فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

تسفل

وضعیت: «در حال ویراستاری»
تسفل۱ ‎tasaffol‎
(اسم) ۱. در مرتبه و جایگاه پست و پایین قرار داشتن؛ دون‌پایه بودن.
ق۵. بگو یا محمد گر بودی با خدای خدایانی دیگر چنان‌که شما مشرکان می‌گویید، ... آنگه بجستندی به خدای عرش راهی تا بر وی غلبه کردندی ... و گفته‌اند معناه: علوّ اختیار کردندی بر تسفل و بر زمین بنبودندی (سورآبادی۱، ۲‏/۱۳۷۲‏) ║ ق۶. تفوّق و تسفل زن به علوّ منقبت و خمول مرتبت شوهر تعلق دارد (محمد ملطیوی۱، ۳۶۰) ║ ق۷. هزار صاحبِ بدایت را دیدی که از حضیض تسفل به ذروۀ ارتفاع رفتند (وراوینی، ۱‏/۲۶۲‏) ║ ق۱۱. ایشان به‌مقتضای تسفل که لازمۀ ارذال است، آنجا رفته، نه خدا را بنده بودند و نه پادشاه را رعیت (بداؤنی، ۲‏/۱۸۵‏) ║ ۱۳۵۸ش. تورات قضیۀ آدم و حوا و داستان رانده شدن آنان از بهشت را ... به این شکل جلوه داده‌است که خدا به آدم دستور داد که نزدیک آن درخت نشو،‌ مربوط است به جنبۀ انسانیت آدم، نه جنبۀ حیوانیت آدم، به جنبۀ اعتلای آدم، نه جنبۀ تسفل آدم (مطهری: فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، ش، ۴‏/۱۳۴؛ ۱۳۸۹ش‏)
۲. به سمت پایین میل یا حرکت کردن؛ پایین رفتن.
ق۶. زآن خصمِ تو دون است و تو حُرّی، که نیابند / از خاک تعالی و ز افلاک تسفل (جبلی، ۱‏/۲۴۴‏) ║ ق۸. شیاطین نیز مجبول‌اند بر ضلالت و اضلال و تسفل به درکات و حیوانات از عقل عاری‌اند و عاطل‌اند (علاءالدوله سمنانی، ۱۵۱) ║ ق۱۲. آنچه بسیار است بالطبع میل به تسفل دارد (بنا بر ثقالت که لازم کثرت است) (ارزانی، ۱‏/۲۳۷‏) ║ ق۱۳. سیلم که چو انبوه شود بر زبر کوه / از قلۀ کهسار کند قصد تسفل (قاآنی، ۴۹۷)