وضعیت: «در حال تأیید»
رشد rošd
(اسم) ۱. هدایت‌شدگی به راه و عقیدۀ درست و اعمال پسندیده ؛ رشادت ۲؛ رشدوارشاد ۲؛ رشدورشاد.
ق۵. ایشان متابعت کردند فرمان فرعون را، و نبود فرعون بر سبیل رشد (اسفراینی، ۳/۱۰۳۹) ║ ق۶. ابراهیم را به رشد و هدایت مخصوص کرد و از دشمن پنهان کرد (احمد طوسی، ۶۶۴) ║ ق۷. صدرا مدان ز جنس دگر شاعران مرا/ دانم که اهل رشد شناسی ز اهل غَی (شمس طبسی، ۸۶) ║ ق۸. در مجلس او شد به ره رشد و ضلال/ یک قوم به وعظ او و یک قوم به حال (ابن یمین، ۶۸۳) ║ ق۹. فرمان خدا و رسول را رها کردند و کار فرعون و فرمان وی به رشد و صلاح نبود (ابوالمحاسن جرجانی، ۴/۲۷۱) ║ ق۱۰. شیخ جمال‌الدین فرزند رشید شماست و کمال زهد و صلاح و رشد و تقوی دارد (جهان‌گشای خاقان، ۱۹) ║ ق۱۱. در هنگام فرصت و اوقات فراغ از خدمت با علماء و اهل صلاح و ارباب رشد و فلاح، مجلس ساخته از انفاس فیض‌بخش ایشان مستفیض می‌گردید (محمود افوشته‌ای، ۶۱۲) ║ ق۱۲. سرخط آزادی مقیدان ... به جناب معلی‌القاب مشیدبنیان رفیع‌الارکان خلافت عثمانی ... داعی سبیل رشد و سداد ... احمدپاشای بیگلربیگی والانژاد دارالاسلام بغداد ... رسیده (اسناد افشاریه، ۱/۳) ║ ق۱۳. زآن دست‌پخت عقل که چون نور اولیا/ زی رشد رهنما شود از غَی بیاورید (قاآنی، ۸۳۴) ║ ق۱۴. از یکی از اجلّۀ دفتینیان شنیدم که می‌فرمود: به مصداق آیۀ شریفه … جملۀ موجودات امت حضرت رسالت‌اند و قابل رشد و ضلالت (قاسمی کرمانی، ۱۷۹) ║ ۱۳۳۰ش. چارۀ ما نیست به‌جز اتحاد/ این ره رشد است فنعم الرشاد (بهار، ۲/۹۵۶) ║ ۱۳۴۷ش. قرآن مجید با بیانی قاطع و صریح در این باره می‌گوید: اجباری در پذیرفتن دین نیست، زیرا راه رشد و هدایت از راه گمراهی و ضلالت جدا شده‌است (علی حجتی کرمانی: مکتب اسلام، ش۱/۶۹) ║ ۱۳۹۶ش. دقیقاً به همین دلیل است که در اسلام، از حق رشد و هدایت که نتیجۀ ضرورت عبودیت خداوند است، سخن گفته می‌شود (شجاعیان ـ طاهری: پژوهش‌های سیاست اسلامی، ش۱۲/۷۵)
۲. از نظر عقلی، در مدارج بالاتر قرار داشتن؛ شایستگی و کاردانی.
ق۵. نوح بن منصور ... پیغام داد بر زبان ابو عبداللّه ... که: ما به‌جای تو اصطناع بیشتر از آن کردیم، که تو چشم داشتی! زیراکه اندر تو نشانِ وفا و دلیلِ رشد دیدیم (گردیزی، ۱۶۵) ║ ق۶. حاکم … چون در وی آثار رشد و کیاست دید، بنواخت (ظهیری، ۲۹۸) ║ ق۷. ابوالعباس تاش از ممالیک ابوجعفر عتبی بود، به خصایص عقل آراسته و به وفور رشد و کیاست متحلی (جرفادقانی، ۴۰) ║ ق۸. باتو از ناصیۀ او آثار رشد و کفایت مشاهده کرد (رشیدالدین فضل‌الله۱۳، ۲/۸۲۴) ║ ق۹. چون زیاد … از سن طفولیت تجاوز نموده، به مقام صِبیٰ رسید، آثار رشد و نجابت بر صفحات روزگار او ظاهر گشت (میرخواند، ۳/۶۳) ║ ق۱۰. چون از ظاهر احوال آن خواجۀ نیکوخصال آثار رشد و کاردانی و شیوۀ صلاح و نیک‌نامی ظاهر و باهر بود، قامت قابلیتش را به خِلَع فاخره آراسته، به منصب عالی وزارت سرِ عزتش را به گردون برافراشتند (جهان‌گشای خاقان، ۳۶۱) ║ ق۱۱. اثر رشد و کارطلبی از ناحیۀ احوال آن‌ها ظاهر بود (جهانگیر، ۲۶۴) ║ ق۱۲. چون آثار رشد از ناصیۀ آن ظاهر و هویدا بود، رفته‌رفته احوال آن در ترقی و تزاید روی نهاد (محمد مروی، ۳/۱۱۷۱) ║ ق۱۳. میرزا شکراللّه ... به‌واسطۀ رشد و کفایت و کاردانی و درایت بر هر دو وزیر غلبه کرده، صاحب‌اختیار ایران گردید (رضاقلی خان، ۸/۱۴۷) ║ ق۱۴. فرمود که ما تو را از این همه امیران جهان‌دیدۀ کارآزموده که در حضرتند اختیار کرده، سپهداری سپاه عراق بدادیم که در جبین تو آثار رشد و شهامت مشاهده کردیم (خسروی۱، ۲۴۲)
۳. رسیدن به مدارج بالاتر؛ ترقّی کردن ؛ رشدونما یافتن ۲؛ رشدیابی۲.
ق۶. خدایگانا زین شرح بنده مختاری/ همی به نظم دهد رشد بنده را اعلام (مختاری، ۳۱۱) ║ ق۱۰. آثار رشد و ترقی از حواشی اوراق روزگار ایشان ظاهر و مبرهن بود (واصفی، ۱/۱۴۶) ║ ق۱۴. ایرانی قابلیت و استعداد در هر کاری بیش از دیگر ملل دارد الّا اینکه مشوق نداشته، بلکه همیشه اولیای امور مانع رشد و عرض اندام این‌ها بوده‌اند (اسناد تجاری، ۴۹۵) ║ ۱۳۱۸ش. ولی رشد و نام‌آوری پیشه کن/ به دل ریشۀ جبن را تیشه کن (فرّخی یزدی، ۲۷۹) ║ ۱۳۵۵ش. شرایط رشد کامل زنان در جامعه، آزادی زنان، تساوی حقوقی واقعی یا تساوی کامل زنان و مردان در جامعه احتیاج به یک پایۀ مادی دارد (نهضت زنان، ۹۸) ║ ۱۳۷۵ش. آن‌ها شرایط رشد آدم‌های ستم‌دیده و عقب‌مانده را فراهم می‌کنند (مندنی‌پور۱، ۱/۳۸۱)
۴. (حقوق، فقه) توانایی انسان در شناخت نفع و ضرر خود، تمیز خوب از بد، و به‌ویژه حفظ مال و تدبیر امور مالی و انجام معاملات عاقلانه، به‌طوری‌که شرعاً اجازۀ اختیار اموال خود را داشته باشد و کسی نتواند در اموالش تصرّف کند (از نظر حقوقی، رشد پس از رسیدن به سن بلوغ رخ می‌دهد).
ق۶. اگر می‌ترسید که با آن یتیمه به داد نتوانید زیست، یتیمه را گذارید، و مال وی با وی سپارید در وقت بلوغ و ایناس رشد (میبدی، ۲/۴۰۸) ║ ق۷. چون تأدیب او تمام شد و سن او به بلوغ رسید و مردی تمام شد و رشد او دانست، اختیار کند او را زوجه‌ای از اکفاء او بر شروطی که در زواج گفتیم (قطب‌الدین شیرازی۲، ۱۴۲) ║ ق۸. حد و مَدّ و تعرف این باشد/ رسم رشد و تصرف این باشد (اوحدی، ۶۴۱) ║ ق۹. روزی او را گفتند که فلان منعم وفات یافته‌است و از وی ضیاع و عقار بسیار مانده و فرزندان او به سن رشد و تمیز نرسیده‌اند (میرخواند، ۳/۴۱۴) ║ ق۱۰. چند قابلۀ مشفقه متعهد تربیت رای لکهمیر گشتند و چون به سنّ رشد و تمیز رسید، تمامی اشراف کمر به خدمتش بستند (خواندمیر۱، ۲/۶۱۴) ║ ق۱۱. چون شاهزادۀ بلندقدر ملک یحیی ... به سنّ رشد رسید ... زین‌الاسلام علاءالدین علیا ... رخت به عالم بقا برد (ملکشاه، ۱۲۷) ║ ق۱۲. محمود ... در آن اوقات اکثری از شاهزادگان را که گمان رشد و تمیزی به آن‌ها می‌رفت به افنا و اعدام ایشان امر نمود (محمد مروی، ۱/۳۱) ║ ق۱۳. یک پسر داشت مسمی به علی خان، شغل و منصب پدرش را در صِغَر سن به او مرحمت نمودند. بزرگان طایفۀ دنبلی نظم امور او را متحمل بودند تا به حد رشد رسید (ضرّابی، ۳۵۳) ║ ق۱۴. اما صغیر، پس محجورٌعلیه است مادامی که حاصل نشود از برای او دو صفت، یکی بلوغ و یکی رشد (ابوالقاسم یزدی، ۱/۲۳۰) ║ ۱۳۰۹ش. میرزا محمدعلی خان، پسر وزیر، هم تازه به حد رشد رسیده بود (نواب رضوی، ۱/۲۰۵) ║ ۱۳۵۳ش. رشد عبارت است از دانستن صلاح دین و دنیا که مرتکب کبیره نشود و بر صغیره اصرار ننماید و مال خود را تبذیر نکند (مردوخ، ۲/۷۱) ║ ۱۳۷۴ش. شیر و دبستان و درک و رشد/ شور و شکوفایی و بلوغ (یک دریچه آزادی: بهبهانی، ۹۵۳)
۵. (درمورد انسان، جانوران و گیاهان) افزایش یافتن اندازه، طول یا حجم آن‌ها یا بخش‌هایی از آن‌ها در یک دورۀ معیّن.
ق۱۳. دُور عالم که در عهد آدم به‌مثابۀ نهالی تازه بود عمری در مَنهَل نشو قامت رشد بیفراخت و پایۀ بیخ و بن قوی ساخت تا شاخ شکوه در کاخ شهود بگسترد (قائم‌مقام۱، ۳۲۴) ║ ق۱۴. موتور نامیه از کار افتد/ ترن رشد ز رفتار افتد (ایرج میرزا، ۱۲۶) ║ ۱۳۰۱ش. با همۀ بدبختی‌ها، رشدم خوب بود و چون از همان زمان کودکی چاق و توپولی بودم، غالباً طرف توجه واردینِ خانه می‌گردیدم (مشفق۱، ۸۲) ║ ۱۳۲۴ش. ریش خود را گرچه سر پیری زیاد رشد ندارد، ول نمی‌دهد و همیشه به یک اندازه کوتاه می‌کند (آل‌احمد۶، ۱۳۹) ║ ۱۳۵۹ش. به کمک این اطلاعات ... خود گیاه برای ما روشن خواهد کرد که در چه شرایط اقلیمی و تحت چه رژیم غذائی رشد بهتر و بیشتری داشته و محصول فراوان‌تری می‌دهد (احمد علوی: مکتب اسلام، ش۸/۶۴) ║ ۱۳۷۹ش. خیلی عجیبه! درخت انگار عجله داره! انگار آدم رشد شاخه‌هایش را به چشم می‌بینه! (محمود۲، ۲/۷۸۹)
۶. (درمورد امری، چیزی یا کسی) بیشتر شدن تعداد یا مقدار آن‌ها.
ق۱۴. نسخ و تبدیل پروگرام متداول کنونی تحصیلات عمومی که جز ظاهرسازی و اقناع هوس تفنن‌پرستی چیزی نبوده، غیر از نمو روح خودبینی و رشد حس بلندپروازی و راحت‌جویی حاصلی ندارد (مرامنامه‌ها، ۱۶۴) ║ ۱۳۲۹ش. رشد مردم فرانسه ۶۰۰ هزار نفر است و بیش از تمام اروپا در خارج خاک دارد، رشد مردم انگلیس نصف آلمان است و بیش از کل اروپا در خارج خاک دارد (مخبرالسلطنه، ۲۹۳) ║ ۱۳۵۸ش. یک برنامۀ پنج‌ساله برای دورۀ ۱۹۶۹ ـ ۱۹۶۵ تدوین شد و ۸ درصد رشد سالانۀ درآمد ملی و ۱۲ درصد رشد محصولات صنعتی در نظر گرفته شد (جنبش، ۸۴) ║ ۱۳۷۶ش. تجربۀ دو جنگ جهانی … نشان داد که این تنها عقل بشر نیست که در حال پیشرفت است، بلکه همپای آن جنونش نیز در حال رشد است (علیرضا علوی‌تبار: کیان، ش۳۶/۲۴)
۷. بهتر شدن از نظر کیفی؛ پیشرفت کردن؛ تکامل یافتن ؛ رشدیابی۱.
۱۳۱۶ش. او درصدد رشد فکری و تقویت قوای روحی خود بود (مؤتمن، ۸۰۹) ║ ۱۳۶۸ش. این مضمون‌ها از عهد رودکی در غزل ما، که گویی از تشبیب قصاید جدا شده است و بعدها با اخذ بعضی عناصر از ترانه‌ها رشد و تحول مستقل پیدا کرده است درواقع میراث این هردو الگو است (زرّین‌کوب۲، ۱۲) ║ ۱۳۸۰ش. شاید اجمالاً بتوان گفت علل و عوامل فرهنگی و تاریخی پیدایش و رشد و گسترش تعزیه در مناطق شمالی و جنوبی ایران متفاوت بوده‌است (شهیدی، ۶۷)
۸. (درمورد مذهب، عقیده، جنبش و مانند آن‌ها) بیشتر شدن تعداد باورمندان و معتقدان به آن‌ها.
۱۳۴۱ش. ما در نظر نداریم دربارۀ پیدایش و رشد تصوف در ایران در دوران مورد مطالعه بحث کنیم (کریم کشاورز: فرهنگ ایران‌زمین، ش۱۰/۱۳۴) ║ ۱۳۵۳ش. ماکس وبر، جامعه‌شناس بزرگ آلمانی، در پژوهشی مفصّل و تحلیلی، رشد سرمایه‌داری و کاپیتالیسم را به طور مستقیم تا حد بسیار زیادی ناشی از رشد مذهب پروتستان می‌داند (ناصرالدین صاحب‌الزمانی: نگین، ش۱۰۹/۲۶) ║ ۱۳۶۰ش. اقشار بورژوا زمینۀ مساعدی برای رشد مذهب هستند (حسین بشیریه: مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۲۳/۱۴۱) ║ ۱۳۹۵ش. جنگ امین و مأمون و ولایتعهدی فرصت‌هایی بود که برای امام رضا به وجود آمد و ایشان از این فرصت‌ها بیشترین استفاده را در جهت گسترش و رشد مذهب تشیع بردند (جهانگیر فیض‌آبادی ـ فرّخی: فرهنگ رضوی، ش۱۴/۲۳)
۹. (درمورد شهر، ناحیه، منطقه و مانند آن‌ها) بزرگ‌تر شدن و گسترش یافتن آن‌ها از نظر جغرافیایی.
۱۳۴۴ش. شکی نیست نحوۀ رشد و گسترش شهرهای ایران و وضع اجتماعی مردم مناطق داخلی شهرهای ایران و اشکالات آن‌ها با شهرهای اروپائی و امریکائی همانند نیست (عباس سعیدی: جستارهای نوین ادبی، ش۱/۱۰۱) ║ ۱۳۶۸ش. تمرکز تسهیلات بهداشتی و درمانی، تجمع مؤسسات آموزشی و کادر علمی ... دست به دست هم داده و موجب گسترش و رشد بی‌رویۀ شهر تهران شده است (معرفی کتاب: جهاد، ش۱۲۶/۵۳) ║ ۱۳۹۹ش. عدم توجه به برنامه‌ریزی کاربری زمین باعث گسترش و رشد بی‌رویۀ شهر و آشفتگی محیط اجتماعی شهرها می‌گردد (یوسف درویشی و دیگران: مهندسی جغرافیایی سرزمین، ش۷/۱۷۵)
۱۰. (درمورد سازمان، نهاد و مانند آن‌ها) بزرگ‌تر شدن ساختار آن‌ها.
۱۳۵۳ش. قرآن اجتماعی را پی‌ریزی می‌کند که دائماً درحال رشد و توسعه و انبساط و گسترش باشد (مطهری۲، ۸۸) ║ ۱۳۵۷ش. امام خمینی ازسویی مدافع خستگی‌ناپذیر پا گرفتن و رشد انقلابی ارتش بوده‌است و ازسویِ‌دیگر خود از طراحان و حامیان خستگی‌ناشناس حمایت از نهاد انقلابی سپاه بوده و می‌باشد (شریف‌آبادی، ۷۵) ║ ۱۳۸۰ش. شهر ... فرصت مناسبی برای رشد و توسعۀ انجمن‌های مستقل صنفی فراهم نمی‌آورد (خانیکی، ۶۶)
رشد اقتصادی
پیشرفت کردن و کیفیت بهتری یافتن از نظر اقتصادی.
۱۳۴۳ش. سازمان ارتش ایران نسبت به منافع و امکانات کشور بیش از آن وسیع است که از جریان عمومی رشد اقتصادی و اجتماعی برکنار بمانَد (آل‌احمد۱۱، ۱۶۷) ║ ۱۳۶۰ش. رشد اقتصادی که توسط برخی از این کشورها به دست می‌آید، به جوشش و پیشرفت همه‌جانبۀ اقتصادی و بهبود سطح رفاه و فرهنگ ساکنین کشور، یاری نمی‌رساند (پرویز علوی، ۴) ║ ۱۳۸۰ش. می‌توان تأثیر برخی عوامل اجتماعی را بر توسعۀ مطبوعات و نیز رابطۀ معکوس آن به‌طور تجربی‌تری مشاهده کرد، هرچند در سرآغاز پژوهش‌های ارتباطی توسعه در دهۀ پنجاه، توسعه به‌طور عمده مترادف با رشد اقتصادی گرفته شده‌است (خانیکی، ۱۲۰)
رشد دادن
۱. (درمورد کسی یا چیزی) افزایش دادن اندازه، طول یا حجم آن طیّ یک دورۀ معیّن.
ق۱۴. تعجب دارد که آب و هوای اینجاها مو را زیاد رشد می‌دهد و مرد تا بیست‌وپنج سالگی ریش دراز سیاه پهن پیدا می‌کند (سیّاح۱، ۲۳۴) ║ ۱۳۶۸ش. از خُردی به ما تعلیم خشونت و بی‌رحمی و خون‌ریزی و خون‌خوری داده، با همان رشدمان داده‌اند (شهری۲، ۴/۱۰۱) ║ ۱۳۸۸ش. این تصور که کودک را می‌توان هنوز در دنیایی به دور از خطرات و تهاجم‌های جامعه محافظت کرده و رشد داد … اعتبار پیشین خود را از دست داده‌است (عبدالرضا نواح: علوم تربیتی، ش۸۷/۱۰۷) ║ ۱۳۹۷ش. چشم بر امتی گشودم که مرا رشد داد و بزرگ کرد، درحالی‌که بر گردن آن هزار یوغ بود (نوید پیری و دیگران: ادب عربی، ش۲/۳۰۰)
۲. (درمورد چیزی) بیشتر کردن تعداد یا مقدار آن.
۱۳۴۸ش. مسئلۀ ایجاد قشری نو از روشنفکران عبارت است از رشد دادن فعالیت فکری که هرکس کم‌وبیش دارد (آل‌احمد۵، ۱/۹۴) ║ ۱۳۶۰ش. کشورهای امپریالیستی، نطفه‌های انحرافی را گرفته و رشد دادند که سلاحی شد در دست کشورهای سرمایه‌داری به‌جهت مقابله با کشورهای رقیب، که خود نیز ماهیت ضدِّ مردمی داشتند (شریف‌آبادی، ۲۰) ║ ۱۳۶۶ش. حالت شور و التهاب و نیروی شگفتی … در او توهّم دوباره باردار کردنِ زن را رشد داده‌بود (پارسی‌پور۲، ۳۸۱)
۳. (درمورد کسی) پرورش دادن و رساندن او به جایگاه بالاتر.
۱۳۶۱ش. جهاد سازندگی مستضعفین را که نقش مستقیم در حفظ و تداوم انقلاب داشتند، رشد داد (نقش نهادهای انقلابی ...: جهاد، ش۴۷/۱۴) ║ ۱۳۸۰ش. تو در برابر استعدادی که داری مسؤولی … باید خیلی‌ها را رشد بدهی (کریم‌زاده، ۴۳۱) ║ ۱۳۹۲ش. شعر دوران انقلاب اسلامی در همۀ این سال‌ها با مردم و برای مردم بود؛ مردم را رشد داد، ولی هیچ‌وقت سطحی نشد (علیرضا قزوه: شعر، ش۷۰/۱۰)
۴. (درمورد چیزی) بهتر کردن آن از نظر کیفی؛ به کمال رساندن.
۱۳۷۳ش. استعدادهای فرهنگی و هنریِ بسیار گسترده و فراگیری را که هنوز از قوّه به فعل درنیامده … چگونه باید شکوفا کرد و رشد داد؟ (جلال رفیع: ادبستان فرهنگ و هنر، ش۵۲/۶۸) ║ ۱۳۸۷ش. مهم‌ترین شخصیت پس از انقلاب که فقه سیاسی را به شکل بسیار جدی رشد داد، در درجۀ اول شخص آیت‌اللّه خمینی بود (محسن کدیور: بازتاب اندیشه، ش۱۰۲/۱۶) ║ ۱۳۹۷ش. ما در اینجا دیدگاه ارسطو را … ملاک قرار می‌دهیم، زیرا علوم پراکندۀ پیشینیان را رشد داد (محمدعلی دیباجی: فلسفه و کلام اسلامی، ش۲/۲۰۸)
رشد داشتن
۱. ↑ رشد۵.
۱۳۴۶ش. بهار بعد یک نهال بود با چهار برگ. دوام کرده‌بود و پا گرفته‌بود و لای پونه‌ها و پشت شاخه‌های کاج رشد داشت (گلستان۲، ۲۱۶)
۲. ↑ رشد۶.
۱۳۶۶ش. تولیدات صنعتی طی سال‌های ۱۹۸۳.۴ و ۱۹۸۴.۵ به‌ترتیب ۷.۷ و ۸.۱ درصد رشد داشت (اوضاع کلی اقتصادی ...: بررسی‌های بازرگانی، ش۳/۷۴) ║ ۱۳۸۰ش. تجارت جهانی طی سال‌های ۱۹۹۴ـ۱۹۹۶ سالانه ۸ درصد رشد داشت (فرهادی-پناهی: برنامه‌ریزی و بودجه، ش۶۴/۶۲) ║ ۱۳۹۰ش. سرمایه‌گذاری در بخش ساخت‌وساز در سال ۲۰۰۸ حدود ۲۵ درصد رشد داشت (محمدرضا علیپور: رویدادها و تحلیل‌ها، ش۲۶۲/۵۵)
۳. ↑ رشد۷.
۱۳۷۹ش. صنعت پنیر‌سازی در ایران چندان رشدی نداشته‌است (دریابندری۱، ۱/۷۳) ║ ۱۳۸۲ش. روزنامه‌نگاری حزبی و جناحی ... خود رشته‌ای از روزنامه‌نگاری است و ازقضا در ایران بیشتر از روزنامه‌نگاری حرفه‌ای رشد داشته‌است (بهنود، ۵۸) ║ ۱۳۹۲ش. بورس اگر در دوره‌ای رشد داشت، به‌خاطر دو عامل بود، یکی اعتمادی که در اثر چشم‌انداز مثبت بازار سرمایه ایجاد شد و دوم به‌خاطر پایۀ پولی بود (محمدعلی احمدزاد اصل: بازار و سرمایه، ش۴۷/۲۱)
رشد شناختی
(روان‌شناسی) (معمولاً درمورد کودک) (معمولاً درمورد کودک) بالیدن و نمو یافتن انواع فرایندهای شناختی، مانندِ ادراک، استدلال، تصویرپردازی ذهنی، حل مسئله، شکل‌دهی مفهوم و یادآوری (به نظر دکتر قائم‌مقامی و بخش علوم انسانی، این مدخل بسیار تخصصی است و نیازی به درج آن در فرهنگ جامع نیست).
۱۳۵۳ش. تجربه نشان می‌دهد که رفتار انفعالی کودک و مادرش تا اندازۀ زیادی روی رشد شناختی کودک اثر می‌بخشد (قاسم قاضی: روان‌شناسی و علوم تربیتی، ش۱۰/۷۴) ║ ۱۳۷۵ش. در این راستا، موضوعات مختلفی مثل نگرش و واکنش کودکان نسبت به مرگ، ارتباط رشد شناختی با ادراک مفهوم مرگ ... و پیامدهای انکار واکنش سوگ بررسی خواهد شد (نجاریان ـ خدارحیمی: علوم انسانی دانشگاه الزهرا، ش۱۷-۱۸/۱۰۷) ║ ۱۳۸۰ش. بی‌توجهی به سطح رشد شناختی دانش‌آموزان: دروس تربیت اسلامی، معمولاً پیش از آنکه ذهنیت کودکان آمادۀ دریافت این دروس باشد، به آنان عرضه می‌شود (مهدی اسدی: مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، ش۶/۲۸۸) ║ ۱۳۸۱ش. در حال حاضر، اگر خواهان کاهش کندی رشد شناختی ناشی از معلولیت‌ها باشیم، اقدامات پیشگیرانه در جهت کارکردهای شناختی و ادراکی کودک معلول، نه‌تنها امکان‌پذیر، بلکه ضروری است (ملیحه راجی: تعلیم و تربیت استثنایی، ش۱۳/۳) ║ ۱۳۸۵ش. می‌توان برای بالا بردن رشد شناختی، رشد عاطفی و رشد اجتماعی طلاب فعالیت‌های مناسبی را آغاز نمود (رضا مهکام: پژوهش و حوزه، ش۲۵/۸۸) ║ ۱۳۹۹ش. از جمله روش‌هایی که از این اصل می‌توان استنباط کرد، روش ایجاد چالش و طرح سؤال‌های بنیادین و استدلال است؛ البته پرسش‌ها و استدلال‌هایی که متناسب سطح رشد شناختی کودکان باشد (مریم شریفی دروازه و دیگران: تربیت اسلامی، ش۳۴/۱۶)
رشد کردن
۱. ↑ رشد۳.
ق۱۰. پسران اسکندر خان، عبداللّه خان و عباداللّه خان رشد تمام کرده، پدر را که در کنج خمول آرمیده بود ... به پادشاهی برداشتند (روملو، ۳/۱۳۹۷) ║ ق۱۴. میرزا محمد خان ملیجک عرض کرد که عزیزالسلطان را بفرمایید درس بخواند. شاه فرمودند که بچه است رشد نمی‌کند، می‌سوزد (اعتمادالسلطنه۱، ۵۰۶) ║ ۱۳۲۹ش. شاید شاه از بازیگران در دورۀ تغییرات اساسی نگران است و از بعضی روگردان، خوش نداشت کسی زیاد رشد کند حتی اگر حکام قبول عامه می‌یافتند به ولایات سرکشی می‌کردند اوضاع را مطالعه فرموده و مدعی را به تهران می‌آوردند (مخبرالسلطنه، ۳۹۷) ║ ۱۳۷۷ش. من باز هم اینجا بودم و تازه رشد هم می‌کردم (دریابندری۴، ۲۴۴)
۲. ↑ رشد۵.
ق۱۳. آن‌وقت تاک را به‌قاعده، آب داده، آب را مکرّر رساند تا آن شقوق التیام پذیرد و آب در اقلام جاری شود، برگ نماید و رشد کند که به‌زودیِ زود به‌ثمر آید (نوری، ۲/۴۹۶) ║ ۱۳۳۷ش. تو مثل یک تخم کوچک در شکم مادر مورد حمایت قرار گرفتی و به‌تدریج رشد کردی (پزشکزاد۴، ۴۳) ║ ۱۳۵۷ش. هر گلی که دیده می‌شد به مناسبت نزدیکی با آب رودخانه و خوبی آب و هوا چنان رشد کرده بود که نظیرش را در جای دیگری ندیده بودم (جمالزاده۹، ۴۷) ║ ۱۳۸۷ش. خودِ ارمیا در تهران مهندسِ استراکچرِ بلندترین منارۀ شهر بوده‌است ... یک مناره‌ای بود که انگار غدۀ هیپوفیزش خراب شده بود، همین‌جور رشد می‌کرد (امیرخانی، ۹۸)
۳. ↑ رشد۷.
۱۳۲۸ش. شاعری فارسی ... در حدود قرن دوم هجری از عربی تقلید شد و در مدت دو قرن به قدری رشد کرد که از شعر عربی پیش افتاد و فرزندی رشیدتر از پدر و شاگردی کامل‌تر از استاد شد (شعر در فارسی: دانش، ش۳/۱۲۳) ║ ۱۳۶۸ش. چون ستاره‌شناسی در دورۀ اسلامی خیلی رشد کرد، اروپایی‌ها حتی امروز هم از اصطلاحات و نام‌های نجومی عصر اسلامی استفاده می‌کنند (ناشناس: دبستان فرهنگ و هنر، ش ۲/۵۹) ║ ۱۳۶۹ش. این صنعت به سرعت رشد کرد و ماشین‌های جدید در تمامی نقاط کشور احداث و راه‌اندازی شد (محمود متوسلی: جهاد، ش ۱۲۸/۲۰) ║ ۱۳۹۹ش. هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در حدی رشد کرد که استفاده از آن در کاربردهای متعارف هم توجیه اقتصادی پیدا کرد (محسن رمضان یارندی و دیگران: امنیت ملی، ش۳۵/۳۳۰)
۴. ↑ رشد۹.
۱۳۴۴ش. در عصر جدید شهرهای صنعتی با شتابی عظیم رشد کرده و کانون فعالیت‌های جامعه شده‌اند (آریانپور، ۲۸۹) ║ ۱۳۶۱ش. کوردوبا رشد کرد و به صورت شهری با ۲۵۰۰۰۰ سکنه و یک دانشگاه و یک مسجد بزرگ درآمد و زندگی سیاسی و تجاری در آن رونق گرفت (ناشناس: پیام یونسکو، ش ۱۴۵/۳۴)
۵. ↑ رشد۶.
۱۳۴۶ش. هی به خودش امید می‌داد شعور شما رشد می‌کنه ... باید می‌دونس که عمر آدم آن‌قدرها طولانی نیس (گلستان۲، ۱۷۵) ║ ۱۳۶۱ش. تعداد دانش‌آموزان دورۀ متوسطه اندکی بیش از ۱۵۰ درصد رشد کرد (آماده کردن مردم برای دگرگونی: پیام یونسکو، ش۱۴۹/۱۷) ║ ۱۳۶۵ش. خیلی از آدم‌ها را نمی‌شود با حرف حالی کرد ... کینه گویا وقتی که رشد کند، منطق نمی‌شناسد (آقایی۲، ۷۷)
۶. ↑ رشد۱۰.
۱۳۶۲ش. یکی از دقیق‌ترین وظایفی که جهاد تاکنون انجام داده و طبیعتاً برای اینکه این نهاد رشد کند و قوی بشود، قدرت بخشیدن به این شوراهای روستائی است (راه حل اصولی بسیاری از مشکلات پیچیده...: جهاد، ش۵۴/۵۶) ║ ۱۳۸۰ش. کمیتۀ انقلاب در مجلس دوم رشد کرد و رسمیت یافت (خانیکی، ۲۵۶) ║ ۱۳۸۷ش. قبل از اینکه سازمان رشد کند با تقاضای چنان پیچیده‌ای مواجه خواهد شد که تعریف اهداف سازمانی معنی‌دار غیرممکن خواهد بود (فرنیا - هنرمند: آموزش و ارزشیابی، ش۲/۱۳۵)
۷. ↑ رشد۸.
۱۳۶۶ش. بعدها، با شکست جنبش‌های قهرآلودی چون قیام بابک خرّمدین، مازیار، ... و دیگران، تصوف رشد کرد و به تفکر اصلی پیشه‌وران و زحمتکشان شهری بدل شد (اسداللّه عمادی: چیستا، ش۴۴/۳۱۲) ║ ۱۳۷۹ش. حال این سؤال پیش می‌آید که آل بویه با آن همه محدودیت سیاسی که آن‌ها را ناگزیر به تسامح مذهبی می‌کرد، به لحاظ دینی چه روشی را پیش گرفتند که در چنان فضایی تشیع این‌چنین رشد کرد؟ (مرضیه راعی: اخلاق، ش۴-۵/۱۴۷) ║ ۱۳۸۲ش. در دهۀ ۹۰ اسلامگرائی به‌شدت در منطقه رشد کرد و ناسیونالیسم و ملیت را کور نمود (ابومحمد عسگرخانی: مطالعات راهبردی، ش۲۰/۸۳)
رشد نمودن
۱. ↑ رشد۵.
ق۱۳. گویند هرگاه تخم سرو و صنوبر و اُترُج را با جو بکارند، زودتر رشد نماید؛ هر قدر جو بالیده شود، تخم متمکن نمایند (نوری، ۲/۷۲۷) ║ ۱۳۲۳ش. در زمینی که پرّۀ بیل و تیغۀ خیش آن را زیرورو نکرده و از سنگ و کلوخ و علف هرزه پرداخته نشده‌باشد، هیچ بذری به‌آسانی رشد نمی‌نماید (جمالزاده۳، ۲۳۴) ║ ۱۳۸۹ش. علی‌محمد افغانی در سال ۱۳۰۴ در خانواده‌ای کارگر در کرمانشاه متولد شد و رشد نمود (زهرا کوچکی: زیبایی‌شناسی ادبی، ش۶/۸۹)
۲. ↑ رشد۶.
۱۳۶۰ش. نظریۀ مالتوس بی‌ارزش باقی ماند، زیرا تولیدات کشاورزی حتی بیشتر از افزایش جمعیت رشد نمود (همایون الهی: مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۲۴/۱۶۱) ║ ۱۳۸۸ش. از همان زمان که ابوالفضل ایلچی بیگ به قدرت رسید، در این جمهوری گرایشات تند ملی‌گرایانه رشد نمود (افشین زرگر: سیاست خارجی، ش۴/۹۹۵) ║ ۱۳۹۷ش. تولید نفت و میزان درآمد حاصل از آن در سال ۱۹۷۳ به میزان قابل‌ملاحظه‌ای رشد نمود و قَطَر را از ردۀ کشورهای فقیر جهان خارج ساخت (رضا شیرزادی: مطالعات سیاسی، ش۴۱/۱۸۴)
۳. ↑ رشد۸.
۱۳۶۰ش. این مذهب از قرن پنجم میلادی در برابر مذهب دیوانی کنفوسیوس در چین رشد نمود (حسین بشیریه: مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۲۳/۱۳۷) ║ ۱۳۷۹ش. از آغاز دهۀ ۵۰، اسلام‌گرایی به‌عنوان یک ایدئولوژی رقیب دیگر ایدئولوژی‌ها پا به عرصه گذاشت و به‌سرعت رشد نمود (علی‌محمد حاضری: پژوهشنامۀ متین، ش۸/۸۶) ║ ۱۳۸۶ش. دربارۀ عقاید و افکار مشبهه آثار زیادی بر جای نمانده است، اما درمجموع می‌توان گفت که این فرقه از اوایل قرن دوم هـ.ق. شروع به رشد نمود (یوسف‌جمالی ـ پناهی: پژوهشنامۀ تاریخ، ش۶/۱۶۳)
۴. ↑ رشد۳.
۱۳۶۸ش. بقال ازجمله کسبه‌ای بود که با این‌همه زحمت، کمتر می‌توانست رشد نموده، بتواند آتیه‌ای تأمین بکند (شهری۲، ۳/۵۲۱) ║ ۱۳۹۲ش. او متولد مشهد و در خانواده‌ای مذهبی بود که به‌واسطۀ توان بالا در سخنرانی و صدای خوبش به‌سرعت در منبر رشد نمود (فرهنگ‌ساز منتقد: شهر قانون، ش۸/۱۴)
۵. ↑ رشد۷.
۱۳۸۰ش. نظام سرمایه‌داری، که پس از انقلاب صنعتی رشد نمود، با وجود ثروت و رفاه کلانی که به همراه داشت، اساساً خودویرانگر بود (مصطفی گودرزی: هنرهای زیبا (معماری و شهرسازی)، ش ۹/۳۳) ║ ۱۳۹۰ش. فقه شیعی در بستر تاریخی‌ای رشد نمود و شکل گرفت که شیعه یک اقلیت مظلوم و مغفول و گاه مغضوب و مطرود بود (مشکانی سبزواری: حکومت اسلامی، ش ۶۰/۱۶۶)
۶. ↑ رشد۱۰.
۱۳۸۳ش. این سازمان، در ابتدا فقط خدمات تفریحی و تفرّجی برای اعضای خود فراهم می‌کرد ولی بعد از مدتی که رشد نمود، بنیانگذاران آن تصمیم گرفتند خدمات بشردوستانه ارائه دهند (ابراهیم جعفری پویان: تأمین اجتماعی، ش۱۷/۱۲۲) ║ ۱۳۸۹ش. خداوند خاندان داود (ع) را نیز به شکرگزاری دعوت نمود و چون پذیرفتند و آن را به جای آوردند، تمدنشان بر جای ماند و رشد نمود تا آنگاه که سلیمان (ع) به مرگ طبیعی درگذشت (معارف ـ مهدی‌نژاد: نامۀ الهیات، ش۱۲/۹۲)
رشد و ارشاد
⇅ رشدوارشاد.
رشد و تمیز
← رشدوتمیز.
رشد و رشاد
← رشدورشاد.
رشد و نما
⇅ رشدونما.
رشد و نمو
⇅ رشدونمو.
رشد یافتن
۱. ↑ رشد۳.
ق۱۱. امیر قاضی اسیری: صاحب فضایل و کمالات است ... چون آب و هوای هند به او سازوار نیامد و در ملازمتِ پادشاه بعد از نسبتِ آشناییِ تمام رشدی نیافت، آخر سال به ولایت رفته، در بلدۀ ری ... درگذشت (بداؤنی، ۳/۱۲۷) ║ ۱۳۹۵ش. وی به‌تدریج در دستگاه وزارت خارجه رشد یافت و ... تا وزارت خارجه و نیز صدراعظمی پیش رفت (حوریه سعیدی: پیام بهارستان، ش۲۷/۲۸۶)
۲. ↑ رشد۷.
۱۳۵۴ش. لغت نیز تحت لوای فلسفه رشد و تکامل یافت، زیرا برای بیان مفاهیم جدید علمی و فلسفی، به وضع لغات تازه‌ای نیاز افتاد (عبدالمحمد آیتی: آموزش و پرورش، ش۵/۳۱۵) ║ ۱۳۸۰ش. باتوجه‌به آنچه اجمالاً گذشت می‌توان گفت به‌احتمال نزدیک‌به یقین تعزیه به مفهوم امروزی آن در اواسط یا دستِ‌کم در اواخر دورۀ صفویان پدید آمده و در دورۀ افشاریان و آغاز عهد زندیان رشد و تحول یافته و کم‌وبیش رایج شده‌بود (شهیدی، ۷۴) ║ ۱۳۹۶ش. در گذر تاریخ، فهرست‌نویسی با فراز و نشیب‌های بسیاری رشد و تکامل یافت تا اینکه در عصر حاضر، به متادیتا و به صورت دیجیتالی تبدیل شد (حسین احمدی تنکابنی: ره‌آورد نور، ش۶۰/۵۱)
۳. ↑ رشد۹.
۱۳۵۴ش. حسین می‌توانست سال شش ابتدایی را در این شهر که در اثر بازرگانی با روسیه بالنسبه رشد یافته بود، بخواند و تصدیق‌نامه بگیرد (احسان طبری۱، ۴۶)
۴. ↑ رشد۶.
۱۳۶۶ش. مخارج خوراک رشد یافت و رشد آن رقم ۴/۲ درصد را در برابر رشد ۲ درصد در مخارج غیرخوراک به ثبت رساند (تحلیلی بر سیر مصرف ...: بررسی‌های بازرگانی، ش۱/۱۵) ║ ۱۳۷۸ش. صادرات کشور به اتحادیۀ اروپا ۲ درصد و کشورهای عضو اکو ۵ درصد رشد یافت (اخبار بازرگانی ایران و جهان: بررسی‌های بازرگانی، ش۱۴۳/۸۵) ║ ۱۳۸۸ش. با آغاز این فرایند، دیدگاه‌های قوم‌گرایانه، ملّی و اسلامی نیز رشد یافت (مجید محمدشریفی: اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، ش۲۶۱ـ۲۶۲/۴۹)
۵. بزرگ‌سال شدن.
۱۳۷۱ش. استاد ابوالحسن صبا، فرزند کمال‌السلطنه، در خاندانی رشد یافت که اهل فضل و علم و هنر بودند (ساسان سپنتا: ادبستان فرهنگ و هنر، ش۳۸/۳۰) ║ ۱۳۸۲ش. کودک درواقع در جوّی که مسیحیان احترام فراوان داشتند، رشد یافت (منصوره حیدری: تاریخ‌پژوهی، ش۱۴/۱۷۲) ║ ۱۳۹۰ش. رابرت لاسان در نیویورک متولد شد و در نیوجرسی رشد یافت (عاطفه فلاح: کتاب ماه کودک و نوجوان، ش۱۶۴/۱۱۸)
۶. ↑ رشد۸.
۱۳۸۰ش. این طریقه منسوب به شیخ سعید نورسی است که در آغاز قرن حاضر، زیر چتر شبکه‌های طریقه‌های نقشبندیه و قادریه در شرق ترکیه رشد یافت (عبداللّه معوّض ـ زاهدپور: کتاب‌های اسلامی، ش۴/۷۳) ║ ۱۳۸۶ش. طریقت‌های مختلفی در این منطقه رشد یافت که از آن جمله می‌توان سهروردیه، یسویه ... و ادهمیه را نام برد (فهیمه سیفی: نامۀ انجمن، ش۲۷/۱۳۶)
ترکیبات دیگر: سنّ رشد؛ ایناس رشد