وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
شیر۱ šir [جمع: شیران]
یک. (اسم) ۱. (جانورشناسی) پستاندار وحشی و گوشتخوار از تیرۀ گربه‌ایان و زیرراستۀ گربه‌سانان، با جثه‌ای بزرگ و بدنی به رنگ زرد مایل به قهوه‌ای، گوش‌های گرد و کوچک و دُمی که در انتها دارای کاکل است، جنس نر آن در اطراف گردن دارای یال بلندی است. این جانور اغلب در آفریقا و جنوب آسیا مانند هندوستان یافت می‌شود ؛ اسد ۳(asad).
ق۳. مهتری گر به کام شیر در است / شو خطر کن ز کام شیر بجوی (حنظلۀ بادغیسی: نظامی عروضی، ۴۲) ║ ق۴. این شیر است و از همه سِباع قوی‌تر است (بلعمی۲، ۱/۸۷) ║ ق۵. روباهان را زَهره نباشد از شیر خشم‌آلود که صید به یوزان نمایند (بیهقی۱، ۴۳۵) ║ ق۶. ناگاه از میان درختستان غریدن شیر شنید، درحال به جای خود بازایستاد که از میان بیشه شیری بیرون آمد (سمک، ۱/۳۱۶) ║ ق۷. در این صورت که منم با پیل دمان بزنم و با شیر ژیان پنجه درافگنم (سعدی۲، ۱۲۲) ║ ق۸. زآن‌روی بر وحوش جهان شیر شد امیر / کآن هم یکی ز جمله اسمای حیدر است (ابن یمین، ۳۲) ║ ق۹. موری که زند به شیر پنجه / بر بازوی خود نهد شکنجه (مکتبی، ۲۱) ║ ق۱۰. آن اعلیحضرت ... میلی تمام به شکار داشتی و پیوسته به شکار شیر و پلنگ و سایر حیوانات مشغول گشتی (قاضی میر احمد۱، ۱/۱۵۴) ║ ق۱۱. شب پنجشنبه ... به عزم شکار شیر متوجه بهکر شدم و روز جمعه دو قلاده شیر را به تفنگ زدم (جهانگیر، ۱۵۰) ║ ق۱۲. شیر نر را جلادت و سرعت دویدنی که شیر ماده را هست، نیست (عقیلی خراسانی۱، ۱/۵۲۵) ║ ق۱۳. در آن قلعه حیوانات سِباع از قبیل شیر و پلنگ و سایر حیوانات درنده که از ولایات بعیده، به رسم پیشکش فرستاده‌اند، در آنجا هست (میرزا صالح۲، ۲۸۱) ║ ق۱۴. وحشت حیوانات سَبُع، به‌خصوص شیر، و ترس از دزد ما را تا صبح در بیرون دِه بیدار نگاه داشت (افضل‌الملک، ۳۴۳) ║ ۱۳۰۷ش. در فرنگستان، ... شنیده‌ام در باغ وحش ... چنان‌که ببر و شیر را در قفس کرده‌اند، شتر و خر را نیز جهت تماشا در قفسی نموده‌اند (آقا نجفی، ۲۳۶) ║ ۱۳۳۷ش. حاج آقا میر ... از شیربان‌ها تقاضا می‌کند بزغالۀ طفل را از چنگال شیر که روی آن افتاده بوده‌است رها کنند (پرتو بیضائی، ۱۶۳) ║ ۱۳۵۷ش. این عادت شیر را دارد و کربلایی دوشنبه عادت شغال را. شیرْ سیر که شد پس می‌نشیند، اما شغال پس‌ماندۀ لاشه را زیر خاک قایم می‌کند (دولتآبادی۳، ۲۸۲) ║ ۱۳۹۷ش. من شما را به‌سوی حق می‌کشانم اما چونان بزغاله‌هایی که از غرش شیر فرار کنند، می‌گریزید (ترکاشوند - معروف: پژوهشنامۀ نهج‌البلاغه، ش۲۳/۱۵)
۲. (هیئت و نجوم کهن) ← اسد۱.
ق۴. به سلم اندرون جست از اخترنشان / ستاره: زحل دید و طالع: کمان - دگر طالع تور فرخنده: شیر / خداوند: بهرام بر خون‌دلیر (فردوسی، ۱/۱۰۶) ║ دگر طالع تور فرخنده: شیر / خداوند: بهرامِ بر خون دلیر (فردوسی، ۱/۱۰۶) ║ چو خورشید برزد سر از برج شیر / سپهر اندرآورد شب را به زیر (فردوسی، ۲/۴۶۲) ║ چو برزد سر از برج شیر آفتاب / زمین شد به‌کردار دریای آب (فردوسی، ۷/۳۴۱) ║ چو برزد سر از چشمۀ شیر شید / جهان گشت چون روی رومی سپید (فردوسی، ۷/۵۳۱) ║ چو خورشید در شیر گشتی درشت / مر آن تخت را سوی او بود پشت (فردوسی، ۸/۲۷۷) ║ ق۵. تا بر زمین نبات بوَد مایۀ حیات / تا بر سپهر شیر بوَد برج آفتاب ـ از بخت هرچه جوئی، نام بزرگ جوی / وز دهر هرچه یابی عمر عزیز یاب (ابوالفرج رونی، ۲۶) ║ نظام گیرد کار هوا بدین هنگام / که دل ز شیر ستانَد بدو دوپیکر وام (ابوالفرج رونی، ۱۰۴) ║ چرا که خانۀ خورشید شیر و خانۀ ماه / به برج سرْطان کردند استوار حصار (ابوالهیثم جرجانی: شاعران بی دیوان، ۴۱۶) ║ تا حَمَل با ثور و جوزا باشد و خرچنگ و شیر / خوشه و میزان و عقرب، قوس و جَدْی و دلو و حوت (ادیب نطنزی: شاعران بی دیوان، ۶۲۵) ║ چون بدین روز تو را از خوابی پرسند، بدان که قوّت خداوند خواب باشد، چی طالع روز ثور است و طالع ساعت شیر و هر دو برج قوی و ثابتند (خوابگزاری، ۱۳) ║ همیشه تا نبود ثور خانۀ خورشید / چنان کجا نبود شیر خانۀ بهرام (فرّخی، ۲۴۲) ║ چرا که خانۀ خورشید شیر و خانۀ ماه / به برج سرْطان کردند استوار حصار (قصیدۀ ابوالهیثم، ۱۰۲) ║ نام این برج‌ها به پارسی چنین است: بره، گاو، دوپیکر، خرچنگ، شیر، خوشه، ترازو، گزدم، کمان، بزغاله، دول، ماهی (قطّان مروزی، ۶۵) ║ اگر به خانۀ شیر آمده‌ست شید رواست / بدآنکه خانۀ شید است شیر بر گردون (قطران، ۲۷۴) ║ چراکه خانهٔ خورشید شیر و خانهٔ ماه / ز برج سَرْطان کردند استوار حصار؟ (ناصر خسرو۵، ۲۷) ║ ق۶. چون ز برج شیر سوی خوشه آمد آفتاب / شد به ابر اندر نهان حَتّی تَوارَت بالحِجاب (امیر معزی، ۷۴) ║ ز برج شیر برآمد تو را ستارۀ صبح / سزد که خصم تو با سگ فروشود به جوال (امیر معزی، ۴۴۹) ║ فیلسوفان آفتاب و شیر خوانندت که هست / طالع تو شیر و صاحب طالع تو آفتاب (امیر معزی، ۸۲۸) ║ چراغ افروخته در تو بسی و هفت از آن گردان / که گه بر گاوشان جای است و گه بر شیرشان مسکن (سنایی۱، ۵۰۱) ║ ق۷. زُهره را خانه ثور با میزان / شمس را شیر، و ماه را سرطان (عبدالجبّار خجندی، ۱۷۱) ║ خوشه و شیر و پس سرطان/ این سه برجند فصل تابستان (عبدالجبّار خجندی، ۱۸۹) ║ تیر جوزا و خوشه مَه سرطان / خانۀ آفتاب شیر مدام (فراهی، ۲۵) ║ آفتاب ارچه ز شوخی می‌رود در چشم شیر / زرد و لرزان از نهیبش روی دارد در نقاب (کمال‌الدین اصفهانی، ۹۱) ║ طالعم شیر است نقش شیر زن / جهد کن رنگ کبودی سیر زن (مولوی۲، ۱/۱۸۴) ║ ق۸. کماهی طالع شیرم که عمری‌ست / که تا از اختر بد در وبالی (جهان‌ملک، ۴۷۹) ║ ز شیر درفشش درفشان ظفر / چو از خانۀ شیر تابنده خَور (سلمان ساوجی، ۵۳۵) ║ حَمَل با ثَور و با جوزا و خرچنگ / برو بر همچو شیر و خوشه آهنگ (شبستری، ۲۴) ║ ای دوست به طالع تو شیر آمده‌است / اندیشه مکن اگرچه دیر آمده‌است (عبید، ۳۵۴) ║ ق۹. حبیب خدا سیدالمرسلین / که محبوب او گشته بود انگبین -
بشیر و نذیر و سراجِ منیر/ که بود اختیارش به معراج شیر - جهان در جهان ترک لذات کرد / که از نان جو سیر هرگز نخورد ؟؟؟ (اطعمه، ۷۱) ║ ق۱۱. ز شیر طالع من کش قلاده حلقهٔ آه است / گریز کرده بر این بیستون چو رنگ ستاره (زلالی، ۵۷) ║ تا که خورشید بر آن کلبه نشست / شیر زخمی شد و بر روزن جست (زلالی، ۳۵۱) ║ ق۱۳. درست گویی شاه زمانه خورشید است / ز برج شیر دهد نور بر بلاد و دیار (سروش، ۱/۳۰۱) ║ تا بوَد خانهٔ خورشید به چرخ اندر شیر / زهره را خانه ترازو سرطان خانهٔ ماه - لشکر آراسته کن فرّ شهان کاسته کن / ظفرت همسفر و فال همایون همراه (سروش، ۱/۵۸۰) ║ شیر برج آسمانی مرغزارت کهکشان / بهر مشتی استخوان نتوان سگ کهدان شدن (صفای اصفهانی، ۹۴) ║ با ضیغم غاب غوث اعظم / شیر فلک‌البروج روباه (صفای اصفهانی، ۱۶۱) ║ آن طلعت شیداست که طالع شود از شیر / نه هر دُم کژدم که هزیرش به هزیع است (قائم‌مقام۲، ۱۰) ║ ق۱۴. آن ده‌ودو کوشک کآمد خانهٔ سیارگان / بره و گاو و دوپیکر باشد و خرچنگ دان ـ شیر و خوشه پس ترازو، کژدم است، آنگه کمان / بعد از آن بزغاله را با دول و ماهی بازخوان (ادیب‌الممالک، ۲/۱۰۷۷) ║ نام‌های بروج در دساتیر ... برّه و گاو با دوپیکر دان / گات و گام است و نیز دام سریر - باز خرچنگ و شیر و خوشه بُوَد/ همچو هر چنگ و شار و اُدْشه به ویر (ادیب‌الممالک، ۲/۱۰۷۸) ║ مکان خور و مه به گردان سپهر / بوَد بر سر شیر و آن گاو مِهر (جیحون‌آبادی، ۵۸) ║ ۱۳۸۹ش. چنان‌که می‌دانیم برج شیر (اسد) خانۀ خورشید است و این مضمونی است که ادیبان و شاعران فارسی‌زبان آن را با تعابیر گوناگونی چون آفتاب شیرسوار، خورشید شیرگیر، شیر آتشین‌مخلب و شیر فلک به‌کار برده‌اند (شامیان ساروکلائی - رضائی: مطالعات ادبیات تطبیقی، ۴۶۰) ║ ۱۳۹۳ش. میان خورشید با شیر یک هم‌بستگی بسیاری است؛ از طرفی یکی از دوازده برج آسمانی، برج شیر (اسد) است و در بین ستاره‌شناسان آن برج را در میان هفت ستاره گردان‌بخش رمز زندگی انسان تلقی می‌کنند (آرمان - ذاکرین: هنرهای کاربردی، ش۵/۳۸)
۳. (مجاز) کسی که شجاع، جنگجو و دلیر است ؛ اسد ۵(asad).
ق۴. سواران و شیران ایران‌زمین / همه شاه را خواندند آفرین (فردوسی، ۴/۲۰۶) ║ ق۵. سوی لشکرش بُرد از آوردگاه / خروشان بر آن شیر جنگی سپاه (ایران‌شاه۱، ۵۵۸) ║ ق۶. منم کی در سَرِ شیران و سرکشان جهان / خمار و خیرگی از بیم بند و دار من است (ادیب صابر، ۲۰) ║ ق۷. او چون سورت آن شیران و صولت دلیران مشاهدت کرد، انگشت ندامت گَزیدن گرفت (جرفادقانی، ۲۴۳) ║ ق۸. نخواهد شه خراج از مُلکِ ویران / نترسد کُشته از شمشیر شیران (خواجو۲، ۱۶۵) ║ ق۹. آن مبارزان کار و آن شیران شکار و آن پهلوانان خنجرگذار ... تیغ در کار آوردند (بیغمی، ۲/۴۵۹) ║ ق۱۰. ز شمشیر شیران شمشیرزن / بریده به هرسو ز هم جان و تن (عبدی بیک۱، ۱۱۵) ║ ق۱۱. وز جوانمردان ایرانی‌سپاه / برگزیدستی چهل شیر ژیان (طالب آملی، ۸۲) ║ ق۱۲. آن حضرت با شیران موکب سعادت‌قرین سلامت روی به راه مقصود آوردند (نامی اصفهانی، ۲۶۸) ║ ق۱۳. چون این خبر به کریم خان رسید و مملکت مازندران را از چنین شیری و شهریاری خالی دید، زکی خان زند را، که مصدر شر و گزند بود، به حکومت آن ممالک منصوب داشت (لسان‌الملک سپهر، ۱/۳۲) ║ ق۱۴. ای ملت ایران، ای شیران عرصۀ جنگ‌های بزرگ دنیا ... چه شده‌است که چشم‌های شما را خواب بی‌غیرتی گرفته؟ (قبالهٔ تاریخ، ۱۱۹) ║ ۱۳۳۰ش. خطۀ ایران منزلگه شیران که خداش / نام پیروزی بنْگاشته بر هر سر سنگ (بهار، ۱/۲۱۰) ║ ۱۳۸۷ش. با پای زخمی بر یک کامیون عراقی حمله برد. سربازان صدام از یورش این شیر [از] میدان گریخته و او به کمک جوان چابک دیگری ... به داخل کامیون نشست (محمد غفاری: شاهد یاران، ش۳۷/۹)
۴. معمولاً به دنبال اسمی دیگر می‌آید و ترکیب اضافی یا وصفی می‌سازد و معنی قدرت و جنگاوری را به آن اضافه می‌کند.
ق۴. پرستنده با ریدک پهلوان / سخن گفت و بگشاد شیرین زبان - که این شیربازو گَو پیلتن / چه مرد است و شاه کدام انجمن؟ (فردوسی، ۱/۱۹۱) ║ ق۵. خدنگ او تگرگ‌آسا به‌روز رزم مرگ‌آسا / به‌گاه ضرب گرگ‌آسا به‌گاه حمله شیر‌آئین (قطران، ۲۸۳) ║ ق۶. اگر تو شیرطبع و پیل‌زوری / ز بهر طعمۀ کرمانِ گوری (عطّار۴، ۱۴۲) ║ ق۷. غزال‌گردن آهوتک گوزن‌سرین / پلنگ‌هیبت شیرانتقام پیل‌توان (فرید احول، ۱۴۳) ║ ق۸. چنگ در دامن جنگ زدند و چون پیلان شیرسطوت و نهنگان پلنگ‌نخوت، روی با یکدیگر کرد[ند] (حسینی یزدی، ۸۶) ║ ق۹. فاطمه بنت اسد گفت: ای فرزند دلیروار نزدیک گهواره مرو که این فرزند شیرخصلت است (کاشفی۱، ۱۴۷) ║ ق۱۰. شیرمصافی که به هیجا در آب / جُسته مبارز به بنان سنان (محتشم، ۲/۱۵۵۳) ║ ق۱۱. نعرهٔ یاهوی بانگ شیرنهیبت / پَست کند در صُماخ حشر، طنین را (شفائی، ۱۰) ║ ق۱۲. عاقبت کار، غازیان شیرشکوه، از جنگ تیر و تفنگ به ستوه آمده ... به یک حمله آن مشتی خار و خس بی‌پاوسر را ... در هم سوخته بر احدی ابقاء نمی‌نمایند (محمدابراهیم نصیری، ۸۵) ║ ق۱۳. در بهار یونت‌ئیل سه‌هزارودویست‌ودوازده هجری، خسرو جمجاه که همواره ابلق شیرکام {ظ: شیرگام} سپهرش زیر ران باد ... افسر مرصع را از فرق فرقدسای زیب داد (دنبلی، ۸۳) ║ ۱۳۰۷ش. صدای رعدآسایی از کنار شط بلند گردید، ... دیدیم عربی ... ببرهیبتی، مریخ‌صولتی، عزرائیل‌وشی، شیرغرّشی ... جَست میان طراده (آقا نجفی، ۴۶۴) ║ ۱۳۴۴ش. چون پویۀ پروازها در جان من غوغا کند / دل در هوای آسمان رو در هواپیما کند - سیمرغ داند راز من و آسان کند پرواز من / سیمرغ شیرآواز من پرواز بی پروا کند (غلامعلی رعدی آذرخشی: یغما، ش۲۰۵/۲۳۱)
۵. (هیئت و نجوم کهن) ← اسد۲.
ق۵. صورت دوازدهم، سبع است اَی شیر و مرد قنطورس دست‌های او گرفته دارد و از جای برداشته (بیرونی، ۹۴) ║ شیر ... را از چند صورت دیگر بساختند چونانک یکی بازوی او از دو سر دوپیکر آمد و بازوی دیگر از سگ پیشین و بینی او از صورت سرطان (بیرونی، ۱۰۴) ║ اب‌ج‌د بر سرند ا برطرف منخر، ب ازپس او به‌جانبِ جنوب و مشرق گراید بر یک ارش و نیم و این چهارگانه بر قفزۀ میانین دُبّ اکبر است از ستارگان مجتمع بر دنبال شیر میان خارج دب کی کبدالاسد خوانند (شهمردان۲، ۵۶۱) ║ ایشان از این آسمانِ هشتم تابند که زَبَرِ هر هفت آسمان است و عدد ایشان بسیار است ولیکن چون متقدمان خواستند که ایشان را شمار کنند، از ایشان صورت‌ها انگیختند چون: گوسفند و گاو و شیر و گزدم و ماهی و مانند این‌ها (قطّان مروزی، ۶۲) ║ صورت‌هاءِ دوازده برج ... : پنجم اسد: و صورت او صورت شیری است تمام؛ ایستاده و سر دُم اندکی بازگردانیده (قطّان مروزی، ۱۱۱) ║ ق۶. بر اوج چرخ شیر و عقرب و تنّین و کرکس را / چو او گیرد به‌کف رمح و خدنگ و ناچخ و خنجر (جبلی، ۱/۱۳۰) ║ شد خوشه همچو سنبله چرخ دوردست / شیریش بر یمین و ترازوش بر یسار (جمال‌الدین اصفهانی، ۱۹۴) ║ ای بر سر صفر برده لشکر / بغداد طلب ز صفر بگذر - بیت‌الشرف تو هست بغداد / از صفر فلک چه آوری یاد؟ ... از صفر چه حاصل است باری / جز چهره گشادن بهاری ... تاکی بَر شیر و گاو باشی؟ / با هردو به کاوکاو باشی؟ (خاقانی، ۱۰۴) ║ چو جوزا از تو چون برنا کمر جست / بر این پستی از او نتوان کمر بست - به زیر چنگ خرچنگ اندری تو / از آن هر ساعتی واپس‌تری تو - تو این دَم در دهان شیر اسیری / چه دانی زآنک این دَم شیرگیری (عطّار۴، ۱۱۱) ║ بر فلکْتان گاو و ماهی نیز هست / دُبّ و شیر و هرچه خواهی نیز هست (عطّار۸، ۲۳۴) ║ ق۷. از شام مُشک بیخته در پای جوزا ریخته / در چنگ شیر آویخته زهره چو تار ریسمان (اسفرنگی، ۴۱۱) ║ درکشیده ز شیر ایوانش / شیر ایوان چرخ پنجۀ کین (اسفرنگی، ۴۱۵) ║ بعضی روایت کرده‌اند که آن دو کوکب را ذراع مبسوطه خوانند، ذراع یعنی شیر و مبسوطه از آن خوانند که در پیش دیگر ذراع است که آن را مقبوضه خوانند (خواجه نصیر۳، ۱۵۴) ║ حَمَل است آتشی و شیر و کمان / ثور خاکی و جَدْی و خوشه همان (عبدالجبّار خجندی، ۱۷۲) ║ از لطف تو از عقرب، صد شیر بجوشیده / وآن کرّۀ گردون را، هم رام کنی حالی (مولوی۱، ۵/۲۷۵) ║ ق۱۰. سپاهی ز یُمنت چنان شد دلیر / که خواهد فرودآرد از چرخ شیر (صبایی، ۱۷۶) ║ ق۱۱. حَمَل از شیر، چرب‌آخُر ماند / ثور ز آیینه، پرده بر در ماند (زلالی، ۲۸۵) ║ ۱۳۶۸ش. خورشید از ۲۱ اسفند تا ۲۹ فروردین در صورت فلکی حوت (ماهی) است ... و ۲۹ مرداد به صورت فلکی اسد (شیر) می‌رسد (فروغ هاشمی تهرانی: رشد آموزش جغرافیا، ش۱۷/۳۱) ║ ۱۳۹۶ش. شعله‌اش سوزنده تا قلب و زبانا می‌رسد ... قلب ... شاید به قلب‌الاسد اشاره داشته باشد که له دو معنی است: الف. وسط برج اسد ... ب. نام ستاره‌ای در میان صور فلکی شیر یا اسد (شعبانلو - سیاوشی: پژوهشنامۀ نسخه‌شناسی متون نظم و نثر فارسی، ش۵/۹۲) ║ ۱۳۹۸ش. بابلیان طالع سلاطین را در صورت فلکی شیر می دیدند حالت محکم و پر صلابت نقش شیر ... نمادی از استقامت و دفاع در مقابل بیگانه است (بنی اردلان - یوسف‌زاده: دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، ش۱۷/۲۷)
۶. یکی از دو نقش رو یا پشت سکه، به شکل شیر و دیگری خط، که معمولاً هنگام قمار، شرط‌بندی، انتخاب بین دو راه و مانند آن با پرتاب سکه به طرف بالا و آمدن نقش شیر یا خط، تعیین‌کنندۀ نتیجۀ کار می‌شود.
۱۳۴۱ش. در واقع این یک منطق عجیبی است. مثل این است که در بازی شیر خط به حریف گفته شود اگر شیر آمد بُرد از من و اگر خط آمد باخت از تو (حقائقی چند راجع به کشمیر: هلال، ش۳۸/۱۶) ║ ۱۳۶۸ش. مقصود شیر یا خط است که سکه‌ای را بالا انداخته چنانچه در فرود آمدن روی رقمش بنشیند بازنده و چنانچه شیر بنشیند برنده محسوب می‌شود (شهری۲، ۶/۲۵۹) ║ ۱۳۸۳ش. اگه شیر اومد سال دیگه هم کنکور شرکت می‌کنم، اگه خط اومد دیگه اصلاً کنکور امتحان نمی‌دم (کاریکاتور، ش۱۶۷/۲۳)
دو. (صفت) ۱. ⇅ شیر۱یک. ۳.
ق۴. چنان دید در خواب بهرام شیر / که ترکان شدندی به جنگش دلیر (فردوسی، ۷/۵۳۰) ║ ق۵. چو آمد به تنگی سپهدار شیر / سبُک سام گُرد آمد از پیل زیر (اسدی۳، ۴۵۹) ║ ق۶. به سرپنجه چو شیران دلیرست / بدین شیرافکنی یارب چه شیر است (نظامی۳، ۹۵) ║ ق۸. بیژن شیر خفته در زندان / کَنده گرگین بی‌هنر دندان (اوحدی، ۶۷۱) ║ ق۹. به‌جز آزار ما را زو چه رنگ است / که با ما روز شیر و شب پلنگ است؟ (جامی۳، ۲/۱۹۶) ║ ق۹؟. سَرِ نامداران فرامرز شیر / درآمد به میدان چو شیر دلیر (مادح، ۲۴۱) ║ ق۱۳. اگرچه دشمن خونخوار در قفا شیر است / ولی چه دوست توئی پیش رو چو روباه است (رضاعلی‌شاه: نورعلی‌شاه، ۱۱۷) ║ ۱۳۶۲ش. در این میان، صبوری گل‌محمد در بلاتکلیفی بغرنجی که او را گرفته بود، دم‌به‌دم دلاور را شیرتر می‌کرد (دولتآبادی۱، ۴/۱۱۲۱) ║ ۱۳۶۳ش. الدرم‌بلدرم دولت ایران که کنفدراسیون یک تشکیلات غیرقانونی است و قانون ۱۳۱۰ و حبس سه تا ده سال جوانان را اصلاً نترسانده، بلکه شیرتر کرده بود (علوی۸، ۳۶۳)
۲. (درمورد کسی) که امری را با موفقیت در راستای میل و خواستۀ خود به انجام رسانده‌است؛ موفق؛ پیروز؛ کامیاب.
۱۳۲۲ش. ابراهیم خان ... چون به درب عمارت برسید ولیعهد پرسید که شیری یا روباه؟ ... گفتم شیرم ولی دست‌وپاشکسته (شیخ‌المشایخ، ۲۷۳) ║ ۱۳۶۸ش. باید روزنامه را برداریم و بیاوریم توی سلول ... چه کردی؟ شیری یا روباه؟ شیر (درویشیان۱، ۴/۲۰۳۷) ║ ۱۳۷۳ش. مانا جلو آمد: شیری یا روباه؟ ـ شیرم منتها بی یال و دم و اِشکَم (محمدعلی۱، ۲۶۴)
ترکیبات دیگر: با دُم شیر بازی کردن، برج شیر، به دهن شیر انداختن، پیشانی شیر خاراندن/ خاریدن/ مالیدن، جگر شیر، جگر شیر داشتن، در دهان شیر شدن، به/ در دهان شیر انداختن/ افکندن، در دهان شیر رفتن/ شدن، دل شیر، دل شیر داشتن، دل شیر را آب کردن/ لرزاندن، دهان شیر، زَهرۀ شیر آب شدن، زَهرۀ شیر داشتن، زین بر (پشت) شیر نر بستن/ نهادن، سر شیر آوردن، سر شیر خاریدن، کام شیر خاریدن