وضعیت: «تأییدشده»
ابسط absat [صورت تفضیلی و عالیِ بسیط؛ <عربی>]
یک. (صفت) ۱. (درمورد چیزی) دارای اجزای کمتر از دیگری؛ بسیط‌تر؛ ساده‌تر.
ق۷. آنچ مأخذ آن اقرب است آن است کی آن را بر جهت فلک خارج مرکز کند، چه او ابسط است و به حرکتی واحده تمام می‌شود (قطب‌الدین شیرازی۱، فن دوم/۵۷) ║ ق۱۱. هر‌آیینه این حیثیت اشرف و ابسط و اول باشد (خالقداد۲، ۲/۱۱۷) ║ ارادت و فعل را دو صورت است که ابسط است از صورتِ مراد (خالقداد۲، ۲/۱۵۱) ║ ۱۳۷۱ش. شعاع بسیط است ... پس نور حسی که بسیط است، نور حقیقی که وجود است ابسط است (حسن حسن‌زاده آملی: کیهان اندیشه، ش۴۴/۹۵)
۲. گسترده‌تر.
ق۹. سعت عالمی که نفْس بعد از قطع تعلق بدن مستغرق احوال آن خواهد بود نسبت با دنیا چون فراخی موطن دنیاست نسبت با وضع جنین در تنگنای رحم، بلکه اوسع و ابسط از آن (شرف‌الدین یزدی، ۲/۱۲۸۸) ║ ق۱۱. بسط این اصل مقامی ابسط و مجالی اوسع از این می‌خواهد (میر داماد۱، ۹۱)
۳. (درمورد موضوع و مطلب) دارای کمترین ابهام و پیچیدگی؛ ساده‌ترین؛ روشن‌ترین.
ق۱۴. وجه این تفریع نیز به ابسط وجهی ظاهر شد از کلام مترجم (ابوالقاسم یزدی، ۲/۸۶۶) ║ ۱۳۰۵ش. آنکه جعل ماهیة را به این معنی فهمیده ... غلطی است فاحش، چنانچه در شرح حکمت العین این معنی بر وجه ابسط مذکور و مسطور است (ناشناس: ارمغان، ش۹و۱۰/۵۷۴)
۴. (درمورد کشور و سرزمین) دارای وسیع‌ترین پهنه؛ گسترده‌ترین.
ق۱۴. هرگاه بخواهیم نسبت ممالک عظیمه را مقایسه نمائیم ... دُوَل متحدۀ امریک اوسع و ابسط جمیع دول عالم است (ناشناس: الاسلام، ش۵/۳۳)
۵. (درمورد چیزی) که کمترین اجزاء را دارد یا اصلاً اجزائی ندارد و مرکّب نیست؛ بسیط‌ترین.
۱۳۸۱ش. بسیار واضح است که حق‌تعالی کمالات وجودی همۀ اشیاء و موجودات را به نحو اکمل، ابسط و اشرف دارد (ابراهیم دینانی: پژوهشنامۀ حقوق اسلامی، ش۸و۹/۱۰۲) ║ ۱۳۸۲ش. علت واجد حقیقت معلول به نحو اعلی و ابسط است و معلول رقیقۀ آن حقیقت می‌باشد (منصور ایمان‌پور: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی تبریز، ش۱۸۶/۳۳)
دو. (اسم) ⇅ ابسطیک. ۵.
ق۱۴. ابسط اسماءِ الهیه اسم یا و اسم هو است (روحی، ۲۱۳) ║ ۱۳۵۲ش. به منظور تحقیق و بررسی باید شیء را به ابسط معانی و آخرین وضع آن در افکار و مباحث خویش در نظر بگیریم (محمد شاهوردی: آموزش و پرورش، ش۷۱/۱۶۶) ║ ۱۳۸۸ش. به بیان دیگر گوئیم ... ذات قیومی صفات ... ابسط مبسوطات و منزه از جمیع انحای ترکیبات ... است (محسن بیدار: آفاق نور، ش۹/۴۱)