه با علمای ظاهر در علوم ایشان متفق‌اند و مخصوص به زواید علوم عزیزه و احوال شریفه که بعضی از آن در طیّ این سواد درج افتد ان‌شاءالله (عزالدین کاشانی، ۶۲)
۳. ⇅ درج شدن۲.
ق۶. لطایف بدایع و غرایب صنایع کی دراثنای مواعظ و نصایح درج افتاده بود و هر یک منزلتی شریف ... و محلی رفیع یافته، بر آن احماد فرمود و شکرها پیوست (ظهیری، ۲۷۲)
درج دادن «منتظر تعریف‌نگاری»
⇅ درج کردن۳.
ق۱۲. شخص فاکره ... هرگاه ... کلامی که آب‌داری لآل نکاتش آب روان و روان آب را غرق عرق شرم سازد ... در نامۀ ورق و ورقِ نامه درج دهد ... نزدِ کناره‌گَردانِ کوی انصاف به رکاکت اتّصاف یابد (مهدی استرآبادی، ۱۱۲)
درج ساختن
۱. ← ادراج ساختن.
ق۱۱. در این اثنا، مقدم بیگ، از اعیان میرزا کامران، آن حضرت را شناخته، خود را در سلکِ جمعیت‌یافتگان نوید دولت درج ساخت (علّامی، ۱/۲۵۲)
۲. ⇅ درج کردن۳.
ق۱۲. ان‌شاءالله تعالی اگر حیات مستعار وفا نماید ... شمّه‌ای از حقایق حالات نادر شاه را با کیفیت قتل او و اولاد و اعقابش، بعد از تبیین نسب پادشاه والاحسب، در اول این کتاب درج می‌سازم (حسینی منشی، ۴۶) ║ ق۱۳. گفتم که اعلیحضرت شهریاری، همین‌که تأثیر دوای سرکار را در مزاج معتمدالدوله شنید، به وقایع‌نویسان امر فرمود تا آن را در صحایف تواریخ درج سازند (میرزا حبیب۱، ۲۰۲)
۳. ↑ درجیک. ۴.
ق۱۳. راقم حروف گستاخی می‌نماید، آنچه مسموع نموده، بی زیاده و نقصان، در این اوراق درج می‌سازد که تا مطالعه‌کنندگان بهره‌مند گردند (ابوالحسن قزوینی، ۹۲)
درج شدن «منتظر تعریف‌نگاری» (شدن: گردیدن، گشتن)
۱. مجهولِ درج کردن۲.
ق۵. امّا قصص این سورت بسیار است. دراثنای ترجمه و دیگر مواضع درج شود (سورآبادی۲، ۱/۳۹۷) ║ ق۱۰. در بیان احتیاج به شیخ ... نکات غریب و حکایات عجیب است. بعضی از آن اینجا درج می‌شود (حافظ حسین، ۲/۱۱۹) ║ ق۱۱. صد محشر نقد گشته بی خرج / در مفردۀ حساب من درج (وحید قزوینی: شهرآشوب، ۲۴۳) ║ ق۱۳. نُسخ سفرنامه به خط طاهر خان و میرزا حسن خان منشی در پایان سفرنامه عیناً درج شده‌است (سالور۲، ۲۶۶) ║ ق۱۴. در نمرۀ سوم صور اسرافیل مکتوبی از کرمان که حاوی تظلمات جان‌گداز اهالی از حکومت حالیـۀ آن ایالت بود، درج شد (دهخدا۵، ۳۶) ║ ۱۳۰۶ش. حضرت ... به‌موجب روایتی که در احتجاج طبرسی درج شده فرمودند علماء شیعۀ ما حافظ آن سرحدات هستند (حدیث فرح‌بخش روح‌افزا: تذکرات دیانتی، ش۳۱/۱۰) ║ ۱۳۴۳ش. این قصیده که حکایت اوضاع زمان سابق است ... در مجلۀ آزادی شرق که در برلن به زبان فارسی طبع می‌شد، درج گردید (روحانی، ۲۹۳) ║ ۱۳۴۴ش. مادام که کارآموز دورۀ کارآموزی را طی نکرده و پروانۀ وکالت مستقل به وی داده نشده، نام او در فهرست اسامی وکلاء درج نخواهد شد (آئین کیفری، ۵۸۸) ║ ۱۳۶۸ش. از ... کارنامک خسرو انوشروان ... نشانی در دست نیست و ... احتمال اقوی آن است که ... مقارن با تدوین خوتای‌نامک در ضمن آن نقل و درج گشته باشد (زرّین‌کوب۲، ۵۲۱)
۲. مجهولِ درج کردن۱.
ق۶. ای دوست، چون ذات او یکی است این هشت صفت باتعدد چیست؟ ... این یک صفت چنان با خاصیت و کمال است که هشت خاصیت در او درج شده‌است (عین القضات۱، ۲۶۸) ║ ق۷. گفت: هر که قرآن خوانْد، نبوّت در دو پهلوی او درج شد، مگر آنکه وحی بدو نباشد (مؤیّد خوارزمی، ۱/۵۹۵) ║ در وجوه و وَجه او رَو خرج شو / چون الف در بسم دررو، درج شو (مولوی۲، ۳/۴۰۰) ║ ق۸. محبوبان چون در بدایت حال به مدد جذبه راه برند، به یک جذبه بساط ادوار مقامات طی کنند و حاصل جملۀ اعمال محبان در آن یک جذبه درج گردد (عزالدین کاشانی، ۱۱۰) ║ ق۱۱. چو در کاف کوفی، الف درج شد / گهر یک‌دویی در صدف خرج شد (زلالی، ۴۴۶)
۳. مجهولِ درج ساختن۱.
ق۸. گِرد هر در مگرد چون گولان / درج شو در حساب مقبولان (اوحدی، ۵۹۲)
۴. مجهولِ درج کردن۳.
ق۱۰. چون آن حضرت آن نوشته را که از روی مکر و تزویر از صلح و جنگ در آن درج شده بود، ملاحظه نمودند، در جواب آن به زبانِ الهام بیان فرمودند که بگو که من مثل آن دو پادشاه نیستم (جهان‌گشای خاقان، ۲۴۹) ║ ق۱۱. این مسوّده و دیگر مسوّدات حکم بیاضی دارد که نبذی از معلومات در آن درج شده، چه مبصرات و چه مسموعات جامع را شامل است (بداؤنی، ۳/۲۶۶) ║ ق۱۴. نامۀ مندرجه در فوق چنان‌که دیده می‌شود، از نصرة‌الدین میرزا ... است که درباب رد فقرۀ سهوی که در شمارۀ نهم کاوه در باب ایشان درج شده بود نوشته‌اند (مکتوب: کاوه، ش۲۲/۸) ║ ۱۳۴۵ش. کلیله‌ودمنه در درجۀ اول ازلحاظ معانی و افکاری که در آن درج شده، درخور توجه است (یوسفی، ۱/۱۵۹) ║ ۱۳۷۹ش. در دستور هر نوع آبگوشت بنشن آن درج خواهد شد (دریابندری۱، ۱/۹۵۳)
درج فرمودن «منتظر تعریف‌نگاری»
۱. ⇅ درج کردن۱.
ق۶. عنان قلم به شرح توفیقی نایافته اطلاق کرده بود ... تا به جایگاهی کی مرا چنان نمود کی آن شکایتی است در ضمن شُکری تعبیه کرده و هجایی {متن: هجای} است در اثناء مدحی و اطرایی {متن: اطرای} درج فرموده (میهنی، ۷۴) ║ ق۱۰. قصیدۀ مصنوع خواجه سلمان ساوجی را تتبع نمود و اکثر صنایع شعری را به قلم‌پروری در آن قصیده درج فرمود (خواندمیر۱، ۴/۳۲۹)
۲. ⇅ درج کردن۳.
ق۱۱. چلبی بیگ قورچی قاجار را ارسال داشته، نامۀ محبت‌آئین دوستانه در قلم آورده، فتح و نصرت سپاه اسلام را که همواره از درگاه احدیت مسئلت می‌شد در نامۀ نامی درج فرمودند (اسکندر بیک، ۳/۱۶۲۹) ║ ق۱۳. مخفی نماناد که علامه برای استعجال و حرص او در تصنیف و وسعت دایرۀ او در تألیف، طریقه‌اش آن بود که هرچه به خاطرش مرتسم می‌شد، همان را ثبت و درج می‌فرمود (تنکابنی، ۴۶۸)
۳. ⇅ درج ساختن۱.
ق۱۱. صدیق و فاروق را، رضی الله عنهما، در تحت ایالت عمرو بن العاص در یکی از بعثات ... درج فرمود (خالقداد۲، ۱/۲۱۳)
۴. ↑ درجیک. ۴.
ق۱۴. نامه‌ای خدمت اعلیحضرت پادشاه ایران فرستاد و این دو بیت را در او درج فرمود (حسن فسایی، ۱/۳۹۷) ║ ۱۳۱۲ش. نوشته بود: آقای مدیر روزنامۀ ... این کاغذ را گیتی دخترم پیش از خودکشی به من نوشته. به‌نام آزادی مطبوعات تمنا دارم در آن جریدۀ فریده درج بفرمائید (حجازی۲، ۴۶۶)
درج کردن «منتظر تعریف‌نگاری»
۱. (معمولاً با حرف اضافۀ در) (درمورد چیزی) جای دادن و گنجاندن یا ریختن و گاه پنهان کردن آن در داخلِ چیزی دیگر ؛ ادراج کردن۱.
ق۵. گفته‌اند این تقدیر مرگ آنگه باشد که خلق را صورت می‌کنند. مرگ را در میان خلقت او درج کنند که تا فلان وقت بیش نزید (سورآبادی۱، ۴/۲۵۱۷) ║ ق۶. آگاهی‌ها در دل‌ها تعبیه کرد، بواعث شوق و دواعی ارادت در بواطن و سرایر درج کرد (سمعانی، ۲۷۴) ║ ق۷. ازبرای علاج بی‌خبری / درج کن در نبیذ افیون را (مولوی۱، ۱/۱۵۳) ║ ق۸. دو مرد با جامۀ سفید آمدند و مرا خوابانیدند و شکمم را بشکافتند و چیزی در آن درج کردند که مرا معلوم نشد که چه بود (ابرقوهی، ۱/۱۴۸) ║ ق۹. هرچه عیان داشت بر او خرج کرد / هرچه نهان خواست در او درج کرد (جامی۳، ۱/۵۰۱) ║ ق۱۰. آن پادشاه ... وصیت کرد که بعد از وفات آن ورقه را که آن حدیث بر او نوشته در کفن او درج کنند (خنجی۱، ۳۴۲) ║ ق۱۱. آن‌قدر لطائف و دقائق که در کتاب پنج‌گنج درج کرده کسی را میسر نیست، بلکه مقدور نوع بشر نیست (فخرالزمانی، ۱۳) ║ ق۱۲. یاقوت لب که قوت تن و قوّت دل است / در دُرج دُر چو درج کنی ساز التفات (لامع، ۱۶۲) ║ ۱۳۵۱ش. مردم اروپا ... برای طعم دادن به این غذاها جوز هندی و خسرودار و مازو و میخک هم در آن‌ها درج می‌کرده‌اند (دریابندری۲، ۸۷)
۲. ↑ درجیک. ۴.
ق۵. بونصر مشکان ... این بیت را که متنبّی گفته بود درج کرده بود میان نامه (بیهقی۱، ۵۹۳) ║ ق۶. دو قصیده، یکی پارسی صادر در معنی این تألیف و دیگری تازی مشتمل بر تهنیت ایام شریف، انشا افتاد و در طی این اوراق درج کرده شد (بهاءالدین بغدادی، ۳۱۴) ║ ق۷. چو شعر نیک که در نامه‌هاش درج کنند / حدیث ما و تو اندر رسایل افتاده (سیف فرغانی، ۳/۲۳۹) ║ ق۸. مستضیء ... فرمان داده تا نام او را در خطبه درج کنند و سکه را به زیور اسم او مزین کنند (بناکتی، ۲۰۵) ║ ق۹. متزلزل: علامه گفته که عبارت است از آنکه درج کنند در کلام لفظی را که اگر اِعراب او را تغییر کنند معنی دگرگون شود (محمود حسینی، ۱۶۰) ║ ق۱۰. چون خواجه سلمان شاعر مشهور بی‌بدل بوده، از اشعار وی این شعرها را نوشته و در این مختصر درج کردیم، تیمّناً و تبرّکاً (حافظ حسین، ۱/۳۴۶) ║ ق۱۱. امرا ... اسبان سقط‌گشته را به‌تفصیل نام‌نویسی می‌کردند تا در عریضه درج کنند (بداؤنی، ۲/۱۶۲) ║ ق۱۳. مناسب دیدیم تفصیلاتی را که از وقایع‌نگار خودمان در اسلامبول گرفته‌ایم در این نسخه درج کنیم (اختر، ۱/۱۰) ║ ق۱۴. بد نیست به‌عوض نطق مسیو دانکلار، سوژه و آرتیکلی بهتر برای درج کردن در روزنامه به دست آوریم (طاهر میرزا۲، ۵۵۲) ║ ۱۳۵۰ش. فرّخی در ۱۶ مهرماه ۱۳۰۱ مقاله‌ای در طوفان نوشت و این غزل را نیز درج کرد (آرین‌پور۲، ۵۰۵)
۳. (معمولاً با حرف اضافۀ در) (درمورد مطلب و موضوعی) نوشتن آن در متن یا بیان کردن آن در سخن ؛ ادراج ۴؛ ادراج کردن۲.
ق۶. در اثنای رقعه کلمات دل‌آویز و سخنان عشق‌آمیز درج کرد (ظهیری، ۱۰۳) ║ ق۷. جانب دهرسیه مکتوبی در قلم آورد به تعظیم و تقدیم، و اقرار به عبودیت او در آن مکتوب درج کرد (کوفی، ۶۱) ║ ق۸. تازی را سرمایه فراوان و دستگاه بی‌پایان است که یک لفظ از او در ازای معانی متعدد موضوع است و بر یک معنی الفاظ مترادف وارد، تا اگر خواهند که معانی بسیار در الفاظ اندک درج کنند، که آن را بلاغت خوانند، آن مقصود به اسهل انواع و اکمل اوضاع تیسیر پذیرد (عزیز استرآبادی، ۵۳۷) ║ ق۹. گو مکن درد دل من کاتب اندر نامه درج / طاقت این بار نبوَد حامل مکتوب را (جامی۱، ۱/۲۰۱) ║ ق۱۰. نه از پروانه مستی درج کردم / که سوز و زاری خود خرج کردم - سخن کز بهر تاریخش کنم کم / بود تم الکتاب، الله اعلم (اهلی، ۶۱۹) ║ ق۱۱. کعب الاحبار ... در اخبار درج کرده‌است که اول کسی که آغاز کتابت فرمود آدم صفی بود (مفید بافقی، ۳، ق۱/۳۹۴) ║ ق۱۲. در آنجا درج کرده بود که ولایت شیروان را به ضرب شمشیر شیران لکزیه مسخّر کرده‌ام (مهدی استرآبادی۲، ۲۳۳) ║ ق۱۳. مادر ایشان را به مکتب فرستاد تا علم و ادب آموختند و آداب خط تعلیم گرفتند ... و اشتیاق خود را در نامه درج کردند و فرستادند (آورده‌اند، ۴۱۰) ║ ق۱۴. کرده در آن نامه از مکارم و الطاف / درج بدان حد که خود زیادیم آمد (ایرج میرزا، ۶۸) ║ ۱۳۰۹ش. مجسمۀ آن رئیس کمپانی ... آتش زده و در بازارها و محلات ایران در خیابان‌ها می‌کشانند که در همۀ عالم و تمام روزنامه‌های دول خارجه این حرکت ایرانیان را درج کنند و بگویند ملت ایران از این قرارداد متنفر بوده‌اند (نواب رضوی، ۲/۱۱۳۰) ║ ۱۳۷۷ش. خبر را در روزنامه درج کنید. مردم را تشویق کنید که برای سه یا چهار روز شهر را ترک کنند (جولایی۲، ۱۶۸)
۴. جمع کردن و فراهم آوردن.
ق۶. دُرّی که ز عقل درج کردم / در زیور او به خرج کردم (نظامی۴، ۵۲) ║ چندان‌که کند به روزی او خرج / دوران نکند به سال‌ها درج (نظامی۴، ۵۸)
۵. (موسیقی) اجرا نکردن نقره و پنهان کردن آن؛ سکوت در اجرای ضرب.
ق۷. آن نقرات را در تخییل دایره و تصویر آن، مدخل بیش از نغمات آن دایره بود و نقرات دایره در الحانْ عمدۀ حرکات بود و سواکن عمدۀ سکنات {متن: سکیات}، و باقی به اختیار صاحب صناعت بود؛ اگر خواهد متحرک سازد و اگر خواهد درج کند؛ یعنی ساکن (قطب‌الدین شیرازی۱، فن چهارم/۱۳۶) ║ ق۹. به اول هر حرکتی از آن‌ها نقره‌ای بزنند بر این وضع: تَنَن تَنَن ... و بواقی را درج کنند؛ اعنی زمان سازند (عبدالقادر مراغی۱، ۲۳۸) ║ اگر خواهیم دور ورشان را که شانزده نقره است مضاعف کنیم، چنان‌که مابین پنج نقره، بیست‌وهفت نقرۀ باقیه را درج کنیم (عبدالقادر مراغی۱، ۲۳۹) ║ ق۱۰. اگر لافظِ به اسباب ثقال درج کند نقراتی که به نون‌ها مقرون است، هر دو زمان از زمان ا با زمان نقره‌ای که درج کرد مساوی یک زمانِ ب بوَد (الادوار، ۷۴) ║ بعضی در هر دوری دو نقره بیش نیارند و باقی را درج کنند و آن را ضرب اصل خوانند (الادوار، ۷۵)
درج گردانیدن «منتظر تعریف‌نگاری»
۱. ⇅ درج کردن۳.
ق۷. طریق معالجت که بدان از آن خلاص بتوان یافت، مقرون به شواهد آیات و اخبار و آثار، درج گردانم (مؤیّد خوارزمی، ۱/۲۰)
۲. ↑ درجیک. ۴.
ق۸. یکی از فیلسوفان عصر در آن حال رقعه به حضرت او نبشت و این چند کلمه در متن او درج گردانید (فضل‌الله حسینی، ۱۶۷)
درج گردیدن «منتظر تعریف‌نگاری»
← درج شدن.
درج گشتن «منتظر تعریف‌نگاری»
← درج شدن.
درج نمودن «منتظر تعریف‌نگاری»
۱. ⇅ درج کردن۳.
ق۸. عروسان سخن را بر منصّۀ غنج و دلال چهره گشوده و جواهر حِکم و لطایف کلِم در آن درج نموده و در این فن قَصَب‌السَّبق از اقران ربوده (نظام تبریزی، ۸) ║ ق۹. وقتی که شاه شجاع به خواستگاری دختر سلطان اویس فرستاد و در مکتوب درج نموده بود که برادر سلطان اویس و امیر اختیارالدین حسن را فرستاده بود، ... شاه محمود فرمود که هرچه خواجه تاج‌الدین نویسد مهر کند (عقیلی، ۳۲۵) ║ ق۱۰. چون خبر توجه مرشد کامل به جانبِ طوالش به سلطان علی بیک چاکرلو رسید، شرح احوالات را در عریضه درج نموده، نزد امیر الوند میرزا به تبریز فرستاد (جهان‌گشای خاقان، ۹۲) ║ ق۱۱. در آن منشور اقبال درج نمودند که هرگاه بر جادۀ اخلاص و یک‌جهتی ... ثابت‌قدم و راسخ‌دم بوده باشد، حکومت بغداد به دستور به او متعلق است (اسکندر بیک، ۳/۱۶۵۷) ║ ق۱۲. در جواب نامۀ عنبرین‌ختامه مقرر فرمود که درج نمودند که ما مملکت و خود را به‌هیچ‌وجه از تو دریغ نداریم (محمد مروی، ۲/۶۴۹) ║ ق۱۳. تفصیل آن در جلد دیگر ذکر خواهد شد، ولیکن تا رشتۀ کلام از هم نگسلد، مختصری از کلیات را در این صحیفه درج نمود (خاوری، ۲/۹۳۷)
۲. ↑ درجیک. ۴.
ق۹. ده‌نامه نیز به نام وزیر ... گفته و غزل‌های دلپذیر و مقطّعات ملایم در آن کتاب درج نموده (دولتشاه، ۴۳۹) ║ ق۱۱. از هرکس مصرع موزونی سر زده، جناب میر ... در تذکره‌اش درج نموده (اسکندر بیک، ۱/۲۶۹) ║ ق۱۲. از جملۀ هزلیاتش، قطعه‌ای در این تذکره درج نموده می‌شود (شیرعلی لودی، ۴۴) ║ ق۱۴. حاجی محسن آقا گفت: حبل‌المتین قصیدۀ وطنیه درج نموده. گوش دهید تا بخوانم (مراغهای، ۳۳۷) ║ ۱۳۰۸ش. آن کتاب تاکنون از دستبرد زمانه مصون مانده‌است و مرحوم محمدحسن خان صنیع‌الدوله آن را به پارسی کرده و در جلد اول مرآة البلدان درج نموده (سدیدالسلطنه کبابی۲، ۲۰) ║ ۱۳۲۰ش. برای مزید اطلاع، عین مادۀ ۳ از مقررات و نظامات ارزاقی و اصنافی بلدیه را ذیلاً درج می‌نماید (اسناد اصناف، ۱/۳۸۷) ║ ۱۳۳۷ش. از دو نفر کشتی‌گیر همدانی ... مطالبی بیان کرده و ... تاریخ مزبور را در موضوع پهلوانان مذکور نقل و درج می‌نمائیم (پرتو بیضائی، ۱۱۰) ║ ۱۳۷۸ش. روزنامۀ خرداد ... مصاحبۀ نام‌برده را درخصوصِ محاکمۀ فرمانده حفاظت اطلاعات ناجا درج نموده (عبدالله نوری، ۵۴)
۳. ⇅ درج کردن۱.
ق۱۰. از جمیع شعرا ... ممتاز و مستثنی بود و در تمامی اسالیب نظم معانی غریبه درج می‌نمود، به‌تخصیص در قصاید (خواندمیر۱، ۴/۱۸) ║ ق۱۱. نهفته نرگس او غمزه در غلاف نگاه / چنان‌که درج نمایند در عصا شمشیر (طالب آملی، ۱۰۱۳)
۴. ⇅ درج ساختن۱.
ق۱۰. اگر کسی لاف ایمان زند و خود را در زمرۀ ارباب اسلام درج نماید و از حکم فرمان این پادشاه ممالک ایمان سر استنکاف برزند ... از زمرۀ مؤمنان نباشد (خنجی۱، ۱۰۶)