ابرو(ی)

وضعیت: «تأییدشده»
ابرو(ی) ‎abru(y)‎ [گونۀ دیگر: افرو، برو(ی)؛ املای دیگر: ابروا؛ جمع: ابروان، ابرو(ی)ها؛ <فارسی میانه brūg، از ایرانی باستان *brūka-، از هندواروپایی *bhruH-. اوستایی brvat-. سُغدی rʾwkh-β braukalä. خوارزمی rwcβ. borg. پشتو wrūja. سنسکریت bhrū́-.>؛ (صورت املایی ابروا فقط در متون کهن به‌کار رفته‌است)]
(اسم) ۱. مجموعۀ موهای کوتاه روییده‌شده بر بالای چشم و پایین پیشانی که به شکل دو خط افقی کمابیش خمیده به فاصلۀ کمی ازهم قرار گرفته‌اند.
ق۴. به موی ابروان اندر نشان است / بدو اندر دلیل مردمان است (میسری، ۱۷) ║ ق۵. حِجاجٌ: استخوان ابروا {متن: ابرو} (ادیب نطنزی۱، ۲۵۹) ║ تیمم آن است که چون آب نیابند آن‌کس به‌سوی خاک پاک شود ... آن‌گه سرهای انگشت را به روی خویش بمالد از ابرو تا به زنخ یک بار (ناصر خسرو۳، ۱۲۴) ║ ق۶. آماس صلب و بی‌درد باشد و رنگ او تیره باشد و این علت هم در طبقۀ ملتحمه افتد و هم اندر پلک افتد و گاه باشد کی برتمیدگی تا به ابرو برآید و تا رخسار فرود آید (جرجانی۱، ۳۵۲) ║ الاَغْطَفُ و الاَوْطَفُ: مرد بسیار موی ابروا و الاَوْطَفُ: درازمژه (کرمینی۱، ۱‏/۳‏) ║ ق۷. درمیان دو ابرو او را رگی بود، چون درخشم شدی پیدا آمدی (منهاج سراج، ۱‏/۵۹‏) ║ ق۸. عتبۀ خارج ... دلالت کند بر معدنیات و نباتات و ... مردم میانه‌بالا که بر ابرو موی بسیار داشته‌ باشد (شمس‌الدین آملی، ۳‏/۵۴۵‏) ║ ق۹. از کژی و ناراستی جز در ابرو و زلفِ خوبان اثری نمانده و از فتنه و آشوب غیرِ غمزه و طرّۀ ماهرویان از جانبی خبری نرسیده (شرف​الدین یزدی، ۱‏/۴۰۵‏) ║ ق۱۱. بر ابرو ضرور است چین دلبران را / که از تیغ بی‌قبضه، کاری نیاید (صیدی طهرانی: صیادان معنی، ۳۵۰) ║ ق۱۲. برادر کلان شمشیر از نیام کشیده، به برادر خورد چنان بزد که از تارک تا ابرو رسید (حاتم‌نامه۱، ۱۹۵) ║ اگر موی ابرو سیاه باشد، دلالت کند بر استیلای غم و اندوه و سخن بیهوده و بی‌معنی (شیرعلی لودی، ۱۷۱) ║ ق۱۳. زنی در تبریز ... مولودی هشت‌ماهه آورد که چشم‌هایش در پیشانی بود و ابرو نداشت (اعتمادالسلطنه۲، ۳‏/۱۷۳۸‏) ║ تنّین ماری است عظیم‌الجثّۀ طویل ... ابروی آن سبزرنگ [است] و چشم آن را پوشیده، و گردن آن فلس‌دار (نوری، ۳‏/۳۱۵‏) ║ ۱۳۰۱ش. در کالسکه باز شد و جوانی که کلاه‌پوست بزرگی بر سر گذارده تا نزدیک ابروها آن را پایین کشیده‌ بود از کالسکه پیاده شد (مشفق۱، ۱۳۶) ║ ۱۳۳۸ش. گوشۀ ابروی راستش که جای زخم کهنه‌ای بود، همین‌طور سفید مانده ‌بود (محمود۶، ۸) ║ ۱۳۶۸ش. چرا چهره‌اش به‌سرعت این حالت خشن و تودار را پیدا می‌کند؟ آیا به‌علّتِ ابروهای بسیار باریک و کشیدۀ اوست؟ (نجفی۱، ۱‏/۴۸۷‏) ║ ۱۳۸۷ش. نتایج این بررسی نشان داد که مهمترین نشانه‌های پرخاشگری عبارت بودند از: رنگ قرمز، خطوط پررنگ ... ابروهای کج و گرهی (فرهادی ـ پوراعتماد: اصول بهداشت روانی، ش۳۹‏/۲۰۴‏)
۲. (درمورد ترازو) شاهین.
ق۱۱. جز ابروی شوخ تو ندیدیم که عطّار / بی سنگ کشد وسمه در ابروی ترازو (طغرای مشهدی: آنندراج، ۱‏/۱۳۱‏)
۳. هر یک از علامت‌های دوگانۀ { } که معمولاً در دو طرف یک عبارت ریاضی مشتمل بر پرانتز و کروشه قرار می‌گیرند، و به این ترتیب کل عبارت به‌عنوان مجموعه‌ای واحد در نظر گرفته می‌شود؛ آکولاد (مصوب فرهنگستان، ۱۳۸۲، در برابر brace).
۴. دو خط منحنی پیوسته شبیه عدد ۷ در بالای سطر یا شبیه عدد ۸ در پایین سطر که بین دو کلمه می‌کشند تا مطلبی را به متن اضافه کنند.
۵. علامتی شبیه به مَد (~) که در برخی نمایه‌ها، فرهنگ‌ها و واژه‌نامه‌ها برای پرهیز از تکرار یک کلمه در ترکیب‌ها و عبارت‌ها به‌کار می‌رود مثلاً ذیل کلمۀ اهل، ~ حق، ~ دین، ~ ذمه می‌آید؛ خط تابدار.
۶. (در معماری سنتی) نوار یا قوسی تزیینی که در بالای پنجره، طاق‌نما یا سردر ورودی بناها، به ‌صورتِ پیش‌آمده از بدنۀ دیوار ساخته می‌شود تا از مصالح در برابر خوردگی یا نفوذ آب محافظت کند.
آمدن ابرویش را درست کردن، (زدن) چشمش را (هم) درآوردن (چشم: چشم‌وچار؛ درآوردن: کور کردن)
(مجاز) به اصلاح امری یا رفع مشکلی اقدام کردن، اما نه تنها موفق نشدن، بلکه وضع را بدتر و مشکل دیگری نیز اضافه کردن.
۱۳۷۶ش. می‌گوید: می‌خواهی چی بشود؟ آمدیم ابروش را درست کنیم، زدیم چشم‌وچارش را درآوردیم ... سه شب است می‌روم مسافرخانه ... آقا می‌گوید: من گفتم یکی‌دو شب دیر برو، یکی را هم بگو زنگ بزند به خانه‌تان اگر خانم برداشت سکوت کند همین (گلشیری۳، ۳۹۷) ║ ۱۳۹۲ش. اومدم ابروش رو درست کنم، زدم چشمش هم کور کردم. از روزی که دندون‌هام رو جرمگیری کردم، بیچاره شدم ! هرچی می‌خورم درد می‌گیره! حتی وقتی مسواک می‌زنم ... خیلی اذیت می‌شم (اینترنت)
ابرو انداختن
۱. با ناز و عشوه ابرو‌ها را به‌نوبت بالا و پایین بردن، به‌ویژه در هنگام رقصیدن.
۱۳۱۲ش. آن‌قدر دُور چشم‌باباقوری رقصیدند و سینه زدند و ابرو انداختند و هو کشیدند که استعمال عینک نمک تُرکی به‌سرعتِ برق رایج شد (هدایت۶، ۱۵۱) ║ ۱۳۳۴ش. یک تن از این رقاص‌ها ... پس ‌از مقداری قروغمزه و ابرو انداختن و سروگردن آمدن ... سر خود را به ‌زانوی وزارت‌پناهی گذاشت (جمالزاده۵، ۱۲۶) ║ ۱۳۷۱ش. بچه‌رقاص با قروغرباله‌ها و چشمک و ابرو انداختن‌ها و عشوه‌گری‌ها ... این مبلغ را به ‌دست آورد (شهری۱، ۴‏/۴۸۶‏)
۲. بالا بردن و تکان دادن ابرو و با نگاه اشاره کردن به‌سوی چیزی یا کسی برای جلب توجه دیگری و فهماندن امری به او.
۱۳۸۶ش. محمد ... برایم رو به ته کوچه ابرو انداخت. ته کوچه، ژیان شوهر خانوم معلم پیچیده بود و داشت به سمت در مدرسه می‌آمد (اینترنت)
۳. ⇅ ابرو (را) بالا انداختن.
۱۳۹۰ش. کلمه «وبلاگ‌نویس» برای عده‌ای هنوز هم یادآور تصویر یک آدم شلوغ و معرکه‌گیر ... است ... به همین دلیل است که قاضی ... و پروفسور ... دو تن از معروفترین دانشگاهیان و نویسندگان جهان، هنوز هم هر زمان مطلب جدیدی در وبلاگ خود می‌گذارند با ابروانداختن‌های هرازگاهی برخی افراد مواجه می‌شوند (اینترنت)
ابرو باز کردن
۱. ⇅ ابرو گشادن.
ق۱۳. قدری اخم نکنید، ابرو باز کنید (سالور۲، ۳۲۷)
۲. کشیدن ابرو (معنای۴) بین دو کلمه در بالا یا پایین سطر برای اضافه کردن مطلبی به متن.
۱۳۹۱ش. در مواردی در نوشته‌ها تصرف می‌کردند، یا کل جواب را خط می‌ کشیدند ... یا با ابرو باز کردن، جواب نوشته را تکمیل می‌کردند (اینترنت)
ابرو (را) بالا انداختن (انداختن: افکندن، بردن، دادن، زدن، کشاندن، کشیدن، گرفتن)
حرکت دادن یک یا هر دو ابرو به سمت بالا، معمولاً به نشانۀ نفی، نهی، نارضایتی، تعجّب، تکبّر، تمسخر و مانند آن‌ها.
ق۱۴. بعضی‌ از شدت حیرت دروغی لب‌ها را غنچه کرده، ابروها را بالا انداخته، خرانه نگاه به پلنگ می‌کردند (اعتمادالسلطنه۱، ۳۳۳) ║ ۱۳۲۰ش. ابروها را به‌رسمِ استهزا بالا کشیده، گفت مگر ... می‌خواهی چله بنشینی؟ (جمالزاده۲، ۲۲۶) ║ ۱۳۳۸ش. گفتم: ... فرمایشاتِ جناب‌عالی را درست نمی‌فهمم! گردن را کج کرد و ابرو را بالا گرفت و گفت عجب! مگر زبانِ فرانسه نمی‌دانید؟ (پزشکزاد۳، ۱۳۱) ║ ۱۳۴۳ش. استاد مرا وراندازی کرد و ابروها را بالا افکند و به‌ خیالِ اینکه من پول از جیبِ خودم می‌دهم گفت: نبات‌داغ صنار می‌شه (نامور، ۳۶۸) ║ ۱۳۴۴ش. دختر با قیافۀ شگفت‌زده ابروهای خود را بالا زد و سرخ شد و از جا برخاست (به‌آذین۵، ۱‏/۳۳‏) ║ ۱۳۴۶ش. ابروهایش را به ‌علامتِ انتظار تا وسط پیشانی‌اش بالا کشانده ‌بود (شریعتی، ۴۳۶) ║ ۱۳۵۳ش. خانم ویلسن این تعریف را با بالا بردنِ ابروها به‌صورتِ تبخترآمیزی رد کرد (کریم امامی، ۳۷) ║ ۱۳۸۰ش. ابروهای پُرپشت را بالا داد و گفت: خُب، حالا چرا ماتتان برده؟ عروسی کردن که خبر بدی نیست (پیرزاد۱، ۲۴۸)
ابرو (را) برداشتن
کندن تعدادی از موهای‌ ابروها، به‌ویژه موهای زیر خط ابرو، برای شکل دادن و زیبا کردن آن.
۱۳۵۳ش. ابروهایش را برداشته ‌بود و با قلم، کج‌تر از پیش، دوباره کشیده ‌بود (کریم امامی، ۳۵) ║ ۱۳۷۵ش. روجا ... نه ابرویی برداشته‌ بود، نه سرخه‌سفیده‌ای کرده ‌بود و نه موهای دخترانه از چهره سترده بود (مندنی‌پور۱، ۱‏/۲۴۹‏)
ابرو (را) بلند کردن
۱. ⇅ ابرو (را) بالا انداختن.
ق۸. دی به‌تندی بلند کرد ابرو / ازپی کشتنم کمان برداشت (امیر خسرو۴، ۱۸۸) ║ ق۱۱. رفتم به قبله روی کنم، چشم جادویش / ابرو بلند کرد که وقت نماز نیست (مسیح کاشانی: صیادان معنی، ۳۱۹) ║ ۱۳۴۴ش. گریگوری ابروی چپ خود را بلند کرد و به ‌فکر فرورفت و ناگهان چشمان فروزان ترک‌وار خود را باز کرد (به‌آذین۵، ۱‏/۷۸‏)
۲. (مجاز) نمایان شدن و جلوه کردن.
ق۱۱. هرجا که موجِ حادثه ابرو بلند کرد / ما چون حباب پیرهنی چاک می‌زنیم (صائب، ۵‏/۲۸۵۲‏) ║ اینک به ملک ناطقه عید سخنوری‌ست / کابرو بلند کرده هلال معانیم (طالب آملی، ۱۰۴۲) ║ ق۱۲. صبح تیغش تا نکرد ابرو بلند از خواب ناز / همچو شمعم تلخی جان باختن شیرین نشد (بیدل، ۱‏/۷۹۳‏)
ابرو به‌هم آوردن
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۱۳. بخواباند و بشکافت او را شکم / پیمبر نیاورد ابرو به‌هم (سروش، ۲‏/۹۵۱‏) ║ ۱۳۴۴ش. باد به گلو انداخته، ابرو به‌هم آورده، بر مسند ریاست تکیه زده‌است (شهری۶، ۱‏/۱۷۸‏)
ابرو(ی) (کسی) پُر (ز) چین شدن (چین: خم ؛ شدن: گشتن)
⇅ ابرو(ی) (کسی) چین آوردن.
ق۴. شدند اندر آن پهلوانان دژم / دهان پُر ز باد، ابروان پر ز خَم (فردوسی، ۴‏/۲۸۱‏) ║ از آن کار شد شاهِ ایران دژم / پُراندیشه جان، ابروان پُر زِ خَم (فردوسی، ۵‏/۵۲۳‏) ║ ق۶. اینکه بینی که من ترش‌رویم / کز عنا پُر ز چین شد ابرویم (سنایی۴، ۱۳۸) ║ ق۱۰. موج بر چشمۀ خنجر نبود از جوهر / که ز انصاف تو پُرچین شده ابروی ستم (میلی، ۱۹۳) ║ ق۱۱. ابروی زمانه پُر ز چین می گردد / لب از لب خنده گر دمی بردارد (فیّاض لاهیجی، ۲۲۵)
ابرو (را) پُرچین کردن (پُرچین: به‌چین، پُرازچین، پُر ز چین، پرگره؛ کردن: آوردن، داشتن، گرداندن)
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۴. بیا تا بگردیم و کین آوریم / به جنگ ابروان پر ز چین آوریم (فردوسی، ۳‏/۱۲۰‏) ║ ق۵. کار ستور است خور و خُفت ‌و خیز / شو تو بخور، چون کنی ابرو به‌چین؟ (ناصر خسرو۱، ۱‏/۴۵۷‏) ║ ق۶. چو شه در چهرۀ گل‌رخ نگه کرد / گل از کین هر دو ابرو پُرگره کرد (عطّار۶ (؟)، ۱۸۲) ║ از زلفِ دِرع غمزۀ ناوک بَرد شکن / و ابرو چو زلفِ دوست یَلان پُر زِ چین کنند (عمادی، ۱۴۰) ║ ز ابروی تو چشم‌ها چو پروین دارم / وز چشم تو ابروی پُر از چین دارم (مهستی۲، ۱۱۰) ║ ق۷. کی افسون خواند در گوشَت که ابرو پُرگره داری؟! / نگفتم با کسی منشین که باشد از طرب عاری؟! (مولوی۱، ۵‏/۲۵۲‏) ║ ق۸. بازم جفا چندین مکن، مسکین مدان، مسکین مکن / ابرو ز من پُرچین مکن، کز پیش فغفور آمدم (اوحدی، ۲۶۸) ║ چنین گفت کای شاه سقلاب و چین / چرا داری از درد ابرو به‌چین؟ (شمس‌الدین کوسج، ۲۱۹) ║ ق۹. سراسر همه دل پُر از کین کنید / ز کین ابروان را پُر از چین کنید (شرف​الدین یزدی، ۱‏/۳۶۴‏) ║ ق۱۳. صورتگر چین ز رشک رخسارش / ابرو همه‌ساله پُر ز چین دارد (سروش، ۱‏/۹۸‏) ║ ق۱۴. وثوق دولت و دین را ز من گوی این مضامین را / که برچین زابروان چین را چنین پُرچین مگردانش (عشقی، ۳۱۹) ║ ۱۳۴۸ش. خانمِ فتوحی ... از عوض شدنِ تفصیلات و قطعِ کوچک آنها ابرو‌ها را پُر ‌از چین کرد (دانشور۱، ۱۱۰) ║ ۱۳۸۹ش. راستش رضا به داده ندادم و ابرو پُرچین کردم و ناشر محترم توانست مجوز ۵ غزل را به هر زحمتی بود بگیرد (اینترنت)
ابرو (را) تاب دادن
یک ابرو را به سمت بالا حرکت دادن، به ‌نشانۀ نارضایتی، رنجش، خشم و مانند آن‌ها.
۱۳۵۷ش. اگه ... آدم بگه چرا، بهشون برمی‌خوره و واسه آدم ابرو تاب می‌دن (چهل‌تن۳، ۹۳) ║ ۱۳۶۹ش. زن ... ابروی چپ را تاب داد: پاشو ادا درنیاور! (علیزاده، ۱‏/۸۱‏)
ابرو(ی) تافتن (تافتن: برتافتن)
(مجاز) (با حرف اضافۀ از، بر) بی‌اعتنایی کردن و خشم گرفتن نسبت به کسی.
ق۹. ابرو ز من متاب، که دل دردمند تُست / تیری که خورده‌ام ز کمان بلند تُست (امیر شاهی سبزواری، ۱۳) ║ ق۱۰. ز مطرب ار نخلد گوش ابروان برتاب / ز ساقی ار نچمد جام سرگران برخیز (نظیری، ۲۰۶) ║ ۱۳۲۰ش. متاب ای دوست بر بیچارگان روی / مبادا بر تو گردون تابد ابروی (اعتصامی، ۱۹۰)
ابرو تُرُش کردن (تُرُش: تنگ؛ کردن: داشتن، ساختن، نمودن)
(گاهی با حرف اضافۀ با) ⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۶. اگر وقتی به ادب کردن حاجت آید اگر داند که به ابرو تُرُش کردن بسند آید، به ‌زبان ملامت نکند ... تا ستمکار نشود (عبدالله قلانسی، ۴۰) ║ ق۷. تفاوتی نکند گر تُرُش کنی ابرو / هزار تلخ بگویی هنوز شیرینی (سعدی۳، ۸۸) ║ ق۸. کسانی‌ که ابرو تُرُش کرده و گره در پیشانی آورده و سخن‌های بِجِدّ گویند و تُرُش‌رویان را و کژمزاجان را ... لعنت کنید (عبید، ۳۱۸) ║ گر دمی ابرو تُرُش دارد به شیرینی رواست / شورشی دارد به‌غایت تلخی صفرای دوست (نزاری، ۱‏/۸۳۱‏) ║ ق۹. گفتا مباش تیره چو خورشید ازآنِ تُست / ابرو تُرُش مدار چو هم‌تَنگِ شکری (عصمت بخارائی، ۲۴۹) ║ گفت ... اگر خلل در ملک من پدید آید، آن زمان چون خواهد بود؟ و با مادر ابرو تُرُش کرده، بیرون رفت (مرعشی، ۳۳۹) ║ ق۱۰. از بی‌قراری دلم ابرو تُرُش نمود / باآنکه می‌فروش مغان ‌تَنگ‌خو نبود (نظیری، ۱۷۲) ║ ق۱۱. گر حنظل سپهر به ساغر فشرده‌اند / ابرو تُرُش نساخته بر سر کشیده‌ایم (صائب، ۵‏/۲۸۴۰‏) ║ ق۱۳. نه ابرو کند روز سختی تُرُش / به ناورد خندان و بسیارکش (سروش، ۲‏/۱۱۲۸‏) ║ ق۱۴. که شهد است در کام مهمان شرنگ / اگر میهمان {ظ:میزبان} ابروان کرد تَنگ (قاسمی کرمانی، ۱۶۰) ║ ۱۳۴۴ش. آن‌گاه‌ که ... آدم قطبی و مرد استوائی در گلیمی بخسبند و هیچ‌یک از سردوگرم آن ابرو تُرُش ننمایند، آن زمان است که او را می‌توان گفت کسی باشد (شهری۶، ۲‏/۵۰۰‏) ║ ۱۳۷۷ش. میتکا ابرو تُرُش کرد و گفت: ... همین کری‌یوچکوف با لیس کشیدن چکمۀ ارکان حربی‌ها تا حالا سه ‌تا نشان گرفته (شاملو۱، ۲‏/۵۷۷‏)
ابرو(ی) (کسی) جَستن (جستن: جهیدن)
حرکت کردن ابرو به‌صورت پرش‌های بی‌اختیار و مکرر که برخی آن را نشانۀ خبر یا رخ دادن امری مطلوب یا نامطلوب در آینده می‌دانند.
ق۶. نه ز ابرو جستن آید نامۀ نو / نه از آثار ناخن جامۀ نو (نظامی۳، ۷۴) ║ ق۷. ابروم می‌جهید و دل بنده می‌طپید / این می‌نمود رو که چنین بخت در قفاست (مولوی۱، ۱‏/۲۶۱‏) ║ ق۸. ابروی چپ جهد بیابد کام / بی‌نیازیش باشد از ایام (محمد جاجرمی، ۲‏/۸۶۳‏) ║ ق۱۱. می‌جهد ابروی موج و می‌پرد چشم حباب / نیست خیر ای دل دگر در دیده طوفان می‌شود (کلیم، ۳۳۱)
ابرو جنباندن
۱. ⇅ ابرو (برهم) زدن.
ق۷. فرماندهِ خوبانی ابرو چو بجنبانی / این بنده تو را گوید آن می‌کن و این می‌کن (مولوی۱، ۴‏/۱۵۸‏) ║ ق۸. تو را چشمی است خوش زآن خوش‌تر ابرو / مکن بیهوده از وسمه‌تر ابرو ــ زجای خود بجنبد طاق کسری / ز طنّازی بجنبانی گر ابرو (نخشبی، ۵۶) ║ ق۱۱. نه تمکین است گر جانان به ما ابرو نجنباند / که نتواند کشیدن ناز آن زور کمانش را (وحید قزوینی: آنندراج، ۱‏/۱۳۲‏)
۲. ⇅ ابرو انداختن‏۱.
۱۳۶۹ش. هر روز لباس‌هایِ نو. جلوِ آینه، تمرینِ عوروعشوه که چطور بخندی، ابرو بجنبانی و سبیل به ‌رخ بکشی، دودِ سیگارت را تویِ صورتِ زن‌ها فوت کنی (علیزاده، ۱‏/۸۴‏)
ابرو(ی) (کسی) چین آوردن (آوردن: افتادن، انداختن، پذیرفتن، خوردن، گرفتن)
به‌هم نزدیک شدن ابروها به نشانۀ خشم، جدی بودن، احساس درد، ناراحتی و مانند آن‌ها.
ق۴. اگر ابروش چین آرَد سزد گر رویِ من بیند / که رخسارم پُر از چین است چون رخسار‌ پهنانه (کسایی، ۹۵) ║ ق۸. بر مه از سنبل پرچین تو پَرچین بگرفت / چه خطا رفت که ابروی کژت چین بگرفت (خواجو، ۲۰۲) ║ ق۹. از لذّتِ نماز چنان گشته بی‌خبر / کابروش از کشیدنِ پیکان نخورده چین (عصمت بخارائی، ۵۲۵) ║ ق۱۱. ز کین بس ‌که ابرو پذیرفت چین / پیِ سجده شد تَنگ جا بر زمین (قدسی، ۸۷۲) ║ ق۱۲. حُسن درخوردِ تغافل داشت سامان غرور / بس ‌که چین انداخت ابرو تیغ جوهردار شد (بیدل، ۲‏/۱۸۷‏) ║ ۱۳۰۷ش. کسی ‌که یک ساعت به‌شدت گریه کرده‌ باشد، ولو خاموش باشد، تا مدتی پیداست از سرخی چشم و ... چین افتادن ابرو (آقا نجفی، ۱۱)
ابرو (به) خَم کردن (کردن: آوردن)
۱. ⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۸. هر طرف کابروئی به‌خم کرده / آرزو بیش و هوش کم کرده (امیر خسرو۳، ۴۸) ║ ق۱۳. خلیلش دیدم چایی دَم می‌کرد / یک ماچش کردم ابرو خَم نکرد (اشعار عامیانه، ۵۶) ║ اگر عباس ابرو خم کند در عرصۀ هیجا / خدنگ چشم او چشم فلک را خون‌چکان دارد (تعزیه، ۱‏/۴۵۶‏) ║ ق۱۴. ازبرایِ گوشۀ چشمت ز عالم چشم بستم / گر تو ابرو خم کنی از هر دوعالم گوشه گیرم (عارف، ۱۹۸) ║ ۱۳۲۶ش. تیغ تو خون‌فشان بود ای پادشاه حُسن / ابرو میار خَم که جهانی ازآنِ تست (تقی دانش، ۲‏/۱۲۷‏) ║ ۱۳۸۹ش. قهوۀ ما گاهی چنان تلخ است که صورت در هم می‌کنی و ابرو خَم می‌کنی ... و رویْ ترش (اینترنت)
۲. (مجاز) (در جمله‌های منفی یا به صورت منفی) دربرابرِ درد، رنج، مشکلات و مانند آن‌ها صبر و تحمل داشتن و کمترین ناراحتی یا نارضایتی نشان ندادن.
ق۱۱. میلی به‌مقدار یک وجب در آن جراحت فرستاده به‌زور کافتند و آن مرد مردانه آن نیش را چون نوش فروبرد و ابرو خم نکرد (بداؤنی، ۲‏/۱۵۲‏) ║ ق۱۲. دلبر شمشیرگر تیغ جفا بر سر براند / ریخت خون عشق‌بازان را و ابرو خم نکرد (سیّدا، ۴۶۱) ║ ق۱۴. «حاجب» از تیغ تو ابرو نکند خم ای خصم / که مرا رحم و تو را ظلم و ستم عادت و خوست (حاجب شیرازی، ۵۸)
ابرو خَم نکردن «در حال تأیید»
(مجاز) در برابر درد، رنج، مشکلات و مانند آن‌ها صبر و تحمل داشتن و کمترین ناراحتی یا نارضایتی نشان ندادن؛ خَم به ابرو نیاوردن.
ق۱۱. میلی به‌مقدار یک وجب در آن جراحت فرستاده به‌زور کافتند و آن مرد مردانه آن نیش را چون نوش فروبرد و ابرو خَم نکرد (بداؤنی، ۲‏/۱۵۲‏) ║ ق۱۲. دلبر شمشیرگر تیغ جفا بر سر براند / ریخت خون عشق‌بازان را و ابرو خَم نکرد (سیّدا، ۴۶۱) ║ ق۱۴. «حاجب» از تیغ تو ابرو نکند خَم ای خصم / که مرا رحم و تو را ظلم و ستم عادت و خوست (حاجب شیرازی، ۵۸)
ابرو (به‌هم) درکشیدن
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۶. چون ابرو درکشیدی مرا معلوم شدی که از این حدیث تبرّا می‌کند (عطّار۲، ۲‏/۲۰۴‏) ║ ق۷. حرامت بوَد نانِ آن‌ کس چشید / که چون سفره ابرو به‌هم‌ درکشید (سعدی۱، ۱۲۳) ║ ق۱۴. برتکسیو ... هم امیدِ تمجید و هم بیم درکشیدن ابروهای کنت را داشت (طاهر میرزا۲، ۸۰۰)
ابرو (را) درهم بردن (درهم: تو(ی)هم؛ بردن: فروبردن، کردن)
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
۱۳۱۲ش. وزیر ... ابروها را درهم کرد و دستش را گذاشت روی طپانچه گفت: غلط کرده هرکه همچه ‌چیزی گفته (حجازی۲، ۴۹۷) ║ ۱۳۲۰ش. خسرو ابروهایش را توی‌ هم کرد. مثل اینکه فکر کردن برایش کار دشواری بود (علوی۳، ۱۸) ║ ۱۳۳۴ش. غلام ... چهره به‌ هم کشیده، لبانِ فشرده پیش آورده، ابروان درهم فروبرده، با چشمانی تنگ به دیوار می‌نگریست (گلستان۳، ۱۰۳) ║ ۱۳۴۱ش. مرد گرفتار ابرو در هم برده‌ بود و ... به‌ خود می‌پیچید. این از چهره‌اش که در هم فشرده می‌شد، پیدا بود (کیانوش۲، ۱۸) ║ ۱۳۷۷ش. گریگوری ... ابروهایِ بور بی‌رنگش را با کج‌خُلقی توهم برده ‌بود (شاملو۱، ۳‏/۱۳۵۳‏)
ابرو(ی) (کسی) درهم رفتن (در هم: به‌ هم، تو هم)
⇅ ابرو(ی) (کسی) چین آوردن.
۱۳۲۳ش. شیخنا ... ابروهایش درهم رفت و آتش از چشم‌هایش بیرون جهید (جمالزاده۴، ۱۳۸) ║ ۱۳۵۸ش. عکس گروهبان چنان اخم کرده‌است که انگار دارد به آدم فحش می‌دهد. ابروهایش توهم رفته‌است و سبیلش پایین ریخته‌است (محمود۷، ۴۴) ║ ۱۳۶۸ش. بریده شدنِ تا یکی ‌دو جای سر متداول بود که ... موجبِ ابرو به‌ هم رفتن مشتری و دلخوری او می‌گردید (شهری۲، ۲‏/۷۰۰‏)
ابرو (را) درهم فشردن (در هم: به‌ هم)
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
۱۳۱۲ش. هرچه می‌توانستم ابروها را در هم فشردم ... و به‌درشتی گفتم: بس است، اسائۀ ادب نسبت ‌به مافوق مجازات دارد (حجازی۲، ۱۲۸) ║ ۱۳۱۶ش. شما لابد ابروها را به‌ هم خواهید فشرد، چشم‌ها را تنگ خواهید کرد (نفیسی۲، ۷۶) ║ ۱۳۴۴ش. سرهنگ ... ابروی کلفتش را در هم فشرده غرشی کرده که می‌فهماند اگر به موقعش به‌ چنگم می‌افتادی، می‌دانستم با تو چه می‌کردم (شهری۶، ۱‏/۳۶۴‏) ║ ۱۳۵۳ش. پیشخدمت برگشت و در گوش تام چیزی زمزمه کرد که از شنیدن آن تام ابرو درهم فشرد (کریم امامی، ۱۷)
ابرو(ی) (را) درهم کشیدن (در هم: به‌ هم، تو هم، فراهم، هم)
به هم نزدیک کردن ابروها و اخم کردن، معمولاً به‌ نشانۀ خشم، جدی بودن، احساس درد، ناراحتی و مانند آن‌ها.
ق۶. آن کیست که سیاست خدایگانی ابروی انتقام فراهم کشد} متن: کشند{ و گرنج هیبت در پیشانی آورده چشم خشم بر وی اندازد و روی قهر بدو نهد که نه لب به خواهش بگشاید (بهاءالدین بغدادی، ۳۴۲) ║ داد شه را میوه و شه چون چشید / تلخ بود، ابرو از آن درهم کشید (عطّار۱، ۱۳۵) ║ ق۷. یکی را دید لب فرو‌هشته و ابرو در هم‌ کشیده (سعدی۲، ۱۱۳) ║ ق۸. در هم کشیده ابروی چاچی‌کمان چرا / آشفته جعد زلف تو چون روزگار ماست (جهان‌ملک، ۴۴) ║ ق۹. افراسیاب از استماع این کلمات ابرو در هم کشید (میرخواند، ۱‏/۵۵۳‏) ║ ق۱۰. زبان نگاه می‌دارم ... که مبادا حضرت میر در اعراض شوند و روی و ابروی خود در هم کشند (واصفی، ۲‏/۱۵۰‏) ║ ق۱۴. محمد ابروها را به‌ هم کشیده، گفت: چون به شما مدیون بودم، رو نشان ندادم (خسروی۱، ۱۰۲) ║ ۱۳۰۱ش. ابروها را در هم کشید و ... با دل‌تنگی تمام به پیشخدمت گفت: دراین‌صورت چاره نیست بگو بیایند (مشفق۱، ۳۲۹) ║ ۱۳۲۰ش. همی مردم بیازاری و جای مردمی خواهی / همی در هم کشی ابروی چون گویند ثُعبانی (اعتصامی، ۶۲) ║ ۱۳۶۸ش. ملیجک ... از تمجید و ستایش ستایشگران ابرو به ‌هم می‌کشیده، مجلس تملّق را ترک می‌کرده‌است (شهری۲، ۳‏/۱۵۶‏) ║ ۱۳۷۷ش. وکیل‌باشی ترش کرد، ابروها را هم‌ کشید ... هلش داد و گفت: خریت را بگذار کنار، سعی نکن بترسانیمان (شاملو۱، ۲‏/۷۰۵‏) ║ نوبت امضا به رادین ‌ییاکوف رسید که تو به‌کار بردن قلم به همان ناشی‌گری بود، بینوا ابروها را تو هم کشید (شاملو۱، ۲‏/۹۲۰‏)
ابرو را سه‌گره کردن (سه‌گره: سگرمه)
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۱۱. امتحان‌سنج صبر کیست اسیر / سه‌گره کرده هر دو ابرو را (اسیر شهرستانی، ۲۹) ║ ۱۳۵۷ش. امیر به‌ علامت خشم و غضب ابرو را سگرمه کرد و ... در یک دو کلمه حُکم اعدام یرغو را صادر فرمود (جمالزاده۹، ۲۵۶)
ابرو را کمانی کردن (کمانی: کمان)
⇅ ابرو (را) بالا انداختن.
۱۳۶۶ش. عم‌قزی ابروها را ... کمانی کرد ... ضرورتی نمی‌دید بیش‌ازاین برای این زن‌های بیگانه سرِپا بایستد (پارسی‌پور۲، ۸۲) ║ ۱۳۷۷ش. گریگوری ابروی چپ را کمان می‌کند می‌رود تو فکر (شاملو۱، ۱‏/۸۹‏)
ابرو (برهم) زدن
حرکت دادن ابروها به نشانۀ موافقت با امری یا دادن پیام و دستوری.
ق۵. چشم ‌{طبع: فرّخی: ابن‌هندوشاه۲، ۲۹۷} تو به بخشیدن صد گنج گهر / ابرو زند و گره بر ابرو نزند (شمس‌الدین مبارک‌شاه: عوفی۱، ۴۸۹؛ فرّخی: ابن‌هندوشاه۲، ۲۹۷) ║ ق۶. جهان به حادثه، ابرو همی‌زند که بیا / که سهم آن گره روی و چین و ابرو نیست (اخسیکتی، ۶۱) ║ ق۹. جهانگیرا تو آن شاهی که در ایران اگر خواهی/ به یک ابرو زدن بر هم بگیری ملک توران را (بدر شیروانی، ۳۰)
ابرو شکستن
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۸. حال خسرو نگر ابرو مشکن / گر نگویم سخنی یا گویم (امیر خسرو۴، ۶۲۸)
ابرو فراخ کردن
⇅ ابرو گشادن.
ق۶. سخن‌گو یکی لعبت از کنج کاخ / سوی شاه شد کرد ابرو فراخ (نظامی۶، ۱۹۰)
ابرو(ی) کج کردن (کج: کژ؛ کردن: گردانیدن)
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۷. امیّه هرگاه که سید علیه‌السلام بدیدی، چشم برگرفتی و ابروان کج کردی و به هَمْز و لَمْز درآمدی (اسحق همدانی، ۱‏/۳۴۵‏) ║ آهوی آن نرگسش صید کند جز که شیر؟ / راست شود روح چون کژ کند ابروی‌ها (مولوی۱، ۱‏/۱۳۰‏) ║ ق۸. بهر شکار آمد برون کژ کرده ابرو ناز را / صانع خدایی کاین کمان داد آن شکارانداز را (امیر خسرو۴، ۳۹) ║ برهمنی را از مختصان رای، پیشه قمار بود ... و هرچه بر باد دادی از خزانۀ جود رای دادی. و رای هیچ‌وقت دست رد به ‌رویش نزدی و ابروی مبرّت کژ نگردانیدی (ثغری، ۱۱۳) ║ ق۱۴. بهر من کج کنی ابرو برو ای چشم‌سفید / وه چه بی‌جا غلطی شد، برو ای چشم‌سیاه (ایرج میرزا، ۵۰)
ابرو کشیدن
با مداد ابرو یا مادّۀ رنگی خاصی ابرو را شکل دلخواه دادن یا رنگ کردن.
۱۳۵۹ش. پیرزنک ... غصه‌دار می‌نمود و انگار با آب‌طلا برایش ابرو کشیده‌اند (دانشور۲، ۳۱) ║ ۱۳۷۱ش. زن‌ها ... اگر مردشان برای ناهار ... نمی‌آمد ... به ابرو کشیدن و فِر زدن و بزک کردن مشغول می‌شدند (شهری۱، ۴‏/۳۱۰‏)
ابرو گذاشتن
⇅ ابرو کشیدن.
ق۱۱. زنان ... وقتی‌ که دست را حنا و نگار بسته ‌باشند یا ابرو گذاشته ‌باشند یا زرک بر ابرو چسبانیده‌ باشند، دراین‌صورت‌ها ترک وضو و غسل واجب است (آقا جمال، ۳)
ابرو گذاشتن و (ابرو) برداشتن
⇅ ابرو (را) نازک کردن.
۱۳۵۷ش. عمه‌ جان ... برای خاله‌ عصمت هم ابرویی می‌گذاشت و ابرویی برمی‌داشت که بیا و ببین! (چهل‌تن۳، ۱۴) ║ ۱۳۷۱ش. صبح زود می‌زند بیرون. هفت قلم بزک کرده. ابرویی می‌گذارد و برمی‌دارد که بیا و ببین (چهل‌تن۲، ۱۲)
ابرو گرداندن
⇅ ابرو (را) نازک کردن.
ق۱۱. نه‌تنها بُت ز من برگشته همچون روزگار من / ز ننگ سجده‌ام، محراب هم ابرو بگردانَد (قدسی، ۴۹۲)
ابرو (را) گره کردن (کردن: برزدن، بستن، درافکندن، زدن، ساختن، گردانیدن)
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۶. سیاهان هریکی ... عقابین به زمین فروبرده روی‌ها تُرش کرده و ابروها گره زده و جبین در هم افکنده (سمک، ۲‏/۴۸۳‏) ║ گره برزد ابروی پیوسته را / گشاد از گره خشم سربسته را (نظامی۷، ۱۹۶) ║ ق۷. یک روز گره نبست او ابرو را / دارم پیِ مرگ و زندگانی او را (مولوی۱، ۸‏/۷‏) ║ ق۸. همچو ابروی خود سرافکنده / وَبروان را گره درافکنده (امیر خسرو۳، ۲۵۰) ║ ماه‌شکر ... ابروی کرشمه را گره گردانید (ثغری، ۳۵) ║ ق۹. آن‌کس‌ که به خنده دل خراشد / ابرو چو گره زند چه باشد؟ (جامی۳، ۲‏/۲۹۵‏) ║ ق۱۲. گرگ این سخن ز فیل شنید و قدم نهاد / سر تا به پای چین و گره کرده ابروان (سیّدا، ۴۳۲) ║ ۱۳۱۲ش. تا نشستم، زیبا ابروها را گره زد و گفت: تکلیف عقد من چه می‌شود؟ (حجازی۲، ۳۴۴) ║ ۱۳۴۷ش. ابروان را گره ساخته، برق چشم‌ها را ... با تظاهر به عصبانیت به چشمان عزت دوخته‌ بود (شهری۴، ۳۹) ║ ۱۳۶۸ش. نازنین حیرت‌زده به من خیره شده‌ بود، ابروانش را گره کرد (شهاب، ۵۴)
ابرو گشادن (گشادن: برگشادن، گشودن)
(مجاز) اخم نکردن و خندان شدن که نشان‌دهندۀ خوشحالی یا احساس رضایت شخص از امری است.
ق۶. بساط خسروی را بوسه دادند / کمر بستند و ابرو برگشادند (نظامی۳، ۲۵۲) ║ ق۷. زیرک زبان فصاحت و ابروی صباحت بگشود (وراوینی، ۱‏/۳۰۵‏) ║ ق۹. بر روی زایران ز کرم طاق‌هاش را / ابرو گشاده پشت تواضع بود دوتاه (جامی۱، ۲‏/۶۰‏) ║ ق۱۰. گاه ابرو گشاده از دریافت / غزل شُکر خوانده بر ادراک (عرفی، ۲‏/۲۰۲‏) ║ ق۱۱. فلک یافت از سِیر بستان فرح / گشاده‌است ابرویْ قوسِ ‌قزح (اشرف مازندرانی، ۱۳۶)
ابرو گشاده کردن (کردن: گردانیدن)
⇅ ابرو گشادن.
ق۶. چو خواهد کرد گردونت پیاده / سواری را بکن ابرو گشاده (عطّار۵، ۲۳۷) ║ ق۷. زکریای حاجب از بیمِ اراقتِ آبِ‌روی ابرویِ آشنایی گشاده گردانید، و طرْفِ کلاه از پیشانی برانداخت (ابن بی‌بی، ۱‏/۱۱۵‏)
ابرو (را) لنگه‌به‌لنگه انداختن (لنگه‌به‌لنگه: لنگه‌لنگه؛ انداختن: کردن)
۱. ⇅ ابرو انداختن‏۱.
۱۳۲۶ش. سوری خوری چو پرچک با نان پف ‌تلنگه / در رقص شو بینداز ابروت لنگه‌لنگه (تقی دانش، ۲‏/۱۱۱‏) ║ ۱۳۴۰ش. رقاصه ... توریِ سیاه رو جلوِ صورتش گرفت و ... ابروهاش را لنگه‌به‌لنگه ... و لباشو طوری کج‌ومعوج می‌کرد، که دلِ آدمیزاد غش می‌رفت (پهلوان۲، ۷۸) ║ ۱۳۵۳ش. زن طرح جامعی برای یاد دادن عشوه به دختر کلْفَت فراهم کرد. از غمزه‌ و نگاه گرفته تا لنگه‌لنگه کردن ابرو ... لب غنچه کردن و ... (گلستان۱، ۶۴) ║ ۱۳۸۸ش. دو دست را بالا و پایین چشم و ابرو نگاه داشتن و از لای آن ابروی لنگه‌به‌لنگه انداختن دلربایی تمام است (اینترنت)
۲. ⇅ ابرو (را) بالا انداختن.
۱۳۷۴ش. می‌گوید: خرجش زیاده ادیبه‌ جان؟ ادیبه ‌جانِ ناقلا ابروها را لنگه‌به‌لنگه می‌کند و می‌گوید: زیاد؟! (محمود۸، ۷۸)
ابرو (را) نازک کردن (نازک: تُنُک)
(مجاز) ابروی خود را به بالا حرکت دادن و نگاه خود را برگرداندن به قصد عشوه و دلربایی‌ یا به نشانۀ بی‌اعتنایی و تکبر؛ پشت چشم نازک کردن.
ق۱۱. چو در غمزه ابرو تُنُک می‌کند / سپاه گران را سبک می‌کند (قدسی، ۸۷۴) ║ در پهلوی تربیت آفتاب ‌ضمیرش ماه نو ابرو به چرخ نازک می‌کند (مقیمای حسینی: لاله‌تیک بهار، ۱‏/۹۹‏) ║ ۱۳۳۸ش. هما ابرویش را نازک کرد و از روی دوش او را نگریست (افغانی، ۴۸۵) ║ ۱۳۹۰ش. ساناز گَه‌گُداری ابرو نازک می‌کند و عشوه‌ای می‌آید و با سعید بگوبخندی می‌کند (اینترنت)
ابرو (را) نمودن
(مجاز) خود یا بخشی از چهرۀ خود را از پشت نقاب یا پوششی دیگر نشان دادن و نمایان کردن.
ق۷. بنْمودمت ابروی خود از زیرِ نقاب / چون قوسِ ‌قزح، تا بزنی انگشتک (مولوی۱، ۸‏/۱۸۰‏) ║ ق۸. هلالی شد تنم زین غم که با طغرای مشکینش / که باشد مه که بنْماید ز طاق آسمان ابرو (حافظ، ۱‏/۸۲۴‏) ║ ق۹. ماه فروشد بنمای ابروان / نایب ماه از تو هلالی بس است (جامی۱، ۲‏/۱۴۱‏) ║ ق۱۰. مه من شام عید از گوشه‌ای بنْمود ابرو را / فلک چندین چراغ افروخت تا پیدا کند او را (حیرتی قزوینی: سام‌میرزا، ۲۳۱) ║ ق۱۱. ماهِ عید ابرو نمود و خاطرم را شاد کرد / شکرللَّه کز غمِ سی‌روزه‌ام آزاد کرد (بداؤنی، ۳‏/۱۵۳‏) ║ ق۱۲. بنما نمای عید و مه عید رونما ده / بگشا نقاب و بنْما به دو عالم ابروان را (نجیب کاشانی، ۵۷) ║ ق۱۳. دلبر زبرایِ خدا / ابروت را به ما بنما (اشعار عامیانه، ۴۱)
ابروها را (به‌ هم) نزدیک کردن (نزدیک: جمع)
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
۱۳۳۳ش. مردان اسرائیل ابروها را به ‌هم نزدیک می‌کردند و ... از مقابلِ خیمۀ اجتماع می‌گذشتند (مدرّسی۲، ۱۳۰) ║ ۱۳۴۵ش. رنگ‌پریده‌تر از همیشه بود و دولادولا راه می‌رفت و هر چند ثانیه ابروهایش را جمع می‌کرد (ساعدی۳، ۲۹) ║ ۱۳۶۸ش. نیلی ابروهایش را به‌ هم جمع کرد. نمی‌فهمم، ... مقصودتون چیه؟ شما به ‌این‌ جوونی، بار سنگینی به ‌دوش می‌کشین (مدرّسی۱، ۱۰۵)
ابروهای کسی بالا رفتن (رفتن: پریدن، جستن)
حرکت کردن ابروها به سمت بالا به نشانۀ نارضایتی، تعجب، خشم و مانند آن‌ها.
۱۳۴۷ش. حاجی سلطان‌خرد یک بار دیگر رنگ‌به‌رنگ شد، ابروهایش بی‌اختیار بالا پرید و... زبان به قسم و آیه گشود (دولت‌آبادی۱، ۷‏/۱۸۹۸‏) ║ ۱۳۵۸ش. ـ کسی به زنت تجاوز کرده دیگه؟ ابروهای مرد روستایی بالا می‌جهد و... می‌پرسد: به ‌زنم چی کرده؟ (محمود۷، ۳۲۳) ║ ۱۳۶۸ش. براثرِ کوشش حافظه، ماهیچه‌های آرواره‌های او کش آمده و ابروهایش بالا رفته ومژه‌هایش به لرزه افتاده بود (نجفی۱، ۲‏/۶۳۱‏)
ابروی بلند
۱. ⇅ ابروی کشیده.
ق۸. طاق ابروی بلند تو قوی محرابی‌ست / که در او چشم تو جز خواب قضا نگْذارد (امیر خسرو۴، ۴۶۹) ║ ق۱۰. مرغ دلم از جای شد آن لحظه که از ناز / ابروی بلند تو برآورد کمان‌ها (اهلی، ۱۷) ║ ق۱۱. چشم بد دور ز ابروی بلند تو که هست / چون مه عید دل خلق به ایمای تو خوش (صائب، ۵‏/۲۴۰۳‏) ║ ۱۳۵۸ش. دختر رنگ‌پریده و لاغر بود با ابروهای بلند که محو می‌نمود و صدای مرتعش (کلباسی، ۸۷)
۲. ابرویی با موهای بلند.
۱۳۶۲ش. کلاه نخی دست‌چینش تا میان پیشانی پهن او پایین آمده و پشت ابروهای بلند و روشنش جا گرفته ‌بود (دولت‌آبادی۱، ۱‏/۳۵۵‏) ║ ۱۳۷۴ش. چشم‌هایش را نمی‌شد دید، چون ابروهای بلند و پرپشت رویشان سایه‌بان شده ‌بود (دولت‌آبادی۲، ۳‏/۴۶۰‏)
ابروی پاچه‌بزی
(خودمانی) ابروی پهن و پرپشت و دست‌نخورده و معمولاً سیاه با ظاهری ناخوشایند.
۱۳۱۲ش. همین‌که چادرش پس رفت دو تا ابروی پاچه‌بزی وسمه‌کشیده و یک دهن گشاد ... به اسباب صورتش اضافه شد (هدایت۶، ۲۰) ║ ۱۳۴۸ش. مردِ لاغری با ابرویِ پاچه‌بزی و سبیلِ جوگندمی ... به صحنه آمد (دانشور۱، ۴۰) ║ ۱۳۷۷ش. بونچوک، با کشیدن انگشت اشاره، آب باران‌ِ ابروهای پاچه‌بزی‌اش را گرفت (شاملو۱، ۲‏/۵۰۴‏)
ابروی پُرچین
⇅ ابرویِ درهم‌کشیده.
ق۷. چشمت که دهد به ابروی پُرچین سهم / در جان جهانیان فکند از کین سهم (قوام‌الدین کمال خجندی: خلیل شروانی، ۲۹۵) ║ ق۸. به غمزۀ چو سنانم مریز خون به ستم / مزن به تیر جفا ز ابروان پُرچینم (جهان‌ملک، ۳۸۶) ║ ق۹. می‌گشت به دست خنجر کین / سوهان زده ز ابروان پُرچین (مکتبی، ۴۹) ║ ق۱۰. چین بر ابرو زدن و کین تو را بنده شوم / گره ابروی پرچین تو را بنده شوم (وحشی، ۲۹۹) ║ ق۱۱. به تبسم کنی اظهار محبّت لیکن / کین پنهانی از آن ابروی پرچین پیداست (شفائی، ۳۰۱) ║ ق۱۲. زهی کمان‌کشی ابروان پرچینش / که هرطرف نگرد دیده تیر بر تیر است (نشاط، ۵۲)
ابروی (به‌هم) پیوسته (پیوسته: پیوست)
ابروهایی که میان آن‌ها در بالای بینی مقداری مو روییده و به آن‌ها ظاهری متصل داده‌است.
ق۴. او را ذوالحاجب خواندندی، ازیراک ابروان پیوسته داشتی و مردی پیر بود (بلعمی۲، ۳‏/۵۰۶‏) ║ ق۵. دو ابروی پیوسته با هم دو نون / دو مشک سیه هر دو نون سرنگون (یوسف و زلیخا، ۱۷۱) ║ ق۶. گره برزد ابروی پیوسته را / گشاد از گره خشم سربسته را (نظامی۷، ۱۹۶) ║ ق۷. اهل طبرستان را موی بسیار باشد، و ابرو پیوسته (نجیب بکران، ۷۶) ║ ق۸. گفتم که غمت بر جگر خستۀ ماست / گفتا عمل ابروی پیوستۀ ماست (ناشناس: محمد جاجرمی، ۲‏/۱۱۸۸‏) ║ ق۱۰. دل در آن طرّۀ پرچین طمع از جان ببرید / جان بدان ابروی پیوستۀ مشکین پیوست (فخری هروی، ۲۰) ║ ق۱۱. مگر از صبح محشر روزن من روشنی یابد / که شب‌های سیاهم ابروی پیوسته را مانَد (سلیم تهرانی، ۲۰۱) ║ ق۱۲. دری از قبله چون محراب واگردید بر رویم / به یاد خویش تا آن ابروی پیوسته آوردم (سیّدا، ۳۵۸) ║ ق۱۳. چشم وی آراسته ابروی پیوسته را / زانکه تقاضای ترک زیب کمان دادن است (فروغی بسطامی، ۹۷) ║ ق۱۴. جوانی است بدچشم، ... ابروی به‌هم‌ پیوست دارد،‌ پوست سیاه و چرک (اعتمادالسلطنه۱، ۱۳۰) ║ ۱۳۱۶ش. ابروهای پیوستۀ مشکین وی که در زیر پیشانی برجسته‌اش چون دو پیچک مو نقش بسته (نفیسی۲، ۲۸۶) ║ ۱۳۴۴ش. تو پرده عکس یک لشکر آدم بود با خود و زره ... و چشمان وردریده و ابروان پیوست و لبان سرخگون زنانه (چوبک۲، ۲۶) ║ ۱۳۸۳ش. مردی را می‌خواستم که ... مژه‌های برگشته و دخترانه‌ای زیر ابروهای پیوسته‌اش داشت (وفی، ۴۸)
ابروی تُرُش (تُرُش: تُرش، تُرُش‌کرده)
⇅ ابرویِ درهم‌کشیده.
ق۷. آن سرکۀ کهن که بر ابروی ترش تست / گر انگبین شود ننشیند بر او مگس (سعدی۵، ۹۲۴) ║ ق۹. کامم ز لبت همیشه شیرین بوده‌است / زابروی تُرُش کام مرا تلخ مکن (جامی۱، ۲‏/۶۷۶‏) ║ ق۱۱. می تلخی که گوارایی از او می‌زد موج / تو ز ابروی تُرُش پا به رکابش کردی (صائب، ۶‏/۳۳۲۰‏) ║ ۱۳۶۸ش. وکیل با ابروی تُرُش‌کرده و کلمات تند می‌گوید: پس من بادمجان بودم چهار سال دنبال کارت دویدم؟ (شهری۲، ۴‏/۴۴۶‏)
ابروی تلخ
⇅ ابرویِ درهم‌کشیده.
ق۸. ابروی تلخ رقیب از سم بسی قاتل‌ترست / ورنه شیرین چون دهان تنگ خوبان قند نیست (نزاری، ۱‏/۸۷۵‏)
ابروی چَفته
⇅ ابروی کمان.
ق۵. ناگاهم تیر غمزه زد بر دل / زآن ابروی چَفتۀ کمان‌آسا (مسعود سعد، ۱‏/۸‏)
ابروی خمیده (خمیده: خَم)
⇅ ابروی کمان.
ق۵. در حال ما کنید نگاه که ... ابروی خمیدۀ ما هلاک، نرگس دو دیدۀ ما به خاک (خواجه عبدالله۱، ۲‏/۵۸۹‏) ║ ق۶. به طاق آن دو ابروی خمیده / مثالی را دو طغرا برکشیده (نظامی۳، ۵۹۰) ║ ق۷. محبوب منی چو دیدۀ راست / ای سرو روان به ابروی خم (سعدی۳، ۶۶۵) ║ ق۸. راستی را قد خمیدۀ من / نقشی از ابروی خمیدۀ توست (خواجو، ۲۱۱) ║ ق۹. ای که با ابروی خمیدۀ خویش / زیر این سقف نیلگون طاقی (جامی۱، ۱‏/۷۹۴‏) ║ ق۱۱. به کعبه روی توجه نیاورم به خدا / مرا که قبلۀ دل ابروی خمیدۀ توست (عبدالغالب بارجینی: مفید بافقی، ۳‏/۴۴۴‏) ║ ق۱۲. بی دم تسلیم مگذر پیش ابروی خمش / سر به گستاخی مکش گر دیده‌ای آداب تیغ (بیدل، ۲‏/۳۷۱‏)
ابروی خنجری
ابرویی دارای دنبالۀ باریک که به‌صورت خطی تقریباً راست به سمت دو طرف پیشانی بالا رفته‌است.
۱۳۵۷ش. نگاه سیاه سردار، زیرِ ابروهای پُرپشت و خنجریش می‌درخشید (دولت​آبادی۳، ۲۹۶) ║ ۱۳۷۰ش. ستوان لطیف ابروهای باریک و خنجری‌اش را پایین می‌کشید (شیرزادی، ۹۹)
ابرویِ درهم‌کشیده (درهم‌کشیده: درهم)
ابرویی که دو سر آن به هم نزدیک شده و حالتی اخم‌آلود، غمگین و ناراحت به چهره داده‌است.
ق۱۱. بُوَد طاق ابروی درهم‌کشیده / ز دروازۀ مرگ ناخوش‌لقا‌تر (قدسی، ۱۲۱) ║ چه فتح ‌باب طمع داری از ترش‌رویی / که قفل ابروی درهم‌کشیده، بسته درش؟ (قدسی، ۱۹۴) ║ ۱۳۳۴ش. ابروهای درهم‌کشیدۀ او نشان می‌داد که عصبانی شده و قصد تلافی دارد (مدنی۲، ۴۳) ║ ۱۳۶۶ش. اسماعیل با ابروهای درهم، خاموش، زیر درخت کاج ایستاده بود (پارسی‌پور۲، ۲۲۴)
ابروی دستان
⇅ ابروی شام.
ق۶. بر افق شد هلال عید عیان / همچو شستی فتاده در دریا ـ گفتم این هست ابروی دستان / ور نه جامی‌ست در کف دارا (قمر اصفهانی، ۱۲۶) ║ ق۸. بر جبین چرخ روئین‌تن به فرمانت هلال / هر سر مه نقشی از ابروی دستان ساخته (خواجو، ۶۰۸)
ابروی دُم‌موشی
ابرویی با دنبالۀ باریک و نسبتاً دراز.
۱۳۴۲ش. آرایشگر ابروهای دم‌موشی خود را بالا انداخته، با صدای لاغر و نازکی ... می‌گوید ... (جمالزاده۸، ۲۶۸) ║ ۱۳۹۲ش. دختر بودن مساویه با سرنوشت محتوم چای دادن در مجلس خواستگاری و دلبری مدرن با ابروهای دم‌موشی برای مامان اینای داماد (اینترنت)
ابروی دوتا (دوتا: دوتاه)
⇅ ابروی کمان.
ق۶. گر شب نه چو گیسوی سیاهت بودی / ور مه نه چو ابروی دوتاهت بودی ـ بس غم که در این دل من ای ماه امشب / بی زلف و رخ چون شب و ماهت بودی (جبلی، ۲‏/۶۷۹‏) ║ ق۸. به آهوان نظر شیر آفتاب بگیر / به ابروان دوتا قوس مشتری بشکن (حافظ، ۱‏/۷۹۸‏)
ابروی زال (زال: زال زر)
⇅ ابروی شام(در شاهنامه، زال دارای ابروانی سفید است).
ق۶. عید همایون‌فر نگر، سیمرغ زرّین‌پر نگر / ابروی زال زر نگر، بالای کهسار آمده (خاقانی۱، ۳۸۸) ║ ق۷. چون قلم‌گیری نام حاتم طی کنی و چون شمشیر کشی پشت دشمن چون ابروی زال سازی (عوفی۳، ۲۹۲) ║ ق۸. گاهی ز ماه نو کند ابروی زال زر / گاهی از آفتاب کشد تیغ پور زال (خواجو، ۳۷۲)
ابروی شام
(مجاز) هلال ماه.
ق۶. وز کین تو ستانند وز مهر تو دهند / ابروی شام وسمه و پستانِ صبح شیر (عمادی، ۱۴۲) ║ ق۸. برآرندۀ تیغ صبح از نیام / گشایندۀ چین از ابروی شام (خواجو۳، ۱) ║ ق۱۱. نه ماه نوست و نه ابروی شام / که چون برسر مه دهد بارعام (ظهوری: لاله‌تیک بهار، ۱‏/۱۰۰‏)
ابروی شیطانی
ابرویی که بخش انتهایی آن را برمی‌دارند و به شکل مورّب به سوی شقیقه‌ها و رو به بالا می‌کشند.
۱۳۷۹ش. دو خط سربالا که مثل دو ابروی شیطانی روی پیشانی‌اش سبز شده ‌بود، به او هیبتی اهریمنی می‌داد (قاسمی، ۱۹۱) ║ ۱۳۹۲ش. ابروی شیطانی: برای خشن جلوه دادن چهره‌ها از این مدل ابرو استفاده می‌شود (اینترنت)
ابروی طاق (طاق: به‌طاق)
⇅ ابروی کمان.
ق۴. کنیزکی ... سفیدروی ... ابروان طاق چون کمان (بلعمی۱، ۱۱۰۹) ║ ق۵. ای آنکه مرا قبله وثاق تو بس است / محراب من ابروی به‌طاق تو بس است (مسعود سعد، ۲‏/۹۸۷‏) ║ ق۶. میان دو ابروی طاق بلند / حجابی فرود آورد نقش‌بند (نظامی۷، ۴۱۴) ║ ق۷. ؟آن طاق بتان، که سازمش دیده وثاق / زآن‌پس که مرا نخواست، جز جفت فراق ‌ـ ابروی به‌طاق و جفت نرگس بنمود / پس گفت مرا که جفت خواهی یا طاق؟ (رشید شروانی؟: خلیل شروانی، ۴۴۴) ║ ق۸. به‌تواضع نگار سیمین‌ساق / با زمین جفت کرد ابروی طاق (امیر خسرو۳، ۲۴۸) ║ ق۹. ما هرگز سیاه بدین حُسن و جمال ندیده‌ایم، آن ... ابروی طاق و چشم نرگسین، و چشم‌ بد از او دور (بیغمی، ۲‏/۲۴۰‏) ║ ق۱۱. جفت ابروی طاقش در مصلحت دلبری سرها به یکدیگر‌ آورده و چشمش از سیاه‌دلی به خامۀ مژگان حکم قتل عالمی نوشته (نصرآبادی۱، ۲‏/۸۰۸‏) ║ ق۱۲. زِ نشان صبر و طاقت به جهان نشان نمانَد / خم ابروان طاقت چو به زه کند کمان را (نجیب کاشانی، ۵۷)
ابروی فلک
⇅ ابروی شام.
ق۸. داشت ابروی فلک بالای چشم آفتاب / چشم و ابروی فلک را زیر و بالا دیده‌اند (سلمان ساوجی؟: آنندراج، ۱‏/۱۳۳‏)
ابروی قَجَری (قجری: قاجاری)
ابروی کمانیِ پُرپشت، بلند و ‌پیوسته، به شکلی که در دورۀ قاجار معمول بود.
۱۳۳۶ش. آن دختر با موی سیاه بلند و چشم و ابروی قاجاری ... شبی هزار تومن می‌گیرد (شعله​ور، ۱۹۶) ║ ۱۳۵۴ش. سالار ... دختری را پرنسس می‌نامید، زیرا چشم و ابروی قجری داشت و به همتاهای خود فیس می‌کرد (علوی۴، ۲۷) ║ ۱۳۷۰ش. سالارالدوله پشت خمیده‌ای داشت، ابروانش همان ابروان پاچه‌بزی قجری بود (میرکاظمی، ۱۵۶) ║ ۱۳۸۲ش. به همه‌کس شبیه بود جز خاله فرنگیس، اما بیشتر از همه، جای خالی ابروهای پرپشت قجری‌اش توی ذوق می‌زد (کریمی، ۱۰۰)
ابروی ‌قوسی
⇅ ابروی کمان.
۱۳۴۴ش. علی جوانی است خُرد‌اندام با سرِ ماشین‌شده و پوست قهوه‌ای رنج‌دیده و گردن باریک و ابروان قوسی (چوبک۴، ۱۹۳) ║ ۱۳۶۹ش. سراپای زن را نگاه کرد ... ابروها قوسی ... لب‌ها شکوفان، چهره بیضی و رنگ‌پریده (علیزاده، ۲‏/۱۸۹‏)
ابروی قیطانی
ابروی بسیار باریک.
۱۳۶۸ش. این ابروهای قیطانی را، این چشم‌های باریک و اندکی مورّب را کجا دیده ‌بود؟ (نجفی۱، ۲‏/۷۱۵‏) ║ ۱۳۷۱ش. ابروی کلُفت قدیم دوباره مد روز شده جای ابروهای قیطانی ... را گرفته (شهری۱، ۵‏/۲۴‏)
ابروی کج (کج: کژ)
⇅ ابروی کمان.
ق۶. ز ابروان کژ دو حاجب راست کرد / هردو را پیوستگی درخواست کرد (عطّار۸، ۵) ║ ق۷. بی ‌لب می‌فروش تو، کی شکند خمار دل / بی‌ خم ابروی کژت، راست نگشت کار جان (مولوی۱، ۴‏/۱۲۶‏) ║ ق۸. بر مه از سنبل پُرچین تو پَرچین بگرفت / چه خطا رفت که ابروی کژت چین بگرفت (خواجو، ۲۰۲) ║ ق۹. ای در غمت انگشت‌نما سبحه‌شماران / ز ابروی کجت همچو کمان خم چله‌داران (جامی۱، ۲‏/۳۲۳‏) ║ ق۱۰. یکی ابروی کج عیان کرده / سِرّ «نون‌ و القلم» بیان کرده (هلالی، ۲۲۷) ║ ق۱۱. هرکجا کعبه تویی سجده بر آنجا داریم / نقش ابروی کجت قبلۀ عشق‌آباد است (شفائی، ۳۷۲) ║ ق۱۲. با مؤمن کافر نگهش بر سر جنگ است / ابروی کجش ماه نوِ شهر فرنگ است (نجیب کاشانی، ۱۱۹) ║ ق۱۳. پیِ تعظیم ابروی کجش برخاستم از جا / که زیر تیغ او باید به مردن قد عَلَم کردن (فروغی بسطامی، ۲۴۵) ║ ۱۳۱۸ش. مستی چشم تو با ابروی کج عربده داشت / یا پی کشتن من تیغ ستم آخته ‌است (فرّخی یزدی، ۹۵) ║ ۱۳۳۰ش. نه خنجر و نه کمان‌ است ابروان کجش / که در فضیلت رویش دو خط برجسته است (بهار، ۲‏/۱۱۵۸‏)
ابروی کسی آژنگ شدن
به حالت اخم درآمدن ابروی او.
ق۶. سفرۀ جود ورا تا بازگستردند شد / بخل را آژنگ ابرو چهره چون سفره فراز (سوزنی۱، ۱۲۸)
ابروی کسی پرچین کردن
(مجاز) موجب عصبانیت و بدخلقی و نگرانی او شدن.
ق۱۳. باش تا روزی که شاه او را فرستد سوی چین / ابروی خاقان چو موی زنگیان پرچین کند (سروش، ۱‏/۱۴۸‏)
ابروی کسی پریدن
ابروی او دچار لرزش و پرش‌های مکرر شدن معمولاً براثر عصبانیت یا هیجان شدید.
۱۳۳۸ش. آهو ... نگاه چشمانش غیرعادی بود و ابرویش پرید (افغانی، ۲۵۵) ║ ۱۳۴۶ش. ابروی راست مباشر بی‌اختیار می‌پرید و چانه‌اش از غیظ می‌لرزید (محمود۳، ۹۲)
ابروی کسی تُرُش بودن
⇅ ابروی کسی چین‌ داشتن.
ق۸. گر ابرویش تُرُش باشد غمی نیست / که شیرین‌تر از او در عالمی نیست (عماد فقیه، ۲۳۴)
ابروی کسی تُرُش گشتن
⇅ ابرو(ی) (کسی) چین آوردن.
ق۱۰. از نصیحت برفروزد روی تو / ازشکر گردد تُرُش ابروی تو (نظیری، ۳۲۷) ║ ق۱۱. بحر حلم او نگردد ابروی موجش تُرُش / گر شود طوفان مکروهات او را میهمان (کلیم، ۶۷)
ابروی کسی چین‌ داشتن (چین: گره)
درهم بودن ابروها و اخم بر چهره داشتن او، معمولاً براثر خشم، جدی بودن، احساس درد، ناراحتی و مانند آن ها.
ق۸. آن پریچهره که جور و ستم آئین دارد / چه خطا رفت که ابروش دگر چین دارد (خواجو، ۲۴۶) ║ ق۱۱. نبیند دیده‌اش رویِ گشایش در جهان هرگز / کسی کز خوی بد دارد گره پیوسته ابرویش (واعظ، ۲۷۵) ║ ق۱۲. در بنای رنگ ما گرد شکست امروز نیست / ابروی معمار چینی داشت در تعمیر ما (بیدل، ۱‏/۴۱۳‏)
ابروی کسی خَم بستن
⇅ ابرو(ی) (کسی) چین آوردن.
ق۸؟. برون شد ز درگاه او گستهم / دژم‌چهره و بسته ابروش خم (فرامرزنامه، ۱۱۲)
ابروی کسی خَم گشتن «در حال تأیید»
⇅ ابرو(ی) (کسی) چین آوردن.
ق۷. شده کج بر درش کیخسرو و جم / چو ابرو خم نگشته ابرویش خم (امیر خسرو۱، ۲۰)
ابروی کسی را درهم کشیدن (کشیدن: آوردن)
⇅ ابروی کسی پرچین کردن.
۱۳۳۸ش. این حادثه ابروی یاران را در هم‌ کشید و ایشان را از شور و نشاطی که اول بار از خود نشان داده ‌بودند، انداخت (قاضی۱، ۲‏/۱۱۰۴‏) ║ ۱۳۵۰ش. آن‌ قسمت ازحرف‌های خسرو که راجع‌به آقای گاف ... بود ابروهای پری را در هم می‌آورد و قیافۀ شیرین پری را بدتر از سرکه می‌کرد (راصع، ۲۳)
ابروی کسی (درهم) گره شدن (درهم: به هم؛ شدن: خوردن، گشتن)
⇅ ابرو(ی) (کسی) چین آوردن.
ق۷. در دو جهان لطیف و خوش همچو امیر ما کجا؟ / ابروی او گره نشد، گرچه که دید صد خطا (مولوی۱، ۱‏/۳۴‏) ║ ق۱۱. طاعتم را نیست همچون خدمتم حُسنِ قبول / از سجودم ابروی محراب می‌گردد گره (سلیم تهرانی، ۳۸۴) ║ ۱۳۳۸ش. سید میران ابروهایش در هم گره خورد (افغانی، ۵۰۴) ║ ۱۳۶۳ش. ابروهای ... خاکستری‌رنگش، به‌ هم گره ‌خورده و اخمی به پیشانی نشسته و عبوس ... حرکات عروسش را می‌پایید (آقایی۱، ۱۰۳) ║ ۱۳۷۵ش. روجا خنده‌اش را برچید. ابروهایش به نشانۀ تعجب یا پرسشی عصبانی ... ازرویِ غیرت گره خوردند (مندنی‌پور۱، ۱‏/۱۰۷‏)
ابروی کسی (را) گشادن
(مجاز) موجب خوش‌رویی و شادمانی او شدن.
ق۶. نشاط ابروی می‌پرستان گشاد / ز نیروی می روی مستان گشاد (نظامی۷، ۳۱۱)
ابروی کسی گشاده بودن
(مجاز) خوش‌رو و شادمان بودن او.
ق۱۱. فلک یافت از سیر بستان فرح / گشاده‌ست ابروی قوس قزح (اشرف مازندرانی، ۱۳۶)
ابروی کشیده
ابرویی با دنباله‌ای درازتر از معمول که معمولاً آن را زیبا می‌دانند.
ق۸. اگر ابرو دراز باشد و کشیده تا به صُدغ، و صدغ موضعی است میان دنبال چشم و گوش، دلیل بُود بر لاف زدن و خویشتن‌بینی (شمس‌الدین آملی، ۳‏/۲۷۴‏) ║ ق۱۱. سامان دلربایی لطف است و مهربانی / نه چشم نیم‌مست و نه ابروی کشیده (کلیم، ۵۳۵) ║ ق۱۲. در حسن دو چیز است بلای دل و دیده / چشم سیه و گوشۀ ابروی کشیده (هلالی همدانی: لاله‌تیک بهار، ۱‏/۱۰۱‏) ║ ۱۳۰۱ش. چشمانِ درشتِ میشی‌رنگ و ابروان کشیده و بینی کوچک به قیافۀ او جاذبۀ مخصوصی داده (مشفق۱، ۱۴) ║ ۱۳۴۹ش. ابروهای پررنگ کشیده‌اش که تا گوشه‌های چشم‌هایش دویده ‌بود او را مطلوب هر بیگانه و آشنا ساخته ‌بود (شهری۵، ۱۰) ║ ۱۳۸۲ش. چشمان نافذ و ابروان کشیده‌اش هنگام صحبت آدم را مجذوب می‌کرد (جعفری، ۲‏/۸۸۶‏)
ابروی کمان (کمان: کمان‌آسا، کمان‌دار، کمان‌شکل، کمانی)
ابرویی با خمیدگی بیش از معمول‌ به شکل هلال یا کمان که آن را زیبا می‌دانند.
ق۵. ناگاهم تیر غمزه زد بر دل / زآن ابروی چفتۀ کمان‌آسا (مسعود سعد، ۱‏/۸‏) ║ ق۶. هیچ باکی مدار اگر زه نیست / آن کمان‌شکل ابروان تو را (سنایی۶، ۵) ║ ق۷. با لب لعل و لؤلؤ دندان / با مژۀ تیر و ابروان کمان (سلطان ولد، ۹۵) ║ ق۷؟. هلال روی گردون است ابروی کمان‌شکلش / جمال عارض حُسن است زلف عنبرافشانش (ناشناس: جوینی، ۱‏/۱۴۸‏) ║ ق۸. دل ز ناوک چشمت گوش داشتم لیکن / ابروی کمان‌دارت می‌برد به پیشانی (حافظ، ۱‏/۹۴۴‏) ║ ق۹. ناوک غمزه به ابروی کمان پیوسته / در شب و روز برای دل زاهد به کمین (صوفی هروی، ۲۶) ║ ق۱۱. بی‌ جنبش ابروی کمان ناوک خشمت / بر سینۀ خصم آمده چون تیر قضایی (قدسی، ۱۶۱) ║ غمزه یک تیر است ابروی کمان‌دار تو را / هست شوخی اضطرابی چشم بیمار تو را (میرزا محمداکبر: نصرآبادی۱، ۱‏/۱۱۷‏) ║ ق۱۲. تیری به دلم خورده ز ابروی کمانی / قربان سرت، رخ بنما بلکه تو باشی (نجیب کاشانی، ۴۷۳) ║ ق۱۳. خم به ابروی کمان ناورد آن مه ز غرور / تیر آهم چه تفاوت که ز اختر گذرد (یغما، ۱‏/۱۴۱‏) ║ ق۱۴. باز ز ابروی کمان و نوک مژگان زد به تیرم / بارالها چاره‌ای کن سخت در چنگش اسیرم (عارف، ۱۹۷) ║ ۱۳۰۹ش. صورت بزرگ او ... حالت خشک، سخت و زننده داشت؛ لب‌های نازک به‌هم‌کشیده، ابروهای کمانی باریک، مژه‌های پایین‌افتاده (هدایت۴، ۵۳) ║ ۱۳۲۴ش. ز ابروی کمان و مژّۀ تیز / همه شمشیرباز و خنجراوژن (حمیدی، ۲۱۷) ║ ۱۳۵۸ش. چشمانم را می‌بستم و چهره‌اش را پیش چشم می‌آوردم: ابروی کمانی شکسته‌اش را، چهرۀ گِرد و شرابی‌اش را (یونسی، ۴۹۶) ║ ۱۳۸۲ش. آرام‌آرام شیاری عمیق افتاد بینِ دو ابروی کمانی سمیه ... و بر تمام آن چهره نشانی از یک حُکم ناخوشایند پدید آمد (محمدعلی۲، ۱۹۰)
ابروی کمند
⇅ ابروی کمان.
۱۳۲۰ش. آن ابروی کمند، آن گیسِ بلند ... ماشاءالله تا پشتِ قوزک پایش می‌رسد (جمالزاده۲، ۵۳) ║ ۱۳۲۳ش. تصویرهایی از پهلوانان ... همه با ... ابروهای کمند و چشم‌های شهلا به‌همان طرز و اسلوب نقاشی خودمانی ... کشیده‌ بودند (جمالزاده۳، ۲۶۹) ║ ۱۳۸۵ش. روزی روزگاری بود که قلب من خونۀ دختری بود ... مثل غزل لبای غنچه و ابروی کمند بعد از اون هیچی نبود (اینترنت)
ابروی ‌گره‌خورده (گره خورده: گره‌زده، گره‌کرده، گره‌ناک)
⇅ ابرویِ درهم‌کشیده.
ق۹. زلفی به‌تاب‌رفته و ابرو گره‌زده / بیچاره آنکه صید کمان و کمند تُست (امیر شاهی سبزواری، ۱۳) ║ ق۱۳. غمین دید بوطالب پاک را / همان ابروان گره‌ناک را (سروش، ۲‏/۹۶۷‏) ║ ۱۳۴۷ش. او داماد خان‌عمو بود. سیاه‌چرده، ... ابروهایی گره‌خورده، بینی صاف و کمی خمیده به پیش (دولت‌آبادی۱، ۱‏/۱۵۸‏) ║ ۱۳۷۱ش. فراش و فراشباشی افرادی بودند ... با ابروان گره‌کرده و چشمانی سرخ‌فام (شهری۱، ۲‏/۱۰۱‏)
ابروی گشاده
ابرویی که فاصلۀ بین دو سر آن زیادتر از معمول است و حالتی شاد و مهربان به چهره می‌دهد.
ق۶. رسول علیه‌السلام ... ابروئی مقوّس و گشاده، میان هر دو ابرو رگی که وقت خشم ممتلی شود (نجم​الدین راوندی، ۵۸) ║ ق۷. زهی به جود و سخا ابرویِ گشادۀ تو / چو پس‌روانِ طریقت به پیشوایی طاق (اسفرنگی، ۵۶۱) ║ ۱۳۱۶ش. برکیارق همچنین طفلی بود به‌غایت خوش‌روی و متناسب‌اندام با ابروانی گشاده و چهره‌ای تابناک (مؤتمن، ۴۲۳) ║ ۱۳۷۱ش. دارای اندامی بود میانه ... با رویی گِرد درخشنده، ... ابرویی گشادۀ مقوّس ... وسیع‌سینه ... و شجاع (شهری۱، ۲‏/۳۷۶‏)
ابروی محرابی (محرابی: محراب‌وش)
⇅ ابروی کمان.
ق۸. ابروی محراب‌وش گر سوی مسجد بَری / نعره برآرد امام در غلط افتد خطیب (اوحدی، ۹۴) ║ نماز در خم آن ابروان محرابی / کسی کند که به خونِ جگر طهارت کرد (حافظ، ۱‏/۲۷۰‏) ║ ق۱۳. حضورت گر نبوده‌ست آن خم ابروی محرابی / نماز کرده‌ات را راستی باید قضا کردن (فروغی بسطامی، ۲۴۴)
ابروی مُقَوَّس
⇅ ابروی کمان.
ق۶. رسول علیه‌السلام ... ابروئی مقوس و گشاده، میان هر دو ابرو رگی که وقت خشم ممتلی شود (نجم​الدین راوندی، ۵۸) ║ ق۷. پس داد ز ابروی مقوس / محراب به قبلۀ مقدّس (امیر خسرو۲، ۱۸) ║ ق۸. زین پس من و یاری که قد راست چو تیرم / از بار غمش گشت چو ابروی مقوس (ابن یمین، ۴۳۴) ║ ق۹. پادشاه روی زمین از این بهجت و خرّمی ... بوسه‌های بعیدی بر ابروان مقوس آن خلاصۀ چرخ مقرنس داد (دولتشاه، ۳۹۵) ║ ق۱۰. به ابروان مقوس زهی ز قدرت بست / که سهم چرخ مقرنس ز تیرپرّان داد (محتشم، ۱‏/۳۹۱‏) ║ ق۱۲. زآن ابروی مقوس تیری خطا نگشته / دست قضاست گویی در قبضۀ کمانش (تأثیر، ۵۷۸) ║ ق۱۳. آن می‌بردش از چپ و این می‌کشد از راست / مسکین‌دلکم مانده در این‌ کشمکش اندر ـ گه می‌کشدش این به دو ابروی مقوس / گه می‌کشدش آن به دو گیسوی معنبر (قاآنی، ۲۳۰) ║ ق۱۴. او را چشم به آن روی چون قرص قمر با آن ابروان مقوس و ... آن زلفکان مجعد ... افتاد (خسروی۱، ۲۶۴) ║ ۱۳۷۱ش. دارای اندامی بود میانه ... با رویی گِرد درخشنده، ... ابرویی گشادۀ مقوس ... وسیع‌سینه ... و شجاع (شهری۱، ۲‏/۳۷۶‏)
ابروی نون
⇅ ابروی کمان.
ق۶. کاف پیش کرشمۀ قدرش / عاشق طاق ابروی نون است (اخسیکتی، ۵۷) ║ گفتم ای نقطه‌میم‌ دایره‌روی / چه کرشمه است ای {ظ: این} به ابروی نون (اخسیکتی، ۲۷۰) ║ ق۹. ابروی نون وی آن قبلۀ راز / که کند دل ز وی آغاز نماز (جامی۳، ۱‏/۵۵۷‏)
ابروی هَشتی
ابرویی با خمیدگی زاویه‌داری تقریباً به شکل عدد ۸.
۱۳۹۲ش. ابروی هَشتی را به مدل‌های مختلفی می‌توان حالت داد (اینترنت)
ابروی هلالی (هلالی: هلال)
⇅ ابروی کمان.
ق۶. گره بگشای از ابروی هلالی / خزینه پُر گهر کن خانه خالی (نظامی۳، ۵۳۶) ║ ق۷. ز ابروی هلالی پرده برکن / منِ دیوانه را دیوانه‌تر کن (امیر خسرو۱، ۱۴۷) ║ ق۸. قسمم هست به چشم خوش آهووش او / به مه روی وی آنک به دو ابروی هلال (جهان‌ملک، ۳۱۸) ║ ق۱۲. این عرصه اشارتگه ابروی هلالی‌ست / اینجا به دَم تیغ برون آ، سپر انداز (بیدل، ۲‏/۲۸۸‏) ║ ق۱۳. کی آفتاب گویم روئی که برنتابد /‌ خورشید آسمانی با ابروی هلالش (صفای اصفهانی، ۵۲) ║ ۱۳۳۸ش. پشت چشم لطیف و گلرنگ او که به ابروهای نازک و هلالی ختم می‌شد نیمی از ابهت و شکوه عالم زیبایی را در خود جمع داشت (افغانی، ۴۳۸) ║ ۱۳۶۷ش. هماهنگی رنگ‌ها ... نگاه را می‌گرفت، حتی بیشتر از آن ابروهای هلال (اخوّت۱، ۱۶) ║ ۱۳۸۰ش. مادر مارگریتا دو ابروی هلالی را بالا داد (پیرزاد۱، ۷۵)
به (گوشۀ) ابرو اشاره کردن (اشاره: اشارت؛ کردن: نمودن)
⇅ ابرو (برهم) زدن.
ق۸. ماه نو گردد از تو زیروزبر/ گر اشارت کنی به ابرویی (امیر خسرو۴، ۸۸۰) ║ ق۱۱. قیصر به گوشۀ ابرو اشاره نمود که دغدغه مکش (عالم‌آرا۳، ۱۶۲) ║ ق۱۲. روغن چنان جوشان شد که اگر سنگ اندازند، خاکستر گردد. پس، مسخرِ جادو جوان را اشاره به ابرو کرد که برخیز و غوطه زن (حاتم‌نامه۱، ۲۰۲) ║ چون قتبان با سپاه خود رسیده، تفحّص احوال اهل بیت نمودند، آن جماعت روسیاه به گوشۀ ابرو اشاره نمودند که بدین سمت بیرجند رفتند (محمد مروی، ۱‏/۲۰۷‏)
پشتِ ابرو نازک کردن
⇅ ابرو (را) نازک کردن.
۱۳۴۴ش. لبخند هرزی روی صورت و لبان کوچکش بود، با ادا چشمان معصومش را بست و باز کرد و پشت ابرو نازک کرد (هاشمی، ۲۸۵) ║ ۱۳۸۱ش. پشت ابرویی نازک کردم و گفتم: این‌جور ناز کردن‌ها به سن ‌و سالت نمی‌آید (سناپور۲، ۳۴)
زیر‌ِ ابرو «در حال تأیید»
⇅ زیرابرو.
میان‌ِ ابرو (را) گره بستن (بستن: زدن)
⇅ ابرو(ی) (را) درهم کشیدن.
ق۵. گره بسته میانِ ابروان را / به خون دیدگان شسته رخان (فخر گرگانی، ۴۱۰) ║ ق۷. میان ابروی خود چون گره زند از خشم / گره‌گره شود از غم دل فکار چرا؟ (مولوی۱، ۱‏/۱۴۸‏)
ترکیبات دیگر: استخوان ابرو؛ گفتن بالا(ی) چشم کسی ابرو(است)؛ خَم ابرو(ی)؛ خم به (طاق) ابرو آوردن؛ خَم به ابرویِ کسی آمدن؛ سایۀ ابرو؛ عاشق چشم‌ وابروی کسی بودن؛ عاشق چشم‌وابروی کسی شدن؛ مدادِ ابرو؛ وسمه بر ابروی کور (بودن)