فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

ستیهندگی

وضعیت: «در حال تأیید»
ستیهندگی ‎setihandegi‎ [فعل همایند: کردن]
(اسم) ۱. ← ستیز‏‌یک‌. ۱۰.
ق۴. چه چاره‌ست با او به‌جز خامشی/ ستیهندگی باشد از بی‌هشی (ابوشکور بلخی: شاعران بی دیوان، ۹۴) ║ ق۵. جدا فیلسوفند دیگر گروه/ جهان از ستیهندگی‌شان ستوه (اسدی۳، ۱۴۰) ║ ق۶. و در فرمان خدای‌ تعالی و در دین او ستیهندگی نکنی بعد از آن که حق تو را معلوم شده باشد، که همه خلل‌ها از این است (ژنده‌پیل۳، ۳۰) ║ ۱۳۵۵ش. عیب او همان ستیهندگی و پرخاش‌جویی نسبت‌به کسانی بود که چه‌بسا مستحق ستیز و پرخاش نبودند (محمود عنایت: آرین‌پور۲، ۲۱۵) ║ ۱۳۶۸ش. نیک‌سیرتیش زیر خشونت مردانه‌ای پنهان بود که شاید آن را کارآمدتر می‌ساخت. ستیهندگیش در جلسات شورا جلوه‌ای از پشتکار و رعایت حق و وقوف اعلایش به وظایف ریاست بود. در او همه چیز به‌صورت مبارزه درمی‌آمد و تقریباً همان دم به پیروزی می‌انجامید (نجفی۱، ۲‏/۱۰۱۶‏) ║ ۱۳۹۶ش. شمس با وجود رک‌گویی و ستیهندگی، قلبی مهربان داشت (روحانی-صدیقی: پژوهش‌های ادب عرفانی، ش۳۳‏/۶۶‏)
۲. ← ستیزه‌کاری‏۲.
ق۵. علی نوشتگین سپاه‌سالار پنجاه‌هزار سوار بود و شجاع و مبارز وقت خویش بود و او را با هزار مرد نهاده بودند. در وهم او نگذشت که محتسب این معنی در دل یارد اندیشیدن. بستوهی و ستیهندگی کرد که البته بروم. محمود گفت تو به دانی. یله کنید تا برود. (نظام الملک، ۶۱) ║ ق۶. هر کسی را این سخن در روی نشود؛ زیرا که در این میدان نبوده‌است و در این نوع جولان نکرده‌است؛ اما چون به خبر و آیات قرآن درست کنیم خدای‌ تعالی یار آن کس باد که جحود نکند و پردۀ ستیهندگی بر وی نکشد که آنگه عورت وی به آخر به صحرا آید! (ژنده‌پیل۲، ۲۸۰) ║ ق۷. عُجب و نازی که از لوازم حسن و جمال باشد، خاصّه وقتی که محلّ خویش در دل دوست دانند و قبول خود به‌نزدیک یار شناسند، آن را تقویت می‌کرد و شیطان، لجاج و ستیهندگی را در دل و چشم من آراسته می‌گردانید تا بر آن مواظبت می‌نمودم و به‌تکلّف عیش را بر تو و خویشتن منغّض می‌داشتم (دهستانی، ۳‏/۱۳۹۹‏) ║ ۱۳۴۴ش. باید طوری این سرمایه‌گذاری انجام شود که اولاد ما از عدم بصیرت ما در اصول و مبانی اقتصادی مهندسی متحیر و متعجب نشوند و ما را به نادانی و ستیهندگی متهم نسازند و نگویند بر اثر بی‌مبالاتی سرمایه‌های کلانی را بر باد داده‌ایم (سیروس ابراهیم‌زاده: بورس دورۀ اوّل، ش۲۰‏/۷‏) ║ ۱۳۹۸ش. ازآن‌جایی‌که نخبه انتظاراتی اغلب شغلی و سازمانی دارد، مقاومت‌های اعتراضی وی را در برابر تغییر نباید به حساب ستیهندگی کژکارکردی او گذاشت (هادوی‌نژاد-علیزاده: پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی، س۳، ش۱‏/۱۸۰‏)
۳. ← ستیز‏‌یک‌. ۵.
ق۹. ِإِلْحَافَاً: ستیهندگی (قرآنِ ۱۰۲: فرهنگنامۀ قرآنی، ۱‏/۲۲۸‏)
۴. ← ستیز‏‌یک‌. ۳.
۱۳۶۵ش. به هر تقدیر، فلسفه‌زدایی و فلسفی‌ستیزی که در روزگار غزالی به نام ستیهندگی با یونانی‌مآبی و فلسفۀ یونانی و به شیوۀ فرهنگی-اجتماعی شروع شده بود، در سدۀ ششم نظام‌های سیاسی را نیز به یاری می‌طلبید (نجیب مایل هروی: کیهان اندیشه، ش۱۰‏/۸۳‏) ║ ۱۳۷۶ش. مدارا، تسامح و تساهل را سستی و خیانت در حفظ و مداومت میراث، امانت و خاطرۀ فرهنگی-قومی تلقی کرده و اغلب دارای روحیۀ ستیهندگی و رزمندگی هستند (فرهود صفرزاده: کیان، ش۳۷‏/۷۸‏) ║ ۱۳۹۶ش. بدیهی است که اگر پاره‌ای ملاحظات سیاسی و نگرانی از ستیهندگی و خشم خاندان حکومتگر غزنه موجب آن نمی‌شد که مورخ فضیلت‌خواه و شعرشناسی چون بیهقی یادی از حکیم فرزانۀ طوس نکند، شاهنامه می‌توانست مهمترین آبشخور فکری و فرهنگی او از حیث اشعار حکمی و اخلاقی باشد (حمید طبسی: پاژ، ش۲۸‏/۴۱‏)
۵. (روان‌شناسی، علوم اجتماعی) وضعیتی که فرد در آن با محیط خود و افراد دیگر احساس تفاوت و تضاد می‌کند و به همین سبب نسبت به آنها دچار احساس دشمنی می‌شود و رفتارهای خصمانه نشان می‌دهد ؛ ← آشتی‌ناپذیری، آنتاگونیسم(این کلمه در پزشکی هم کاربرد دارد. فرهنگستان دو واژۀ «پادکنش» و «پادکنشگر» را برابر antagonist در پزشکی تصویب کرده است).
۱۳۹۲ش. صنعت فرهنگ نیز در پی فروکاستن آنتاگونیسم (ستیهندگی) جهان بیرون به این‌همانی و وحدت است (داوود میرزایی: سورۀ اندیشه، ش۷۴ و ۷۵‏/۱۸۳‏) ║ ۱۳۹۸ش. در فضایی با سیگنال‌های تقویت‌کنندۀ فردیت، افول سرمایۀ اجتماعی، ستیهندگی (وضعیت نوروتیک آنتاگونیستی جزمی) و استمرار بی‌هنجاری را در پی دارد (ترجانی و دیگران: آموزش عالی ایران، ش۴۲‏/۱۰۱‏) ║ ۱۴۰۰ش. هر بی‌رنگی‌[ای] آنگاه که اسیر رنگِ امر نمادین یا امر واقع می‌شود، تبدیل به امر سیاسی (با جوهرۀ ستیهندگی یا آنتاگونیستی) می‌شود (فهیمی‌فر و دیگران: فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، ش۵۵‏/۵۷‏) ║ ۱۴۰۱ش. حال اگر به این مسأله توجه داشته باشیم که چنانچه بینش جهان‌میهنی به سمت اندیشۀ ستیهندگی (Antagonism)، برجسته‌سازی قومیتی و ذاتی، بینش افراطی و ایجاد گفتمان سلطه و غلبه پیش برود، این پیامد و دستاورد مطالعات تطبیقی _یعنی ایجاد رابطه و حس نزدیکی_ را در معرض خطر قرار خواهد داد، باید اذعان داشت که اثبات رابطه میان فرهنگ‌ها و ملت‌های مختلف می‌تواند همانند تیغ دولبه‌ای عمل کند که خارج از وظیفۀ ذاتی ادبیات تطبیقی قرار می‌گیرد (بیاتی-گنجیان خناری: متن‌پژوهی ادبی، ش۹۱‏/۱۲۷‏)
۶. وضعیت، موقعیت یا ماهیت تقابل، کشمکش و تضاد آشتی‌ناپذیر میان دو یا چند پدیده، جریان یا اندیشه.
۱۳۹۶ش. زبان تصوف پیوند با عالم درون دارد و ازآن‌جاکه به دنبال تزکیۀ نفس و تصفیۀ دل است، همچون اسطوره و حماسه بر اندیشۀ ستیهندگی استوار است؛ یعنی چیزی برابر چیز دیگر است (مرادی-قاری: عرفانیات در ادب فارسی، ش۳۰‏/۱۰۸‏) ║ ۱۳۹۷ش. بر همین اساس، نه‌تنها الگوی تناظر و تفاهم میان ایدئولوژی دولتی و آرمان‌های اجتماعی پدید نیامد، بلکه از قالب تعامل و تقابل نیز به تضاد و ستیهندگی و انقلاب بهمن ۱۳۵۷ رسید (شریعتی-عباسی شاهکوه، س۱۰، ش۲‏/۹۶‏)

معنی ستیهندگی | فرهنگ جامع زبان فارسی