زمن

وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
زمن ‎zaman‎ [گونۀ دیگرِ زمان؛ جمع: ازمان۳]
۱. ⇐ زمان‏۱.
ق۵. بحر شجاعت است گهِ حرب در زمین/ ابر سخاوت است گه جود بر زمن (ازرقی، ۵۹) ║ ق۶. قوام ملّت یزدان و یادگار قوام/ که فخر مُلک زمین است و سیّد زَمَن است (امیر معزی، ۸۴) ║ ق۷. ای حاکم عرب و ای حکیم زمن داد من بده و انصاف من بستان (عوفی۱۱، ۳۶۱) ║ ق۸. ستوده مفخر آفاق صدر دین یحیی/ که افتخار زمین است و اختیار زمن (خواجو، ۱۶۸) ║ ق۹. ای آفتاب اوج عطا ماه انجمن/ روشن ز توست کار زمین دیدۀ زمن (بدر شیروانی، ۱۲۴) ║ ق۱۰. دارم هزاران داد از او باشد به فریادم رسد/ سلطان دین بُرهان حق شاه زمین میرِ زمن (اهلی، ۴۹۴) ║ ق۱۱. اعیان استاجلو... رویِ ارادت به درگاهِ گردون‌مناص آورده، با تیغ و کفن به درگاه شهریار زمن شتافتند (اسکندر بیک، ۱‏/۸۱‏) ║ ق۱۲. کنون از عنایات شاه زِمن/ به عزّت رسیدم ز عزّ سخن (حسینی منشی، ۴۳) ║ ق۱۳. چون قدم بنهاد آن میر زمن/ بر بساط بیکران پیل‌تن ـ لب گشود اندر ثناء آفرین/ کاسمانش آفرین خواند و زمین (احمد نراقی، ۱۵۹) ║ ق۱۴. پاک‌دامن‌تر از این دو شاعر همّت‌بلند/ از تو پرسم شاعری باشد در این دور زَمَن (عشقی، ۴۰۶) ║ ۱۳۲۶ش. دیدم که شاعرکی در این اخیر زمن/ بر شعر سوری من تقلید کرده ز من (تقی دانش، ۲‏/۹۲‏) ║ ۱۳۴۳ش. روحانیا در این زَمَن نو شد مضامین کهن/ فکر نوی کن در سخن کاین شیوه نازیباستی (روحانی، ۱۱۷) ║ ۱۳۷۰ش. مطلب اصلی از تحریر این کلمات، طالبت سرانجام محض استطلاب انفتاح مرموزات این فن و عین استعلام مکنونات این صنعت از طبع وقاد آن نادرة زمن است، مرجو و مأمول آن‌که اوراق مطالب آمال به ترقیم حروف اصول این مرام مرقوم... گردد. {وقاری، ق} (مایل هروی، ۷۴۴)
۲. ⇐ زمان‏۴.
ق۵. آسمان گر ز همتش بودی/ گشتی ایمن ز قحط و آز زمن (مسعود سعد، ۲‏/۶۱۲‏) ║ ق۶. کُشت مرا پای‌بازی زمن شوخ/ سوخت مرا دست‌کاری فلک خام (اخسیکتی، ۲۱۶) ║ ق۷. اشرار از خوف اضرار از جادّة خلاف انصراف نمایند و از منهاج اختلاف انحراف واجب دارند تا مسالک ممالک از شوایب فِتَن و نوایب زَمَن محروس ماند (محمد ملطیوی، ۱۴۶) ║ ق۸. سال‌ها من طوطی و آن شارک در گلشن ارم یک‌جا بوده‌ایم... میان ما جدایی افتاد. طوایح زمن او را درآن بلاد انداخت و مرا دراین کشور افگند (ثغری، ۲۹۸) ║ ق۹. چراغ عمر تو فارغ ز تندباد اجل/ وجود پاک تو ایمن ز حادثات زمن (بدر شیروانی، ۴۶۰) ║ ق۱۲. لامعا تا کی خوری افسوس چرخ بی‌مدار/ تا ابد پایان نیابد، گر کشی رنج زمن (لامع، ۴۴۴) ║ ق۱۳. درین عهد که مهد رحمت عام و زمان غیبت امام انام است دیدة فتن و گردن زمن را از کحل و سن و قید رسن جدائی و رهائی خواهد بود که قومی ناچیز بی تمیز دست شطط برآرند یا نقشی غلط نگارند (قائم‌مقام۱، ۲۶۶) ║ ق۱۴. پری‌رخی که نشسته هنوز لب زِ لبن/ فکند شعلة عشقش شرر به خلق زمن {شکوهی} (نسیم شمال، ۲‏/۲۴۴‏) ║ ۱۳۴۳ش. کشور تن گمان مبر که مصون/ چون بهشت از حوادث زمن است (روحانی، ۲۸۹)
۳. ⇐ زمان‏۲.
ق۵. زمن دریاب و این یک نکته بشنو/ که هر کآن بشنود بر دل نگارد (ابوالفرج رونی، ۲۰۲)
ترکیبات دیگر: اهلِ زمن