وضعیت: «در حال تأیید»
رواق revâq, ra- [جمع: اروقه، رواقات؛ <از عربی رُِواق>]
(اسم) ۱. بخشی از بنا، به‌ویژه خانه و کاخ، که در جلو آن مشرف به فضای بیرون و دارای سقف و طاق قوسی است و معمولاً مرتفع‌تر از اطراف است.
ق۴. آن ایوان به مداین هنوز برجای است و صدوبیست ارش پهنای آن صفّه است و ششصد ارش درازنای، و به‌جای خشت، خشت سنگین است تراشیده و بر آن بنا کرده، دوازده ستون بر رواق زده، هر ستونی صد ارش از سنگ تراشیده (بلعمی۲، ۳/۴۶۵) ║ ق۵. سلطان بر تخت بود اندر آن رواق که پیوسته است بدان خانۀ بهاری (بیهقی۱، ۶۳) ║ ق۶. رواقی جداگانه دید از عقیق/ ز بنیاد تا سر به گوهر غریق (نظامی۶، ۱۷۶) ║ ق۷. آن قصر عمارتی است که در هیچ مُلک و حضرت مثل آن به ارتفاع و تدویر و ارکان و منظرها و رواقات و شرفات هیچ مهندسی نشان نداده‌است (منهاج سراج، ۱/۳۷۵) ║ ق۸. تو با وجود آنکه عاجزی، به شریکان و به آلات و ادوات خانه می‌سازی ازبرای خود، بعد از آن یک خلوتی خاصه ازبرای خود ترتیب می‌کنی و رواقی و صفّه‌ای ازبرای اصحاب خود و ندیمان و حجره‌ای ازبرای حرم خود (علاءالدوله سمنانی، ۱۲۳) ║ ق۹. آن بت را هزاردست خوانند و در خطای شهرتی دارد و کرسی از سنگ خوب تراشیده که این بت و عمارت بر آن کرسی است و دیگر رواق‌ها و منظرها و غرفه‌ها بر گِرد او، چند آشام (عبدالرزاق سمرقندی، ۲/۳۳۵) ║ ق۱۰. در روز جنگ، میرزا در رواق چهارطاق خود با جوانان پری‌پیکر زیبامنظر نشستند (واصفی، ۱/۴۸۳) ║ ق۱۱. در طاقِ رواقِ سرمنزلی که در دارالخلافت حضرت دهلی بود، این مطلع شیخ آذری را به خط لطافت‌نمط نوشتند که ... (بداؤنی، ۳/۱۳۴) ║ ق۱۲. رواق معدلتش آن رفیع‌بنیان است/ که بود قالبِ طاق از سپهر گَردانش (تأثیر، ۷۶) ║ ق۱۳. به منزلی باصفا رسیدیم که خانه‌ای وسیع و حوضی عمیق و درختان نارون بلند و بید گرداگرد حوض سایه انداخته بود. در برابر رواق باغی طویل و عریض در نهایت قاعده و قانون و خیابان‌های پردرخت (اعتمادالسلطنه۵، ۲/۱۰۳۰) ║ ق۱۴. در آنجا کاشی‌های بسیار خوب به دیوارهای رواق‌ها نصب شده‌است و این قصر و عمارت باشکوه، در وسط یک جنگل مصنوعی ساخته شده‌است (افضل‌الملک، ۴۰)
۲. بخشی از مسجد و اماکن مذهبی دیگر که در یک طرف یا اطراف بخش اصلی در امتداد فضای بیرون ساخته می‌شود و دارای سقف و ردیف ستون‌ها در طرف بیرونی است.
ق۵. بر پهنای مسجد رواقی است و بر آن دیوار دری است. بیرون آن در دو دریوزۀ صوفیان است و آنجا جای‌های نماز و محراب‌های نیکو ساخته (ناصر خسرو۲، ۴۰) ║ ق۶. چشم شیخ ... درمیان رواق خانقاه بر خاشه‌ای افتاد انداخته (محمد منوّر، ۱/۲۰۵) ║ ق۷. مَلَک ایشان را از برجی به برجی نقل می‌کند، چنان‌که ما قندیل‌ها در مساجد نقل می‌کنیم از رواقی به رواقی و از صفّه‌ای به صفّه‌ای (تبصرة العوام، ۸۱) ║ ق۸. و ازجملۀ محاسن آن، دو مسجد آدینه، یکی مسجد عتیق بزرگ که بنوتیم عرب طهران اصل قدیم آن را وضع کرده بودند ... در عهد خلافت مقتدر، ابوعلی بن رستم آن را به زیادت کرد، چنان‌که چهار خانه شد، هر حدی از آن مماس رواقی و هر رواقی ملاصق بازاری بزرگ نزدیک به کوچه‌ها و درب‌ها (حسین آوی، ۶۲) ║ ق۹. عبدالله مسجد عتیق ... بنا نهاد و پیش‌تر از آن، آن موضع آتشکده بود؛ آن را خراب کرد و بر جای آن مسجد بنا نهاد و گرد بر گرد آن رواق‌ها بگردانید (حسن قمی، ۳۷) ║ ق۱۳. امامزادۀ دیگر نیز در وسط آبادی در کنار رودخانه است که ازحیثیّتِ عمارت و زینت و مسجد معتبرتر از امامزاده‌های دیگر می‌باشد؛ رواقی به‌فراخور و بقعه‌ای مزین و مفروش با ضریحی منبّت که این ضریح جدید است (ایران۱، ۳/۲۰۷۲) ║ ق۱۴. فهرس ابنیه و آثار ... : ... ساختن و پرداختن صحن و حجرات و رواق عرش‌نطاق حضرت ابی‌عبدالله الحسین ... به دست مرحوم شیخ عبدالحسین ... که درضمنِ اجمالات سابق اشارت شد، در تاریخ مذکور (اعتمادالسلطنه، ۱/۱۰۷) ║ ۱۳۰۹ش. اهالی ابوزیدآباد آن شب زن و مرد تماماً در صحن و رواق و پشت‌بام و بیرون امامزاده پشت در امامزاده خوابیده بودند که اگر سوارها خواستند صدر را از امامزاده بکِشند، مانع شوند (نواب رضوی، ۱/۱۹۸) ║ ۱۳۴۰ش. مسافر می‌تواند در حرم و رواق حضرت سیدالشهداء، علیه‌السلام، بلکه در مسجد متصل به حرم، نماز را تمام بخواند (امام خمینی، ۱۸۵) ║ ۱۳۸۲ش. این امامزاده در جنوب غربی خیابان خیام است و گنبد و بارگاه و رواق و کاشی‌کاری‌های مزین و حیاط نسبتاً زیبایی دارد (جعفری، ۱/۷۰)
۳. سقف یا سایبان قوسی، معمولاً در جلو بنا ؛ طاق‌ورواق۱.
ق۵. گردون بلند است رواقش به گه بزم/ دریای محیط است سرایش به گه بار (فرّخی، ۱۶۵) ║ ق۶. چو چرخ و کعبه و خلد و بهارش/ رواق و ساحت و ایوان و خانه (جبلی، ۲/۶۳۰) ║ ق۷. تا در ایوان جهان روز و شب آرایش را/ بر رواق فلک از شمس و قمر نور و ضیاست ... (فرید احول، ۳۱) ║ ق۸. من بی‌خواب بی‌خور شب همه شب/ ز حسرت هردو دیده بر رواقم (جهان‌ملک، ۳۶۷) ║ ق۹. شود رواق سپهر از ظلامِ دودهٔ شب/ چو کلبه‌های عجم شسته در ربیع به لاو (آذری، ۱۰۰) ║ ق۱۱. باد زینت طاق دل‌ها را ز نور مِهر او/ تا رواق آسمان را شمسه مِهر انور است (واعظ، ۴۷۱) ║ ق۱۲. کنشت و کعبه را قندیل و ناقوس از رواق افتد/ دلم را گر به طاق ابروی بتخانه آویزی (حزین، ۴۵۷) ║ ق۱۴. رواق بی‌سُتُن چرخ لاجوردی را/ گهی به مشک سیه، گه به زر بینداید (ادیب‌الممالک، ۲/۱۸۴) ║ ۱۳۱۶ش. خواجه در همان نظر اوّل، چهره را دید که دفتری بزرگ در دست دارد و در زیر رواقی ایستاده‌است (مؤتمن، ۱۹۵) ║ ۱۳۴۳ش. یکی زیر رواق بیرونی هتل بر سکویی خوابیده بود و ماشین آب‌پاش دور میدان می‌گشت (آل‌احمد۸، ۲۴۳) ║ ۱۳۶۸ش. زیر رواق خانه‌ها، در ساختمان‌های ناتمام، در گوشۀ کوچه‌ها و خیابان‌ها، مأموران پلیس گروه‌گروه بر گِردِ اتوبوس‌های شهربانی حلقه زده و آماده بودند (نجفی۱، ۳/۱۵۶۸)
۴. (مجاز) (با صفت اشارۀ «این» یا برخی صفات بیانی) آسمان.
ق۶. مشعله‌دار را بر رواق ازرق که اوّل ورق رقّ دفتر افلاک است بنشاند تا ز نور او کار عالَم به‌نوا شود (راوندی، ۴) ║ به رنگ جزع نمود این رواق پیروزه/ جهان ز لشگر منصور چون غبار گرفت (سید حسن غزنوی، ۲۲) ║ ق۷. وقت آمد که سبزپوشان نیز/ دررسند از رواق ازرق‌پوش (مولوی۱، ۳/۱۲۱) ║ ق۸. حبّذا طاقی که جفت این رواق اخضر است/ وز بلندی مر زمین را آسمانی دیگر است (ابن یمین، ۳۰) ║ ق۹. علی‌الصباح که روشن شد این رواق زبرجد/ نمود دامن آفاق پر ز ریزۀ بسّد (بدر شیروانی، ۳۷۹) ║ ق۱۰. پس این رواق مقرنس ببین و قایل شو/ به بانی‌ای که نهاده‌است این بلند بنا (محتشم، ۱/۲۶۸) ║ ق۱۱. فغان کاندر این لاجوردی رواق/ من و نی لبالب شدیم از فراق {اوجی کشمیری، ق۱۱} (فخرالزمانی، ۷۳۵) ║ صدای کوس قلعه‌داری و آوای کرّه‌نای سپهسالاری در طاق این رواق انداخت (محمود افوشته‌ای، ۱۴۰) ║ ق۱۲. به نام نگارنده هست و بود/ فرازندة این رواق کبود (حزین، ۷۱۳) ║ ق۱۴. چند سایی زر بر این پیروزه طاق، ای آفتاب؟/ چند بیزی سیم بر نیلی رواق، ای آفتاب؟ (ادیب‌الممالک، ۲/۷۴)
۵. خانه؛ بنا ؛ طاق‌ورواق۲.
ق۶. بِشر با جامه و عمامه و زر/ سوی آن خانه شد که یافت خبر- در زد، آمد شکرلبی دلبند/ باز کرد آن درِ رواقِ بلند (نظامی۵، ۲۲۷) ║ ق۱۴. قصور عالیه و رواق‌های سامیه ترتیب دادند. قریب دویست هزار تومان به مصارف ابنیه و حجاری آنجا رسانیدند (افضل‌الملک، ۲۸) ║ مأمور دیوان به خانۀ او می‌رفت؛ اتاق و رواق او را مهروموم می‌کرد؛ به‌طوری‌که وارث نمی‌توانست پیراهن سیاهی از صندوقخانۀ خود بردارد و در عزاداری به تن کند (افضل‌الملک، ۱۴۰)
۶. به دنبال کلماتی مانند عرش، گردون، خورشید و فردوس می‌آید و صفت مرکّب می‌سازد و معنی بخش مشرف به بیرون یا سقف بنا را به آن اضافه می‌کند.
ق۶. تو شمس و خانۀ گردون‌رواق توست اسد/ مرا در او که چو بهرام نحسم آرام است (مجیر، ۲۹۰) ║ ق۸. نهال دولتم در ریاض جهان از حیاض احسان سیراب است، و ... طاق فلک‌رواقم به کتابة « و رفعناه مکاناً علیاً ... » موشح (رشیدالدین فضلالله۶، ۲۴۴) ║ ق۱۰. چون سخن رانیم کاندر ملک ایران پست شد/ قصرهای سر به کیوان سودۀ گردون‌رواق {میرحیدر معمایی، ق۱۰} (قاضی میر احمد۱، ۱/۵۹۵) ║ ق۱۱. درخلال این احوال آوازۀ کوس توجه موکب پادشاه ... در خَم طاق فلک‌رواق قصر ممالک عراق پیچیده (محمود افوشته‌ای، ۳۱۷) ║ ق۱۲. درین وقت که خبر قضیۀ سرعسکر به گنجه رسید، اولاً علی پاشا، والی آنجا، میرزا پاشا نامی را با چند نفر از رؤسای اوجاق به درگاه کیوان‌رواق فرستاده طالب امان شد (مهدی استرآبادی۲، ۲۵۶) ║ ق۱۳. بنا بر بعضی ناتمامی‌های آن عمارت خورشیدرواق جبریل‌وثاق، این امور به سالی دیگر توقف یافت (رضاقلی خان، ۸/۴۴۶) ║ باز با عقل نکته‌دان گفتم/ کای مِهین‌خَلقِ واهبِ خلّاق - مَلِک از مَحرمان که را کرده است/ حارس این وثاق عرش‌رواق؟ (قاآنی، ۴۸۱)
۷. (مجاز) هریک از طبقات هفت‌گانۀ آسمان بنا به اعتقاد پیشینیان.
ق۶. مشتری گشته از رواق ششم/ سوی اقبال و دولتش رهبر (قمر اصفهانی، ۶۲) ║ ق۸. سحرگه چو خاتونِ چارم‌رواق/ ز خلوت برآمد به بالای طاق ... (عضد یزدی، ۱۳۹) ║ ق۱۰. منبرش را ببین و سایۀ او/ سقف هفتم رواق پایۀ او (خنجی۱، ۱۶۲) ║ ق۱۱. ز‌چه‌رو رفته مسیحا به رواق چارم/ گر نه خورشید ز تاب غضبت گرم تب است؟ (اشرف مازندرانی، ۶۹) ║ ق۱۲. روز دیگر که سلطان انجم زمردین رواق چهارم، تاج زرافشان بر سر گذاشته و اَعلام اشعۀ جهان‌تاب در عرصۀ آفاق افراشته، روی زمین را از پرتو انوار به فرش زرباف آرایش داد ... (حسینی منشی، ۲۴۶)
۸. سایبانی از جنس پارچه و مانند آن که بر ستونی نصب شود؛ چادر؛ خیمه.
ق۶. در فضای جهان به شرق و به غرب/ سایة عدل تو کشیده رواق (جمال‌الدین اصفهانی، ۲۱۳) ║ دجال ... برود به زمین شورستان و آنجا رواق بزند، پس مدینه سه بار بلرزد (نجمالدین راوندی، ۴۲۳) ║ ق۸. گر خاک‌بوس خاک درت ممکنم شود/ بالای هفت منظر گردون زنم رواق (جهان‌ملک، ۳۱۴) ║ چو مهراب اندرون آمد ز درگاه/ سپهری دید یکسر زهره و ماه ... رواقی آسمانی برکشیده/ بساطی خسروانی درکشیده (سلمان ساوجی، ۶۴۳)
۹. (مجاز) ابرو.
ق۱۲. خدیو کشورگشا ... مناظر مُکعّبۀ قویم‌القواعد طرح افکند، و رواق‌های رائق از رواق غلمان رائق خوش‌تر و از منظر چشم
دلبران دلکش‌تر و اوطاق‌های مُطَوَّر مُطَوَّس که جفت طاق چرخ مقرنس بود (مهدی استرآبادی، ۵۳۰)
رواق فلاطون
مدرسه‌ای در شهر آتن یونان قدیم که زنون (ق۳و۴ ق.م.)، مؤسس مکتب رواقی، در آنجا به پیروانش آموزش می‌داد (در این عبارت، رواق به معنای ۱ است. افلاطون (ق۴و۵ ق.م.) به‌اشتباه یا توسعاً به‌جای زنون ذکر شده‌است).
ق۶. ازبس‌که اهل علم به صدرت شدند جمع/ صدر تو چون رواق فلاطون همی‌شود (وطواط۱، ۱۶۱)
شش رواق
(مجاز) جهت‌های ششگانه؛ توسعاً دنیا.
ق۸. دولت اگر قرین و جهان گر شود رفیق/ خرگه زنم فرازِ نهم طاق شش رواق (جهان‌ملک، ۳۱۵) ║ مقیم راهرو، قطب یگانه/ چراغ شش رواق هفت خانه (خواجو۲، ۲۷۰) ║ ق۱۱. رَخش نه و برق نه، یعنی بُراق/ راوق نُه شیشهٔ این شش رواق (زلالی، ۱۷۷)
نُه رواق
(مجاز) مجموعة هفت یا نه طبقة آسمان بنا به اعتقاد پیشینیان.
ق۶. همای سلطنت او چو بال بگشاید/ بر آشیانۀ این نه رواق ننشیند (جمال‌الدین اصفهانی، ۴۰۶) ║ ق۸. آنکه سپیدمهرۀ {تصحیح قیاسی؛ متن: سپیدۀ مهرۀ} صدای ندای تربیتِ او در طاقِ این نه رواق مطبّق ازرق می‌دمیدند و آنکه رایتِ آیتِ هدایتِ او بر فرقِ فرقدین می‌کشیدند (ابن بزّاز، ۴۶) ║ ق۹. عنایت حضرت رب‌العالمین چون مملکت روی زمین را چندگاه جولان‌گاه حضرت خلافت‌پناهی، ... میرزا سلطان ابوسعید گورکان گردانیده بود و سراپردۀ عظمت و جلال او را بر فراز این شش طاق معلّق و نه رواق مطبّق {تصحیح قیاسی؛ متن: منطبق} رسانیده، لاجرم بار دیگر آفتاب دولت آن حضرت سایۀ عنایت بر سرِ مظلومان مملکت خراسان انداخت (عبدالرزاق سمرقندی، ۲، ق۲/۸۴۷) ║ ق۱۰. زیر این نه رواق مینافام/ چون شود گفته این همایون نام ـ آید از هریکی به‌جای صدا/ خلّد الله مُلکه ابدا (سام میرزا، ۵) ║ ق۱۱. رفیقی که هرگز نورزد نفاق/ کتاب است در زیر این نه رواق (قدسی، ۸۹۶) ║ ق۱۲. معمار قدرتش بنگر چون نهاده‌است/ بنیاد نه رواق معلّای بی‌ستون (لامع، ۴۵۴) ║ ق۱۳. هلهله عابرین از نه رواق گذشت که همه‌جا اردو به اردو پیوسته بود و راه ایاب‌وذهاب بسته (ناصرالدین شاه۱، ۱۹)
هفت رواق
⇅ نُه رواق.
ق۶. وین هفت رواق تیزگرده/ آخر به گزاف نیست کرده (نظامی۴، ۴۰) ║ ق۷. تا در این هفت رواق است مسیر اجرام/ تا بر این چار ستون است قوام عالم ... (اسفرنگی، ۳۴۰) ║ ق۱۰. از بانگ تفنگ شه که طاق افتاده‌است/ آشوب در این هفت رواق افتاده‌است (عرفی، ۳/۲۷) ║ ق۱۲. ز چاهسار طبیعت اگر برون آیی/ کنند پی‌سپرت دستگاه هفت رواق (بیدل، ۱/۱۹۵)
ترکیبات دیگر: اصحابِ رواق؛
ارجاعات: طاق‌ورواق