ابلیسی

وضعیت: «تأییدشده»
ابلیسی ‎eblisi‎ [جمع: ابلیسیان؛ <← ابلیس + -ی (سازندۀ اسم فعل)؛ ← ابلیس + -ی (سازندۀ صفت/ قید)>]
‌یک‌. (اسم) ۱. مانند شیطان بودن؛ ابلیس بودن.
ق۴. خدای تعالی ... گفتا بیرون شو و از حال فریشتگی به حال ابلیسی و نومیدی شو (بلعمی۱، ۷۶) ║ ق۵. هیچ‌کس ابلیس را نشناخته بود به نام ابلیسی (مستملی، ۱‏/۳۵۷‏) ║ ق۶. ز ابلیسیّ خود گر پاک گردی / چو آدم سخت نیکوخاک گردی (عطّار۵، ۳۷۶) ║ ق۷. از ابلیسی جدا بودی سقط او را ثنا بودی / جفا او را وفا بودی سَقَم او را کَرَم بودی (مولوی۱، ۵‏/۲۳۱‏)
۲. کسی که از شیطان پیروی می‌کند.
ق۷. به روز جلوه ملایک تو را سجود کنند / بنشنوند ز ابلیسیان که تو طینی (مولوی۱، ۶‏/۲۷۲‏) ║ ق۹. خدای عزوجل ابلیس و ابلیسیان را نیافریده، الا برای امتحان مؤمنان تا قدر قوّت و ثبات ایشان معلوم شود (عبدالله قطب، ۴۱۵) ║ ق۱۴. به هر جامه یاران من درزمان / شوند ایمن از شرّ ابلیسیان (جیحون‌آبادی، ۹۷) ║ ۱۳۷۰ش. پس از هبوط، انسان بر سر دوراهی قرار دارد، که از یک سو ابلیس و ابلیسیان ... او را به سقوط می‌کشانند و از دیگرسو پیامبرانش به عروج فرامی‌خوانند (عبدالمجید معادی‌خواه: یاد، ش۲۵‏/۲۰‏) ║ ۱۳۹۰ش. پیمودن ... مسیر تقرب انسان را شایستة سجود ملایک می‌کند و جز ابلیسیان تمامی موجودات عالَم به این جایگاه اعتراف دارند (مهدی طاهری: معرفت سیاسی، ش۶‏/۱۱۴‏)
‌دو‌. (صفت) ۱. منسوب به ابلیس (معنای ۱).
ق۵. یکی قوّة غضبی ... و یکی قوّة شهوانی ... و سدیگر قوّة که ... علم الهی گویند، و اورمزدی گویند، و فرشتگی گویند، چنانک آن دو قوّة را آهرمنی گویند، یعنی که ابلیسی (قصیدۀ ابوالهیثم، ۳۱) ║ ق۶. ائمة‌الکفر به این قول که گفتیم بشرالمرّیسی است با دین تلبیسی و طریق ابلیسی (میبدی، ۴‏/۱۰۶‏) ║ ق۷. گر نخواهی رشک ابلیسی بیا / از در دعوی به درگاه وفا (مولوی۲، ۳‏/۷۴‏) ║ ۱۳۳۴ش. لیک بَردابَرد سردِ بَرتَنان / نیست جز از کفر ابلیسی نشان (دهخدا۴، ۱۲۲) ║ ۱۳۶۸ش. بلفضولی عقل، که نزد عارف چیزی از چون‌وچرای ابلیسی در وی هست، از آنجا آشکار می‌گردد که وی می‌خواهد در عالم دل، که ورای قلمرو او و حریم خاص عشق است، راه بیابد (زرّین‌کوب۲، ۶۴۴) ║ ۱۳۸۳ش. حال شیخ صنعان عطار هم جز این نیست: خروج از اسلام مجازی و دخول در کفر ابلیسی (احمد قائم‌مقامی: نامهٔ پارسی، ش۳۵‏/۱۱۱‏)
۲. منسوب به ابلیس (معنای ۴).
ق۹. آن دو لشکر دیو و پَری و اهرمن و جنّی و لاقیسی و ابلیسی، اشترسر و گاوسر و خوک‌سر و پلنگ‌سر حرب درگرفتند (بیغمی، ۲‏/۷۵۲‏)
ابلیسی کردن
سرکشی و نافرمانی کردن، مانند ابلیس.
ق۶. هرکه را مقصود حق است و رضای اوست ... اگر همه خلق هریکی ابلیسی کنند، چون فرا تو رسند، همه ترا غلامی کنند (ژنده‌پیل۱، ۳۱۰) ║ ق۱۴. تا فرشته نکند ابلیسی / تا خُماهن ندهد ریماهن ـ او چو خورشید و معالی چو فلک / او چو شمشاد و معارف چو چمن (ادیب‌الممالک، ۲‏/۵۳۰‏)