وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
رحیم rahim [جمع: رحما(ء)، رحیمان؛ صورت تفضیلی و عالی: ارحم؛ <عربی>]
یک. (صفت) (درمورد خدا یا انسان) بسیار مهربان و بخشنده نسبت به دیگران ؛ رحما(ء)یک..
ق۴. تو از همه ملکان رحیم‌تری (بلعمی۲، ۳/۲۷۸) ║ ق۵. خدای عز و جل عزیز است به کینه کشیدن از کافران و رحیم است بر مؤمنان (قرآن کمبریج، ۲/۱۷۶) ║ ق۶. مکن بیداد با یار قدیمی / که گر تندی نگارا هم رحیمی (نظامی۳، ۵۲۰) ║ ق۷. امیرالمؤمنین سلطانی رحیم است و من شفیع تو شوم تا جریمۀ تو درگذراند (ابن اسفندیار۱، ۱/۲۱۹) ║ ق۸. گفتم دل رحیمت کی عزم صلح دارد / گفتا مگوی با کس تا وقت آن برآید (حافظ، ۱/۴۷۰) ║ ق۹. تو می‌گویی خدای من کریم است / همیشه بر گنهکاران رحیم است (جامی۳، ۲/۱۳۴) ║ ق۱۱. یک عمر نفس سوختم و نرم نکردم / آن دل که به یک ناله توان کرد رحیمش (فیّاض لاهیجی، ۶۰۴) ║ ق۱۲. خدا کریم و رحیم است و ترا به مطلب و مراد خواهد رسانید (حاتم‌نامه۱، ۱۹۰) ║ کردگار ما کریم است و رحیم / رحم او بر بندگان رسمی قدیم (نشاط، ۲۶۳) ║ ق۱۳. شخص رحیم و باتربیت یقین است بعد از آگاهی از ظلم و تعدیات اسپانیولی‌ها نسبت به این ملت ساده‌لوح چه‌قدر ... متأثر خواهند شد (دولت علیّه، ۲/۱۲۰۴) ║ ق۱۴. خداوند پادشاه ما را حفظ بکند که قلب رحیمی دارد و ملاحظۀ خدمات نوکر را می‌نمایند (اعتمادالسلطنه۱، ۱۰۱۱) ║ ۱۳۰۸ش. راستی آیا ... اشخاصی یافت می‌شوند که نسبت به نوع خود رحیم، عادل، مهربان، باعاطفه، فداکار باشند یا آنکه همه افسانه و قصه هستند؟ (ربیع انصاری، ۱۵۵) ║ ۱۳۳۸ش. در هر قضاوتی که به تو محوّل است، بی آنکه به یکی از طرفین دعوی ظلم و ستم روا داری، خود را رحیم و دلسوز و مهربان نشان بده (قاضی۱، ۲/۹۹۰) ║ ۱۳۷۷ش. خدایا مرا ببخش، او را از من نگیر، به من رحم کن ای خدا، با من رحیم باش (شاملو۱، ۱/۴۷۵)
دو. (اسم) ۱. از اسامی خدا ؛ الرحیم.
ق۵. او را است نام‌های نیکو، چون اللّٰه و رحمٰن و رحیم و مَلِک و قدّوس (سورآبادی۴، ۱/۲۵۷۸) ║ ق۶. فردا ملک تعالی را به همه نام‌ها یاد کنند، مگر به چهار نام غفور و رحیم و توّاب و حلیم (احمد طوسی، ۶۵۹) ║ ق۷. چو اللّه خود را رحمٰن و رحیم می‌فرماید، ازبهر آن می‌فرماید تا بسیار امیدها بدارید به اسم اللّه (بهاء ولد، ۱/۱۰۶) ║ ق۸. مقام کمال ... از معانی تجلیات اسمای ذات است، مانند اسم اللّه و رحمٰن و رحیم و ربّ و ملک (باخرزی، ۲/۴۱) ║ ق۹. جبرئیل گفت الهی، ترا به اسم رحمٰن و رحیم خوانده، چه شود که بر وی رحمت کنی؟ (کاشفی۱، ۱۶) ║ ق۱۰. داد و دهش از خاصیت اسم رحیم است / گر جَیب عیار است وگر دست کرم را (نظیری، ۳۷۹) ║ ق۱۱. به فتح بابت از اسما مدد شتابنده / ز بای بسمله تا انتهای میم رحیم (شفائی، ۹۹) ║ ق۱۲. اینکه عیان است ز نامش دو میم / این بُوَد از رحمت و آن از رحیم ـ حا که در او حاوی قرآن بُوَد / مقتبس از رحمت یزدان بُوَد (تأثیر، ۱۱۶) ║ ق۱۴. رحم داری که نام تست رحیم / ارحم‌الراحمین تو را دانیم (نسیم شمال، ۲/۲۰۰) ║ ۱۳۲۳ش. هیچ معلوم نیست که نامت قهار است یا رحیم، منتقم است یا رحمن، ستّار است یا کاشف؟ (جمالزاده۴، ۱۵۰) ║ ۱۳۴۹ش. این همه اسم خدا و هزارویک اسماء‌اللّه، از کریم و رحیم و غفور و تواب و وهاب ...، واسه اینه که صفات خدائی رو، که چند تاشم کرم و بخششه، یاد بگیریم (شهری۵، ۲۶) ║ ۱۳۹۷ش. تحقق رحمت خداوند در عالم هستی، به وسیلۀ اسم رحمان و رحیم است (اسماعیل دانش و دیگران: آیین حکمت، ش۳۷/۵۷)
۲. ⇅ رحیمیک..
ق۵. و یاد کن ایوب را یا محمد چون بخواند خداوند خویش که به من رسید سختی و توی رحیم از همه رحیمان (قرآن ری، ۳۱۹) ║ ق۶. گفت یوسف را نیکو دار ... نیکوروی است، لطیفان نیکوان را نیکو دارند، غریب است، رحیمان غریبان را نیکو دارند، و بنده است، کریمان بندگان را نیکو دارند (احمد طوسی، ۲۵۰) ║ ق۷. این‌چنین رحمت که تو راست، چنان بی‌رحمی چرا کردی؟ ای بی‌رحمی تو شیرین‌تر از رحمت‌های رحیمان عالم (مولوی۵، ۱۲۱) ║ ق۸. آن رحیمی که چون دریای رحمت بیکرانش موج مغفرت زند نیکوکنندۀ کارهای تباه است (ابوسعید شیعی، ۱۳۱) ║ ق۹. حمد و ستایش رؤوف و رحیمی را شایسته و سزاست که انبیاء و اولیاء را واسطۀ هدایت بندگان خود گردانید (عبداللّه قطب، ۲) ║ ق۱۰. در دهم رمضان، در ضمان حمایت رحیم رحمن، از مدینه بیرون آمده، بر سر چاه ابوعتبه نزول فرمود و به عرض لشکر فرخنده‌اثر اشتغال نمود (حافظ حسین، ۲/۴۸۲) ║ ق۱۱. از روی خشوع و خضوع فرق نیاز به درگاه کریم کارساز و رحیم بنده‌نواز سوده، صحّت او را مسئلت نمودم (جهانگیر، ۲۸۱) ║ ق۱۲. آغاز کلام به ذکر ... رحیمی که در مقابلۀ ستیز بهرام خون‌ریز زُهرۀ عشرت‌انگیز را چنان زر‌ه‌پوش گردانیده که خود از آن یک حلقه پیداست (محمد مروی، ۳/۸۹۳) ║ ق۱۳. بهترین زنان شما زنان قریش‌اند که مهربان‌ترین زنان‌اند به شوهران و رحیم‌ترین ایشان‌اند به فرزندان (نوری، ۳/۵۸۸) ║ ق۱۴. پس‌از چند سال آن رحیم غفور / به شاهو بفرمود آن‌گه ظهور (جیحون‌آبادی، ۳۱۰) ║ ۱۳۲۶ش. رحیما بر محمد و آلش درود بفرست و با کاسته شدن هلال این ماه، معاصی را از ما بکاه (حسن نیکو: آیین اسلام، ش۱۶۹/۶)