وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
دین۱ din [جمع: ادیان۱؛ <از فارسی میانه dēn «دین؛ نام یکی از ایزدان زردشتی؛ نام بیست‌وچهارمین روز ماه»، از daēnā- «دین؛ نام یکی از ایزدان زردشتی؛ وجدان، یکی از قوای روحانی نفس»، از ریشۀ *daiH- «دیدن»، (← دیدن). توضیح: دین در این معنی از زبان‌های ایرانی به زبان‌هایی مانند سُریانی و عربی راه یافته است.>]
(اسم) ۱. نظام یا مجموعه‌ای از عقاید، آیین‌ها و اخلاقیات که اساس آن پرستش خدا یا خدایانی است که واضع آن عقاید و آیین‌ها و اخلاقیات دانسته می‌شوند.
ق۴. هوشنگ ... جهان آبادان کرد و خلق را به خدای خواند و بر دین مسلمانی بود (بلعمی۱، ۱۲۸) ║ ق۵. ما وحی فرستادیم بر تو یا محمد این قرآن را، چنان‌که وحی کردیم به نوح کتاب و دین و شریعت و بدان پیغامبران که از پس او بودند (سورآبادی۱، ۱/۵۰۸) ║ ق۶. زخمش از بهر شرع و دین باشد/ سیف چون حق بود چنین باشد (سنایی۴، ۲۱۹) ║ ق۷. در ایّام دولت نوشروان، راهبی بود بر دین عیسی که سال‌ها بر دامن کوه صومعه ساخته بود و به عبادت مشغول گشته (عوفی۱۱، ۲۴) ║ ق۸. عمرصلابت عثمان‌حیای حیدردل/ که زنده گشت بدو دین احمد و سننش (سلمان ساوجی، ۱۲۶) ║ ق۹. همواره به طاعات و عبادات مواظبت می‌نمودی و در امر دین و دیانت طریق احسان مسلوک می‌داشت (معین‌الدین فراهی، ۵۰۷) ║ ق۱۰. غرض ما آن است که دین و ملت و مذهب ... تغییر نپذیرد (روملو، ۲/۱۱۸۶) ║ ق۱۱. دین زردشتی مگر ای دل که در تکریم تو/ همچو کانون روز و شب در سینۀ ما آتش است (میر داماد، ۵۶) ║ ق۱۲. در روایات شاذّه آمده که پیغمبر خدا (ص) در شب اسرا بدان شهر رسید و آن مردم را به دین اسلام درآورد (شیرعلی لودی، ۲۳۸) ║ ق۱۳. خواجه مالخاسف نام مرا طلبید و گفت به نظرم اهل عراق و غریب این بلدی، و چند کلمه از دین و مذهب صحبت داشت (سیّاح، ۴۰) ║ ق۱۴. پیِ رضای حق این خال عار و جامهٔ ننگ/ به روی و پیکر دین محمدی مپسند (ادیب‌الممالک، ۲/۱۳۵) ║ ۱۳۰۹ش. کار ما رسید به جایی که الآن داری ملاحظه می‌کنی که دین و آئین و رسومات و عادات و قوانین شریعتی ما، حتی فرایض و سنن و ناموس ایرانی، بلکه ایران، از دست ما رفت (نواب رضوی، ۲/۹۹۹) ║ ۱۳۴۰ش. کسی که کهانت کند و کسی که نزد کاهن برود تا برایش کهانت کند از دین محمد (ص) بیرون شده‌است (دستغیب، ۲/۹۰) ║ ۱۳۸۰ش. دفاع از حکومت دینی در گروی این است که به‌نام دین، نظامی مستقر شود که در آن انسان محترم باشد (خاتمی، ۴۴)
۲. راه و روش زندگی؛ اخلاق و مرام.
ق۴. سخن گفتن و بخشش آیین ماست/ عنان و سنان تافتن دین ماست (فردوسی، ۱/۹۷) ║ ق۶. مراد این است وگر اینم نباشد/ به‌جز دیوانگی دینم نباشد (عطّار۵، ۳۱) ║ ق۷. ترک من ای خدمت تو دین من/ چهرۀ تو چشم جهان‌بین من (قمری آملی، ۳۷۷) ║ ق۸. گر آزادمردی تو و دین رندان/ به دونان رها کن خسیسی و دونی (اوحدی، ۴۱۱) ║ ق۱۰. گفته‌ای: در دین ما رسم فراموشی خطاست/ چون کنی از ما فراموش این سخن را یاد کن (هلالی، ۱۴۲) ║ ق۱۲. جستن وصال جانان از ماسوی گذشتن/ این است عاشقان را تأثیر دین و مسلک (تأثیر، ۶۰۰) ║ ق۱۳. خدایا ترک عادت دین ما کن/ به تن پیراهن عادت قبا کن (صفای اصفهانی، ۳۱۴) ║ ق۱۴. مسلکش ظلم و طریقش فتنه و رسمش تطاول/ مذهبش بیداد و آیینش طمع دینش ضلالت (ادیب‌الممالک، ۲/۱۲۴) ║ ۱۳۲۰ش. ای دورغ و شرّ و تهمت دین تو/ بر تو برمی‌گردد این نفرین تو (اعتصامی، ۲۳۱)
۳. ایمان و پایبندی به دین۱.
ق۴. چو فرّ و خِرَد دارد و دین و بخت/ سزاوار تاج است و زیبای تخت (فردوسی، ۷/۴۱۱) ║ ق۵. خورشید همه میران بونصر محمد/ کایزد همه فرهنگ و همه فضل بدو داد ـ هم مردی و هم رادی و هم دانش و هم دین/ هم بخشش و هم کوشش و هم دولت و هم داد (قطران، ۶۲) ║ ق۶. چون ترا محنتی رسد، گویی الحمد الله کی این به دنیاست به عقبی نیست، از حق است از خلق نیست، گذرنده است پاینده نیست، بر تن است بر دین نیست، به حدِّ طاقت است بیرونِ طاقت نیست (احمد طوسی، ۱۷۵) ║ ق۷. هرآینه پاداش دهد کسانی را که صبر کردند بر دین خود و از آنچه خدای ایشان را بازداشت (مؤیّد خوارزمی، ۴/۱۰۵) ║ ق۸. چشم و ابرویت ز ما بربود هوش و عقل و دین/ روی زیبایت ببُردم طاقت و صبر و توان (جهان‌ملک، ۴۰۹) ║ ق۹. مؤمن بر دین خود ترسان است و گام به احتیاط نهد (عبدالله قطب، ۱۷۹) ║ ق۱۰. جز محبت هرچه بردم سود در محشر نداشت/ دین و دانش عرض کردم کس به چیزی برنداشت (نظیری، ۸۸) ║ ق۱۱. دل و دین و هوش مرا کرد پامال/ سلیم آن سواری که بر لشکرم زد (سلیم تهرانی، ۲۲۴) ║ ق۱۲. ز مژگان رهزن دل وز نگه غارتگر جانی/ نه‌تنها خصم جان و دل عدوی دین و ایمانی (تأثیر، ۷۲۴) ║ ق۱۳. جان و دل و دین و رگ و پوست عشق/ در همه اشیا به تکاپوست عشق (صفای اصفهانی، ۲۳۴) ║ ق۱۴. نداشت دین که فروشَد همی به دینارش/ نداشت دل که دهد از کف و ستاند یار (ادیب‌الممالک، ۲/۲۳۴)
۴. نام روز بیست و چهارم ماه در گاهشماری‌های زرتشتی.
ق۵. پارسیان هر روزی را از ایّام ماه نامی دارند بدین ترتیب که بگوایم: ... بیست و دوم: باذ، بیست و سیم: دیبدین، بیست و چهارم: دین، ... (قطّان مروزی، ۱۷۶) ║ ق۶. ارتفاع و ساعات این جمله به وجهی نویسند و وجهی دیگر نام‌های پارسی: هرمز ... بهرام، رام، باذ، دیبدین، دین، ... (جمالی یزدی، ۲۶۰) ║ ق۸. فصل فی ایام الشهور بالفارسیة: اورمزد، بهمن، اردیبهشت، شهریور، اسفندارمذ ... دین، ارد، ... (زنجی، ۱/۳۹۳) ║ ق۱۳. بدان که قبل از عهد بهرام گور هفته متعارف نبوده و فرس قدیم هر روزی را از ماه به نامی می‌خواندند و آنها این است: ... فروردین، ۲۰. بهرام، ۲۱. رام، ۲۲. باد، ۲۳. دی‌به‌دین، ۲۴. دین (فروغ اصفهانی، ۱۳۵) ║ ق۱۴. روز ماه پارسی باشد نخستین اورمزد/ بهمن و اردیبهشت آن‌گاه شهریور بود ... دی‌بَدِین و دین و اَرد اشتاد آن‌گه آسمان/ زامیاد و مانترسپَند آیت داور بُوَد (ادیب‌الممالک، ۲/۱۰۷۶) ║ ۱۳۳۰ش. بُوَد روز دین مرگ خرفستران/ بکُش هرچه خرفستر است اندر آن (بهار، ۲/۱۱۴۱)
۵. (در فارسی زرتشتی) کتاب اوستا.
ق۷. ما شش‌گانه دیگر یزشن‌ها و نیرنگ‌ها که در دین [که] ازبهرِ این کار گفته‌ست به‌جای آوریم تا ایزد عزوجل احوال‌ها به ویراف نماید (زرتشت بهرام پژدو، پنجاه) ║ بخوانده خط ز دین آگاه گشته/ روانم با خِرَد همراه گشته (زرتشت بهرام پژدو، ۱۶)
۶. نام یکی از ایزدان زرتشتی که روز بیست‌وچهارم هر ماه به نام اوست.
ق۷. سروش و رام و دین بهرام و اشتاد/ به چینودپل کنندش خرم و شاد (زرتشت بهرام پژدو، ۱۰۹)
ترکیبات دیگر: اصولِ دین؛ بندِ دین؛ دانشِ دین؛ روزِ دین؛ علمِ دین؛ فروع دین؛