فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

رزین

وضعیت: «تأییدشده»
رزین ‎razin‎ [صورت تفضیلی: ارزن۲؛ <عربی>]
(صفت) ۱. (درمورد نظر و اندیشه و مانند آن‌ها) که درست و سنجیده و به دور از تردید و تزلزل و تغییر است.
ق۵. رسوم ملک نهاد و طریق عدل گشاد / به عزم‌های درست و به رای‌های رزین (مسعود سعد، ۲‏/۶۴۸‏) ║ ق۶. ای زپی آب مُلک و رونق دولت / دافعۀ فتنه کرده رای رزین را (انوری، ۱‏/۱۴‏) ║ ق۷. او موصوف بود به فضلی ساطع و علمی جامع و حلمی رزین و ادبی متین (جرفادقانی، ۳۴۲) ║ ق۸. هرچند فکر کردم، از خویشتن هیچ گشایش نیافتم. دانستم که قفل این عقله جز مفتاح عقل ملک نگشاید و این کار جز از رای رزین ملوک برنیاید (نظام تبریزی، ۲۷۳) ║ ق۹. رای رزین خسرو نیکوسرانجام چاره جز آن ندید که یک‌چندی تخت را بگذارد تا بخت بر سر مددکاری آید (دولتشاه، ۵۲۹) ║ ق۱۰. پسران او، علی و عبداللّه، در خط پدر تتبع زیاده‌ازحد کردند؛ روزبه‌روز اندک‌اندک به رأی رزین و فکر دوربین اصول و قواعد استخراج می‌کردند (میر علی هروی، ۹۱) ║ ق۱۱. به تدبیر صایب به رأی رزین / درآورد ایران به زیر نگین (محمود افوشته‌ای، ۳۱۶) ║ ق۱۲. حکّام و عمّال به ولایات تابعه تعیین و در دوازدهم ماه مزبور به سیْر بلخ و عماراتی که از مستحدثات طبع رزین شاهزادۀ نامدار بود، تشریف برده ... (مهدی استرآبادی۲، ۳۴۹) ║ ق۱۳. امید است که انشاءالله رأی رزین ولیعهد و عزم متین شاهنشاه اسلام این کار را به خوشی بگذراند (قائم‌مقام۱، ۱۲۲) ║ ق۱۴. چون آدمی این‌ها را با وضع سلطنت‌های آن زمان می‌سنجد، واله و حیران فکر متین و رأی رزین او می‌شود (مراغه​ای، ۳۲) ║ ۱۳۰۷ش. گفت مرد خردمند را لازم است که به انتها و عاقبت امور نظر افکنده و در هر کاری به رأی رزین و عزم متین رفتار کند (عبدالحمید اشراق خاوری: ارمغان، ش۲-۳‏/۱۱۴‏) ║ ۱۳۳۸ش. چون هنوز ... نتوانسته‌اند تصمیم قاطعی بگیرند و از طرفی با ظرافت فکر و نظر صائب و رأی رزین حضرت حکمران آشنایی دارند، مرا به حضور فرستاده‌اند تا از حضرتت استدعا کنم که نظر و عقیدۀ خود را ... بیان فرمایید (قاضی۱، ۲‏/۱۰۷۴‏) ║ ۱۳۶۸ش. با نوشته‌هایتان این‌ها را یادم بدهید ... با هر رقم که به فکر رزینتان می‌رسد (شهری۲، ۴‏/۱۳۶‏)
۲. (مجاز) (درمورد چیزی، به‌ویژه بنا و خاک) که استوار یا سنگین و ثابت است و به‌آسانی آسیب نمی‌بیند یا جابه‌جا نمی‌شود ؛ رزینه‏۲.
ق۵. بقای هر دو خداوند باد جاویدان / که هر دو شیرشکارند و هر دو شیرمکین ... همیشه تا که بوَد عدل و ظلم و حلم و غضب / همیشه تا که بوَد جود و بخل و رأفت و کین‌ ـ بوَد ز تیغ و کفِ آن، اساس عدل قویم / بوَد ز دست ‌و دلِ این، بنای جود رزین (قطران، ۳۳۹) ║ ق۶. حلم او را در سکینت، لفظ او را در خطاب / خشم او را در عداوت، طبع او را در وفا - قوّت خاک رزین و صفوت ماءِ‌ مَعین / هیبت نار اَلیم و خفّت باد صبا (جبلی، ۱‏/۷‏) ║ ق۸. عود انواع است و بهترین هفت نوع باشد، و از همه نیکوتر عود هندی است ... و بهترین آن اسود ازرق مکسّر دسم رزین صُلب غلیظ کثیر اسنان و اضراس باشد (ابوالقاسم کاشانی، ۲۵۸) ║ ق۹. خاطر دو نوع است ... و این هر دو نوع به هم ممزوج است ... همه را درهم به ‌باد می‌باید داد. آنچه دانه است و رزین، به تک می‌نشیند و قرار می‌گیرد و آنچه کاه است و سبک، به‌ باد می‌رود و ناچیز می‌گردد (عبدالله قطب، ۳۹۶) ║ ق۱۰. افیون صمغ خشخاش است و بهترین وی آن ااست که کثیف و رزین و برهم‌نشسته باشد و پوچ و بی‌وزن نباشد (عمادالدین شیرازی، ۳۶) ║ ق۱۲. مأمورین عقیدت‌آئین، به‌موجب فرمان خاقان جم‌نگین، کمر ارادت بر میان جان بسته و دست کوشش به تسخیر آن حصن حصین و قلعۀ متین و رزین برگشادند (حسینی منشی، ۱۴۳) ║ سلام بر آل اطهار آن که چراغان شبستان ملت و روشنان سپهر عظمت، و تخت نبوت را قوائم متین و ایوان دین مبین را ارکان رزین‌اند (شیرعلی لودی، ۳) ║ ق۱۳. به تماشای مسجد ایاصوفیه رفتم. الحق بنای رزین و متینی است (فرهاد میرزا، ۷۱) ║ ق۱۴. مبدأ دیوار را شهری به‌ نام دربند بنا نموده، او را پیش روی طایفۀ خزر که این دریا به‌ اسم آن طایفه منسوب است، سدّ رزین قرار داده‌ بود (طالبوف۱، ۲۴۶) ║ ۱۳۱۲ش. چوب‌بست ناهموار و لغزان نیرنگ و ظلم را خراب کردم و بر بنای رزین درست‌کاری و نیک‌کرداری نشستم (حجازی۲، ۱۸۴) ║ ۱۳۲۹ش. به خیال افتادیم که دستبردی بزنیم. دریچه برای هواخوری باز بود. شبکۀ آهن سدّی رزین بین ما و سیب‌ها است (مخبرالسلطنه، ۱۹) ║ ۱۳۴۳ش. ناچار از مردم کناره گرفته، به صورت آن اقلیت متعصب و فداکار در پناه قلعه‌های محکم و حصون رزین به اشاعۀ مذهب و بسط قدرت و نفوذ خویش پرداختند (محمد مهریار: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، ش۱‏/۹۰‏)
۳. (درمورد کسی) که رفتارش همراه با وقار و آرامش و بردباری است ؛ رزینه‏۱.
ق۵. هیبتی دارد چنان کاندر مصاف آید پدید / هیبت اندر عقل و هوش و رای مردان رزین (فرّخی، ۳۰۱) ║ ق۶. «انّ ابراهیم لحلیم» اَی رزین عاقل وقور (میبدی، ۴‏/۴۱۶‏) ║ ق۸. با آنکه ... به حزم متین و مجد مبین و کفایت کارهای خطیر اشتهار یافته بود، در سوانح مصالح مُلک و ورود مهمات دولت، رجوع به اصابت رای وزرای کاردان رزین و متانت عقول دستوران دوربین کردی (فضل‌الله حسینی، ۳۶) ║ ق۹. دو شهریار گُزین {و} دو نامدار رزین / دو اختیار زمان {و} دو افتخار زمین (ناشناس: عبدالرزاق سمرقندی، ۲‏/۲۶۳‏) ║ ق۱۴. این صدر والاقدر فطرتاً شخصی متین و انسانی رزین بوده که حزم و متانت وافری داشته‌است و شرایط و لوازم هر گونه کاری را نیکو می‌دانسته‌است (اعتمادالسلطنه۴، ۲۴)
۴. (درمورد چیزی) گرانبها و باارزش.
ق۷. قلاده‌ای از گردن کودکی از ایشان بیرون کردند مرصّع به زواهر جواهر و دُرهای ثمین و یواقیت رزین (جرفادقانی، ۲۰۹) ║ ق۸. پادشاه منکو خان ... سه پاییزۀ زرین و دو کمر مرصع رزین ثمین و نُه تا جامۀ زربفت و ده‌هزار دینار نقد ... بدو داد (سیف هروی، ۱۷۱)

معنی رزین | فرهنگ جامع زبان فارسی