وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
سپری separ(r)i, sepo-, sepri [گونۀ دیگر: اسپری؛ (در متون قدیم سپری صفت است به معنای تمام و کامل، ولی به مرور، ازجمله به سبب خلط با فعل سپردن، معنای آن تحولّاتی پیدا کرده‌است)]
یک. (صفت) ۱. (درمورد مدّت زمانی) که تمام شده یا به پایان رسیده‌است ؛ اسپری ۱(espari, espori, ospari).
ق۵. چون سال سپری شدی بیست‌وسی قبای دیگر راست‌کرده به جامه‌خانه دادندی (بیهقی۱، ۱۹۲) ║ ق۶. چون مدّت درنگ وی سپری شود و هنگام وضعِ حمل و تولّد فرزند باشد بادی بر رَحِم مسلّط شود (نصرالله منشی، ۵۴) ║ ق۷. چون مدت عذاب سپری شود ابلهان مقلد در درجات اصحاب یمین نزول کنند، و عارفان مستبصر در اعلی‌علیین باشند (مؤیّد خوارزمی، ۴/۴۵) ║ ق۸. چون اجلش منقضی نگشته بود و مدّت عمرش سپری نشده، از آن جراحت خلاص یافت (حسینی یزدی، ۴۵) ║ ق۹. در روزگار هلاکوخان بِالکُل قلاع و بقاع ملاحده فتح شد و سلطنت ایشان سپری گشت (دولتشاه، ۱۴۱) ║ ق۱۰. موسم سرما سپری گشت (جهان‌گشای خاقان، ۲۷۰) ║ ق۱۱. سپری زود شود زندگی تن‌پرور/ زودتر پاره کند زه چو کمان پُرزور است (صائب، ۲/۷۲۸) ║ ق۱۲. روز دو دگر نیز به کلفت سپری گیر/ زین پیش هم اوقات به تشویش گذشته‌ست (بیدل، ۱/۵۹۷) ║ ق۱۳. ایّام زمستان سپری شد و اوقات بهار با هزار رنگ و نگار پیش آمد (جهانگیر میرزا، ۱۴۹) ║ ق۱۴. این بیت رندانه را که از زمان طفولیّت به یاد دارند چندان می‌خوانند که عمرشان سپری می‌شود (مراغهای، ۸۳) ║ ۱۳۱۱ش. اگر زندگانی سپری نمی‌شد چقدر تلخ و ترسناک بود (هدایت۷، ۶۴) ║ ۱۳۳۸ش. غریزه به آن‌ها خبر داده بود که روزهای برف و باران سپری شده و موسم شادی و سرمستی فرارسیده‌است (افغانی، ۱) ║ ۱۳۸۲ش. یکی گلایه می‌کند که ... روشن بنویس. از ادبیات بکاه که دوران آن سپری است (بهنود، ۳۷۵)
۲. (درمورد چیزی) که تمام شده‌است ؛ اسپری ۲(espari, espori, ospari).
ق۴. هزار کوشک بفرمود کردن ازبهرِ آن سرهنگان، و پانصد سال اندرین روزگار شد و زر و سیم جهان سپری شد (بلعمی۱، ۱۷۰) ║ سپرّی شد نشان خسروانا/ چو کام خویش راندند در جهانا (مسعود مروزی: شاعران بی دیوان، ۱۹) ║ ق۵. این نعمت را هرگز سپری شدن نباشد (قرآن کمبریج، ۲/۴۱) ║ ق۶. ایا بر جان من ماهر چو بر شطرنج اهوازی/ چو ما را شاه مات آید تو را سپْری شود بازی (محمد منوّر، ۱/۳۴۶) ║ ق۷. اشک من خود سپری بود ولیکن گه‌گاه/ مددی بود ز خون دل و آن هم بنماند (کمال‌الدین اصفهانی، ۷۵۳) ║ ق۸. جود و سخاوت خُلق خداست، لیکن جودی و سخاوتی که چندان دهد و ایثار کند که کم نشود و سپری نگردد (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۳۵۴) ║ ق۹. سپری شد ذکر دریای فارس و قلزم و آنچه بدان پیوندد. اکنون بازگردیم به ذکر دیار مغرب و عجایب ایشان (حافظ ابرو۴، ۱/۲۴۳) ║ ق۱۳. گر مایۀ عطّاران روزی سپری گردد/ همواره کند گیتی از خوی تو عطّاری (سروش، ۱/۶۳۸)
۳. (درمورد مکانی) که طی شده‌است.
ق۴. چون مَرغزار سپری شد، یکی وادی پدید آمد بدو اندر بوستان‌های بسیار و آب‌های روان و کوشک‌ها (بلعمی۲، ۲/۷۷۶) ║ ق۵. ساحل این دریا چون برابر عدن رسد آنجا سپری گردد (مسالک، ۳۷) ║ ق۶. من شما را به حیلت آوردم و این بیابان هرگز سپری نگردد (مجمل التواریخ، ۱۵۹)
۴. (درمورد چیزی) کامل و بی‌نقص.
ق۴. و نکند خدای عزّ و جل مگر که تمام و سپری و آشکارا کند روشنایی دین (تفسیر طبری، ۳/۶۰۹) ║ ق۵. سطح طول است و عرض بس و از جسم به یک بُعد کم‌تر است و آن عمق است؛ زیراکه اگر عمق نیز بودی جسم بودی و ما او را نهایت جسم نهادیم که جسم بدو می سپری شود (بیرونی، ۵) ║ ق۶. اکنون آیت آمد که دین سپری گشت و تمام شد (میبدی، ۳/۱۷) ║ آن‌گه پاداش دهند او را به آن سپری‌تر پاداش (میبدی، ۹/۳۵۰)
۵. (درمورد چیزی) که ناپدید و نابود شده‌است ؛ اسپری ۴(espari, espori, ospari).
ق۵. آنچه حادث شود چُنین، یا درنگ کند یا زود برود و سپری شود (بیرونی، ۵۰۸) ║ ق۱۴. ماهت به محاق اندر و شاهت به عری شد/ وز باغ تو ریحان و سپرغم سپری شد (ادیب‌الممالک، ۲/۴۳۴) ║ ۱۳۳۰ش. دفتری سازم از کلام دری/ که نگردد به قرن‌ها سپری (بهار، ۲/۸۵۶)
۶. (درمورد چیزی) که به پایان می‌رسد؛ گذرا ؛ اسپری ۳(espari, espori, ospari).
ق۷. همیشه تا نبود عادت فلک نیکی/ همیشه تا که بود مدت جهان سپری ـ جهان به یک جو هنگام لهو بفروشی/ مرا اگرچه گرانم ز رنج بازخری (قمری آملی، ۴۴۱)
دو. (قید) به طور کامل.
ق۴. آنچه خزینه کنید و به کار بَرید از چیزی از خواسته در راهِ دین و طاعت خدای ... سپری و تمام وادهند با شما ثواب و مزد آن در بهشت (تفسیر طبری، ۳/۵۸۹)