وضعیت: «تأییدشده»
ابنا(ء) abnâ(’) [جمعِ ابن؛ <از عربی ابناء>]
(اسم) ۱. فرزندان ذکور؛ پسران.
ق۴. مهتران ایشان دو برادر بودند مالک و عمرو ابناء فهم بن تیم‌الله و دیگر مالک بن زهیر ... پسرعم ایشان (بلعمی۱، ۷۹۷) ║ ق۵. وزیرِ ملک اهواز ... به بصره آمده بود با ابناء و حاشیه و آنجا مقام کرده، و امّا در شغلی نبود (ناصر خسرو۲، ۱۵۵) ║ ق۶. زفاف‌خانۀ گردون خراب باد که در وی {تصحیح قیاسی؛ متن: روزی} / همی ز عقل و زمانه بنات {تصحیح قیاسی؛ متن: نبات} زاید از ابنا (اخسیکتی، ۱۱) ║ ق۸. برکیارق و محمد ابناء سلطان ملکشاه سلجوقی ... بودند (حمدالله مستوفی۲، ۳۵۸) ║ ق۹. مردم این شهر عشرةدوست و خوش‌الحان و دلیر و جنگ‌جوی و پهلوان‌صفت و خوب‌خوی باشند و ابنای ایشان از هنگام طفلی باز پردل و قوی‌زهره (اسفزاری، ۱/۶۴) ║ ق۱۰. ظهور محمد و ابراهیم ابناء عبدالله ... و بناء دارالسلام بغداد در ایام ایالت منصور به‌وقوع پیوست (خواندمیر۱، ۲/۲۰۸) ║ ق۱۱. در آن زمان هریک از ابنای عمش در دیاری بر مسند حکومت نشسته لوای فرماندهی می‌افراختند (محمود افوشته‌ای، ۴۶) ║ ق۱۲. آبای فضایل که ابنای معالی بودند با بناتُ‌الدَّهر قرین گردیدند (مهدی استرآبادی، ۴۷۰) ║ ق۱۳. گر ز آباش نگارند بهی‌تر پدر است / ور ز ابناش شمارند نکوتر ابناست (صفای اصفهانی، ۳۵) ║ ق۱۴. هزار نفر از نجیب‌زادگان و ابناء مشایخ ایشان ملازمت محضر شیخ را اختیار کرده، در مدرس او به تحصیل علم پرداختند (ایران۱، ۴/۳۴۶۹) ║ ۱۳۲۶ش. ابنای من از هر سوی من حلقه‌زن سور / مانند بناتند در اطراف جُدی را (تقی دانش، ۲/۴) ║ ۱۳۳۰ش. هر پسر کاو مهتر ابنا بُدی / جانشین و وارث بابا شدی / چون پدر گشتی نگون (بهار، ۲/۱۰۴۳)
۲. نوادگان و کسانی که از نسل شخصی باشند.
ق۴. ایشان را نیکو می‌داشت که آن زن او را گفته بود که همه ابناء ملوک و پیغمبرزادگانند (بلعمی۱، ۶۷۶) ║ ق۵. ابوعلی الرودباری ... به اصل از بغداد بود از ابنای روسا و وزراء و دبیران (خواجه عبدالله۲، ۳۷۴) ║ ق۶. چنان کن که این عهد نیکونمای / در ابنای ما دیر مانَد به‌جای (نظامی۷، ۳۷۲) ║ ق۷. اردشیر او را با نود دیگر، که از ابناء نشاندگان اسکندر بودند، بگرفت (ابن اسفندیار۱، ۱/۱۴) ║ ق۹. مدرکه ... ابناء اسمعیل را که از شریعت ابراهیم و طریق مستقیم منحرف گشته بودند ... به اتّباع ملت خلیل‌الرحمن دعوت فرمود (میرخواند، ۲/۴۰) ║ ق۱۰. محمد بن احمد القاسم بن المنصور الرودباری ... از جوان‌مردان متصوفه و سرهنگان ایشان بود و از ابنای رؤسا و وزرا است (حافظ حسین، ۲/۳۴۹) ║ ق۱۳. یکی از ابنای حکام غور ... نیز در میان افاغنه رفته، دختر افغانی را به نکاح خود درآورد (ابوالحسن قزوینی، ۱۴۶) ║ ق۱۴. در نزد سید ابوالفضل مطوف کتاب تفسیری از حضرت جعفر صادق صلوات الله علیه است که غالب آیات را در فضایل آبا و ابناء خود تفسیر فرموده‌اند (فراهانی، ۲۴۱)
۳. اهالی یک شهر، کشور، منطقه و مانند آن‌ها.
ق۶. با کمال‌الدین ابنای خراسان گفتند / قصۀ ما به خداوند جهان خاقان بر (انوری، ۱/۲۰۴) ║ ق۷. شهری است که بیابند در آن آنچه بجویند در آن و به‌دست آید. آب آن از سلسبیل باشد و ابنای آن و منازل ایشان ستارگان و برج‌ها (مقامات حریری، ۲۱۴) ║ ق۸. ابنایِ روم در خوردنِ گوشتِ ما رغبت کنند و قربان کردنِ ما را از قبیل تبرک دانند (زنگی بخاری۱، ۵۸) ║ ق۱۲. این معنی از کجا زده سر در تعجبم / کابنای هند جملگی از شیخ تا به شاب ... - چون کلک کجروی که ز مسطر بدر رود / گردیده‌اند یک قلم از جادۀ صواب (حزین، ۶۵۷) ║ ۱۳۱۸ش. مگر آب شمشیر ابناء ایران / کند کار فرمان یا نار کونی (فرّخی یزدی، ۱۹۵) ║ ۱۳۲۱ش. حقیقتاً فوق‌العاده شرم‌آور است که ابناء یک مملکتی تاریخ افتخار اسلاف خود را به این دنائت‌کاری‌ها آلوده و تاریک نمایند (عبداللّه مستوفی، ۳/۵۷۳) ║ ۱۳۶۰ش. فن سه‌قاپ ریختن امروز گشته‌ا‌ست / مخصوص دست‌وپنجۀ ابنای سنگلج (حالت۱، ۸۹)
۴. قبل از بعضی اسم‌ها می‌آید و به معنی کسانی است که به امور مربوط به آن اسم می‌پردازند یا از آن برخوردارند.
ق۵. این سپاه را جیش الطّواویس نام کردند زیراکه همه صنادید و اشراف و ابناء نعم عرب بودند (تاریخ سیستان، ۱۱۲) ║ ق۶. در ثنا و دعا، که مجهود خاطر اصحاب قلم و مقدور حالت ابناء سخن و معهود شیوۀ ارباب حقیقت باشد، می‌افزوده (بهاءالدین بغدادی، ۲۳۲) ║ ق۷. شهنشاه ... معلّم اساوره را فرمود تا به شهرها و رستاق‌ها ابنای قتال به سلاح‌شوری و انواع آداب آن مشغول دارد تا جملگی اهل ممالک به کار خود شروع کنند (ابن اسفندیار۲، ۶۱) ║ ق۸. گفته‌اند اهل سماع سه طبقه‌اند. طبقه‌یی ابناء حقایق، و ایشان در سماع مخاطبۀ حق شنوند با خود. و طبقۀ دیگر اهل مناجات (عزالدین کاشانی، ۱۹۴) ║ ق۱۱. چه کند شعرم ازاین‌پیش کز ابنای سخن / به ثناگویی خدّام تو گشتم ممتاز (قدسی، ۱۸۵) ║ ق۱۲. غرض ز صحبت اگر پاس آبرو باشد / حذر کنید که ابنایِ جاه اجلافند (بیدل، ۱/۸۴۲)
ابناء /ابنای آخرت
(مجاز) افرادی که ترک دلبستگی‌های دنیا کرده‌اند و به آخرت توجه دارند.
ق۵. ابنای آخرت گویند که: زبان نگاه دار تا ایمان به باد ندهی (خواجه عبدالله۱، ۱/۳۱) ║ ق۶. عالمیان سه گروه‌اند: گروهی ابناء دنیااند، ... گروهی ابناء آخرت‌اند، ... سیومین ابناء ازل‌اند (میبدی، ۷/۵۱۰) ║ ق۷. چنین بود سیرت ابنای آخرت که از دنیا روی بگردانیده بودند (مؤیّد خوارزمی، ۳/۴۶۸) ║ ق۹. بدان که وفا صفت ابناء آخرت است و دور باد که ابناء دنیا را وفا باشد (عبدالله قطب، ۴۹) ║ ق۱۱. بی‌شبهه سخن شمعون از مَجاز لغوی تواند بود، چنان‌که طالبان دنیا را گویند که ابناء دنیا و طالبان آخرت را گویند ابناء آخرت (خالقداد۲، ۱/۳۴۴)
ابناء /ابنای آدم
انسان‌ها؛ بنی‌آدم.
ق۶. ای ابراهیم،... برای ما سه کلمه بگوی... تا... افتادگان ابناء آدم را اعتمادگاهی بُوَد (سمعانی، ۳۱۰) ║ ق۷. ابنای آدم چگونه بدان تعدی یابند و به محاصرۀ آن تصدی نمایند (جوینی، ۳/۱۲۳) ║ وز برای اختصاص نور علم و معرفت/ برگزید ابنای آدم را ز کل کاینات (دهستانی، ۱/۷) ║ ق۸. پس مَلِک، ترجمان را فرمود تا سؤال کند که موجب عزم جماعت بدین جانب چه بود ... یکی از ابناء آدم برخاست و گفت صیت مکارم اخلاق و آوازة دادگستری مَلِک، عادل ما را بدین ناحیت باعث شد (زنگی بخاری۱، ۴۰) ║ ق۹. بسی پادشاه و سپاه درشت / که چنگیزخان بهر شادی بکشت ــ کسی را ز ابنای آدم نماند / ولی آخرالامر او هم نماند (شرفالدین یزدی، ۱/۱۶۹) ║ ق۱۳. در بدایت حال که خسرو حُسن در ملک وجود آدم مقام کرد و نوع بشر در روی زمین منتشر گردید دور عالم را اول گردش بود و ابنای آدم را آغاز خضانت و پرورش خلق گیتی را هنوز چندان حوصله و طاقت نبود که نظارة جمال حسن توانند نمود (قائم‌مقام۱، ۳۴۸) ║ ۱۳۴۴ش. من با همۀ قلبم احساس کردم که از همۀ علقه‌ها که ابنای آدم را به هم پیوند می‌دهد علقة دین از همه محکم‌تر است (ابوالقاسم پاینده: وحید، ش۲۷/۲۰۸)
ابناء /ابنای اعجام
ایرانیان.
ق۸. پیغامبر... فرمود که اگر ایمان به ثریا متعلق بودی، مردانی که از ابنایِ فارس‌اند آن را به‌دست آوردندی و این بیان علوِّ همت و صدق طلبِ ابناء اعجام است (زنگی بخاری۱، ۱۳۸) ║ آن سرای مردی بود از ابناء اعجام از خاندان سامانیان (زنگی بخاری۲، ۲۳) ║ بر زبان ابناء اعجام می‌رفتی که دریغ چنین شهر بغداد که شاه اقالیم و بلاد است (زنگی بخاری۲، ۷۱)
ابناء /ابنای ایام
⇅ ابناء /ابنای زمان.
ق۶. قبلۀ ابنای ایام است صدر بار تو/ زآنکه در ایام تو در هیچ صدری نیست بار (سوزنی۱، ۹۲) ║ ق۷. روزگار غررِ دُرر ... بر فِرَق ابنای ایام پاشید، و به اصداف مسامع ایشان رسانید (ابن بی‌بی، ۱/۲۲۶) ║ ق۸. آفتاب کامکاری از مطلع بختیاری بر خواص و عوام ابناء ایام تافت (سیف هروی، ۶۶۴) ║ ق۹. اولاد کرام مرا به ابناء ایام تو چگونه قیاس کنند؟ (میرخواند، ۲/۸۶۷) ║ ق۱۳. تولیت بقعۀ متبرکۀ جناب سیّد امیر احمد ... از وفور التفات حضرتش به‌دست آمد و این حسن عدالت و انصاف، گوشزد ابناء ایام از هر بلند و پست شد (خاوری، ۲/۱۰۶۸)
ابناء /ابنای بشر
⇅ ابناء /ابنای آدم.
ق۱۳. نوروز ... از اعیاد بسیار قدیم ابنای بشر و آیین پادشاهان با عدل و داد می‌باشد (اختر، ۲/۱۳۰۶) ║ ق۱۴. هرقدر انسان جاهل و نادان باشد، می‌داند که هزار سال زیست ابناء بشر محال است (مراغهای، ۳۷۸) ║ ۱۳۱۲ش. فضلا و ادبا به‌تاخت دور او گرد آمدند و اظهار تأسف از عدم قدردانی ابناء بشر نمودند (هدایت۶، ۵۵) ║ ۱۳۳۸ش. آیا علاقۀ ما ابناء بشر به زندگی و خوشی‌های دنیا ازاین‌جهت نیست که یقین داریم دیر یا زود باید با آن وداع بکنیم؟ (افغانی، ۵۲۵) ║ ۱۳۶۵ش. هنوز من هستم و ازلیت جاری است. هنوز من هستم و ابناء بشر پابرجاست (آقایی۲، ۱۶۳) ║ ۱۳۷۸ش. تکنولوژی مدرن و انقلاب ارتباطات دنیا را بسیار کوچک و تمام ابنای بشر را به‌صورت ساکنان یک کِشتی درآورده‌است (عبدالله نوری، ۲۵۷)
ابناء /ابنای جنس
(مجاز) کسانی یا چیزهایی که همنوع یا هم‌جنس یکدیگر باشند؛ همانندان.
ق۵. خود کسی ز ابنای جنس من به پیش تخت شاه / روز و شب اندر سفرها بندگی دارد شعار؟ (ازرقی، ۴۳) ║ ق۶. دو کبگ از میان ابنای جنس به‌سبب تفاوت و ناهمواریِ صحبت و تغیّر و ناسازگاریِ الفت مصارمت کردند از وطن به وطنی دیگر (ظهیری، ۱۱۹) ║ ق۷. یکی را از نزدیکان ... برگزید و پایۀ او از اکفا و ابنای جنس برگذرانید (وراوینی، ۱/۷۶) ║ ق۸. امیرزاده گفت ... مرا شرم می‌آید که خدمت ابناء جنس خود کنم (نخشبی۱، ۳۱۰) ║ ق۹. عاقبت آن روباه از باغ بیرون رفته، ابناء جنس خود را از نعمتی که نصیب او شده بود اعلام کرد (میرخواند، ۲/۶۷۶) ║ ق۱۰. ذوالقرنین در زمان حیات چهار نفر خویشان خود را به مزید عنایت و رعایت از ابناء جنس امتیاز داد (خواندمیر۱، ۱/۲۱۵) ║ ق۱۱. ز ابنای جنس خود به‌حذر باش زآنکه آب / با آن سرشت پاک به آیینه دشمن است (واعظ، ۹۱) ║ ق۱۲. تو در اوایل حال مردی بودی حقیر، و در میان ابنای جنس خود فقیر (محمد مروی، ۱/۳۴۲) ║ ق۱۳. او نیز به‌مقتضای سفاهت و رذالت و میل هرکس به ابنای جنس، اجامره و اوباش را پروبال داده به‌عرصۀ ظهور آورد (عبداللطیف شوشتری، ۱۵۰) ║ ق۱۴. یکی از بزرگان انگلیس گوید سرّ پیشرفت کار مسلط بودن بر موضوع مطلب است ... شاهد صادق این مدّعا، بعضی از ابنای جنس او باشند که به مجاهدت پیش رفته و بر او برنزی حاصل نموده (تربیت، ۲/۱۲۳۰)
ابناء /ابنای جهان
⇅ ابناء /ابنای دنیا۱.
ق۶. شمسی تو به هر معنیّ و اولاد فزون ز انجم / کُلی تو به هر دانش و ابنای جهان اجزا (وطواط۱، ۱۸) ║ ق۸. از آبای فلک جُسته رهایی / وز ابنای جهان کرده جدایی (عماد فقیه، ۲۶۵) ║ ق۹. جامی ابنای جهان در گله‌اند از ما خیز / تا از این مرحلة پُرگِله شب‌گیر کنیم (جامی۱، ۲/۲۹۰) ║ ق۱۱. بیگانه نمی‌شدم ز ابنای جهان / در صحبتشان گر آشنایی می‌بود (قدسی، ۷۰۲) ║ ق۱۲. ز ابنای جهان ناید گشاد کار محتاجان / که دست این لئیمان پای خواب‌آلوده را مانَد (حزین، ۲۱۰) ║ ق۱۳. شاه در خنده که خود شیمۀ والای شهان / جمله با شیوۀ ابنای جهان مختلف است (قائم‌مقام۲، ۱۳) ║ ۱۳۱۸ش. ابناء جهان که زادۀ بوالبشرند / آن تودۀ اصل زارع و کارگرند (فرّخی یزدی، ۲۲۷)
ابناء /ابنای دنیا
۱. (مجاز) کسانی که به دنیا و لذّات دنیوی و مادی دلبستگی دارند و توسعاً مردم عادی جامعه.
ق۵. ابنای دنیا دنیا را به حرص به‌دست آرند (خواجه عبدالله۱، ۱/۶۴) ║ ق۶. بشر گوید سلامی بر ابناء دنیا کنید به دست داشتن سلام بریشان (ابوعلی عثمانی، ۲۲۲) ║ ق۷. یکی از ایشان گفت خوردن سه نوع بُوَد: با درویشان به ایثار، و با دوستان به انبساط، و با ابنای دنیا به ادب (مؤیّد خوارزمی، ۲/۲۲) ║ ق۸. راهی که ... موصل است به رضا و محبتِ خدای ... دشمن داشتن دنیا و ابنای دنیاست (باخرزی، ۲/۳۵۱) ║ ق۹. رحمت بر آنان که چون ابناء دنیا کام خود به احادیث دنیا و کلمات شتی شیرین کنند، ایشان کام خود به یاد خدای و ذکر صالحین و تلاوت کلام رب‌العالمین شیرین کنند (عبدالله قطب، ۱۵۹) ║ ق۱۱. بی‌شبهه سخن شمعون از مجاز لغوی تواند بُوَد، چنان‌که طالبان دنیا را گویند که ابناء دنیا و طالبان آخرت را گویند ابناء آخرت (خالقداد۲، ۱/۳۴۴) ║ ق۱۲. کینه‌جو ابنای دنیا چرخ بر کین متّصف / حیله‌گر اخوان یوسف گرگ بی‌جا متهم (طبیب اصفهانی، ۶۲)
۲. (مجاز) ثروتمندان.
ق۷. پیری را از ابنای دنیا، که به دوستی مال شعفی داشت، مالی خطیر از خانه دزدیدند (عوفی۳، ۲۳۹) ║ ق۸. تکلف کردن ابنای دنیا را و بزرگان وقت و سلاطین را و به جهت ایشان قیام کردن و به روی خوش بر ایشان اقبال کردن رخصت است (باخرزی، ۲/۲۸۳) ║ ق۱۰. پیش ابنای دنیا خود را فروتن نباید کردن که ایشان خود را به چیزی گیرند و پندارند که طمعِ چیزی دارد این کس به ایشان (حافظ حسین، ۱/۲۶۰)
ابناء /ابنای دولت
(مجاز) کسانی که به درگاه بزرگان یا تشکیلات حکومت وابستگی و نزدیکی دارند.
ق۶. رسول می‌گوید ... این خلق که جمله ابناء دولت تواَند، به جمله به نظر فرزندی نگر (ابوروح، ۸۶) ║ نکردی تو با هیچ ابنای دولت / گهِ عهد و میثاق زینهارخواری (مجیر، ۱۹۵) ║ ق۷. سلطان ... ابناء دولت و انشاء حضرت را به عطایا و رغایب و مطایا و رکایب مستظهر گردانید (جرفادقانی، ۲۸۲) ║ ق۸. ابنای دولت و انشای حضرت زبان وقیعت دراز کردند و در تضریب و تثریب مجال قبح یافتند (رشیدالدین فضل‌الله۱، ۱۶) ║ ق۱۴. مملکت فارس را به اذن و اجازۀ ابنای دولت جاویدعدت به ولد ارجمند خود میرزا محمد خان واگذاشت (حسن فسایی، ۲/۹۶۴)
ابناء /ابنای دهر
⇅ ابناء /ابنای زمان.
ق۶. از همه ابنای دهر همت او جمع کرد/ هم شرف انتساب هم گهر اکتساب (اخسیکتی، ۲۵) ║ ق۷. چو عادت است که ابنای دهر در هر قرن/ کرم به لاف ز عهد گذشته واگویند – بدان گروه بباید گریست کز پی ما/ حکایت کرم از روزگار ما گویند (کمال‌الدین اصفهانی، ۶۰۳) ║ ق۸. با چنین قحط هنر کابناء دهر از جهل خویش / جمله گویند ار هنرپرور نباشد گو مباش ــ گر هنرپرور زمین‌آسا نگردد پایمال / گر بسان آسمان سرور نباشد گو مباش (ابن یمین، ۱۱۵) ║ ق۹. ز ابنای دهر وقت کسی خوش نمی‌شود/ خوش‌وقت آن که معتکف کنج عزلت است (جامی۱، ۱/۲۶۵) ║ ق۱۰. طبیعت همه ابنای دهر ملحد شد/ ولی ز فطنت تو بر طرف فتاد الحاد (نظیری، ۴۱۴) ║ ق۱۱. کدورت من از ابنای دهر نیست کلیم/ تمام کلفتم از بخت ناتمام من است (کلیم، ۲۵۹) ║ ق۱۲. ز ابنای دهر ما را غیر از ستم طمع نیست/ دیوانه‌ایم و سرخوش از کودکان به سنگی (نشاط، ۱۸۵) ║ ق۱۳. شها منم که ز کید زمانۀ غدار/ شدم به دیدۀ ابنای دهر خوار امروز (نوری، ۱/۸۴)
ابناء /ابنای روزگار
⇅ ابناء /ابنای زمان.
ق۶. به هیچ خلق نمانی به خلق این ایام / به خشم نیز به ابنای روزگار ممان (جمال‌الدین اصفهانی، ۲۸۷) ║ ق۷. ابنای روزگار همه ... صفت دورنگی دارند و در ناتمامی به مارماهی مانند (وراوینی، ۱/۷۰) ║ ق۸. ز ابنای روزگار وفایی ندید کس / رحمت بر آن کسی که به ایشان نه همدم است (امیر خسرو۴، ۱۷۰) ║ ق۹. بعضی اشعار او را بر اشعار ابنای روزگار او فضل می‌نهند و انصاف آن است که بسیار خوش‌گوست (دولتشاه، ۴۷۰) ║ ق۱۰. ابوعبدالله وهب ... به‌وفور فضایل و کمالاتِ نفسانی ... از سایر ابناء روزگار امتیاز و استثناء داشت (خواندمیر۱، ۲/۱۸۳) ║ ق۱۱. در دور ما ز خسّت ابنای روزگار / دشوارتر ز مرگ گریبان دریدن است (کلیم، ۲۵۹) ║ ق۱۲. ز فکر مدحت ابنای روزگار حذر کن / که بدتر از لگد است آنچه زین خران صله گیری (بیدل، ۲/۸۰۴) ║ ق۱۳. اخلاص او به ائمۀ اطهار فوق اخلاص ابنای روزگار بود (تنکابنی، ۱۳۲) ║ ق۱۴. بی‌اختیارم که سیئات اعمال او را بنگارم، که سرمشق سایر ابناء روزگار شده، بدانند که باید ظلم و تعدی نکرد (افضل‌الملک، ۵۹) ║ ۱۳۱۵ش. هرگاه کسی با وجود گرفتاری به کارهای خود و جفاکاری ابناء روزگار برحسب تکلیف احسان کند، عملش اخلاقی است (فروغی، ۲/۲۷۴) ║ ۱۳۴۵ش. اینان به ریش روزگار و ابنای روزگار می‌خندیدند (یوسفی، ۱/۲۹۲)
ابناء /ابنای زمان (زمان: زمانه)
(مجاز) مردمانی که در یک دوره زندگی می‌کنند؛ معاصران؛ ابناءالزمان.
ق۵. ما درست کردیم به دلایل عقلی که افلاک سخت است، و چو سخت است گران است. کیست از ابناء زمان ما کاین سخن را رد تواند کردن؟ (ناصر خسرو۵، ۱۹۷) ║ ق۶. ابناء زمانه همه با سایه و خورشید / بی سایۀ تو یافته تأثیر تباهی (نجیب گلپایگانی، ۱۱۴) ║ ق۷. طاهر بن عثمان عوفی ... این شعر در تقلب احوال خلق گفته‌است و در تبدل ابنایِ زمان (عوفی۱، ۱/۱۵۴) ║ ق۸. در میان ابناء زمانه آثار صفا و اخوان وفا نماند (افلاکی، ۲/۵۹۵) ║ ق۹. ابنای زمان غریو کوس بشارت از طاق کیوان بگذرانیدند (حافظ ابرو۱، ۳/۴۷۲) ║ ق۱۰. دلا برخیز تا کنجی نشینیم / ز ابنای زمان کنجی گزینیم (وحشی، ۴۳۱) ║ ق۱۱. روزگاری است کز ابنایِ زمان غیر سخن / هیچ‌کس را نشنیدم که بُوَد پهلودار (قدسی، ۱۱۷) ║ ق۱۲. ابنای زمانه دیدم اغلب هاتف / مُرداند ولی با لب و با سبلت و ریش (هاتف، ۱۲۴) ║ ق۱۳. فخر ابنای زمان مظهر افضال و هنر / قرةالعین وکالت یل امثال عدیم (مستوره، ۱۱۸) ║ ق۱۴. چندی در اصفهان با عدم بصر به تحصیل کمالات نشست و درِ آمدوشد را بر ابنای زمان بست (حسن فسایی، ۲/۹۶۲) ║ ۱۳۳۴ش. عجبا که آدمی چون قلتشن‌دیوان در جریدۀ بی‌دوام ایام که خامۀ آن در دست بی‌تمیز ابنای زمان است ... نام نیک باقی گذاشت (جمالزاده۵، ۱۳۲) ║ ۱۳۶۸ش. بازنشستگی فی‌الواقع موهبتی بود که ... از او در برابر سفاهت ابنای زمان حمایت می‌کرد (مدرّسی۱، ۳۸)
ابناء /ابنای سبیل
۱. ⇅ ابناء‌السبیل۱.
ق۵. برجای نهادندی ابناء سبیل و ضعفا را و نفقات و جامه کردندی غربا را (تاریخ سیستان، ۳۳) ║ ق۶. غنیمت را خمسش خدا و پیغامبر و امام را باشد و یَتامی و مساکین و ابناء سبیل آل محمد (ابوالفتوح، ۴/۱۸۱) ║ ق۱۳. محصولات و ارتفاعات آن بقعه را ... صرفِ ابناء سبیل گردانَد (ایران۱، ۳/۱۸۹۴) ║ ق۱۴. سؤال دویم ما در باب اختیار و انتخاب دعاهایی بود که مساکین و ابناء سبیل هر‌روز در کوچه‌ها می‌نمایند تا دل‌ها را نرم کنند (تربیت، ۳/۲۱۵۰)
۲. ⇅ ابناء‌السبیل۲.
ق۷. از عیث و فساد و کفر و عناد و ثقل ارصاد ایشان بر قوافل و ابناء سبیل غیرت بر نهاد او مستولی شد (جرفادقانی، ۳۱۲) ║ ق۸. وزیر ... بر راه گذر ابناء سبیل صومعه‌ای ساخت و رباطی برآورد (نخشبی۱، ۳۲۹) ║ ق۹. حفظ سالک از لوازم ضبط ممالک داند و ... بازرگانان و ابنای سبیل را به هیچ طریق ناخوش‌دل و مشوش‌خاطر نگذارد (حافظ ابرو۱، ۲/۱۰۱۹)
ابناء /ابنای عالم
⇅ ابناء /ابنای دنیا۲.
ق۶. نیست از اولاد آدم چون تو مرضیّ‌السِیَر / نیست از ابنای عالم چون تو محمودالخصال (وطواط۱، ۳۱۲) ║ ق۱۰. با من از ابنای عالم دلبری مانده‌است و بس / دلبری اما که در عالم نمی‌مانَد به کس (محتشم، ۲/۹۹۳) ║ منم با وحشیان گردیده همدم / گرفته گوشه‌ای ز ابنای عالم (وحشی، ۴۷۵) ║ ق۱۱. گروهی نیستند ابنای عالم / که بگذارند یوسف را به یعقوب (سلیم تهرانی، ۴۰)
ابناء /ابنای عجم (عجم: اعجام)
ایرانیان.
ق۷. کاجکی در عراق و شام مقام کرده‌بودمی و به دست ابنای عجم کشته شدمی (عوفی۱۱، ۴۰۴) ║ ق۸. پیغامبر ... فرمود که اگر ایمان به ثریا متعلق بودی، مردانی که از ابنایِ فارس‌اند آن را به‌دست آوردندی و این بیان علوِّ همت و صدق طلبِ ابناء اعجام است (زنگی بخاری۱، ۱۳۸) ║ چون آوازۀ فتنه و تشویش در جهان افتاد، خروج کرد و ... خویشتن را مأمون نام نهاد و بیشتر این کارها به تحریض پسر می‌کرد و بعضی از ابناء عجم (هندوشاه نخجوانی، ۱۶۰) ║ ق۹. این کتابی است از آن عبدالله بن جعفر ... که بنوشته‌اند ازبرای عبدالله مشارٌالیه جمعی ... و برخود اشهاد کرده در این کتاب از عرب و ابناء عجم از اهل خراج کورة قم که فلان بن فلان ... بقایای سال‌های گذشتة ما را مطالبت نمود (حسن قمی، ۱۵۱)
ابناء /ابنای عصر
⇅ ابناء /ابنای زمان.
ق۶. شعر ابنای عصر اندر شر / هم روان است لیک سوی سَقَر (سنایی۲، ۷۱۴) ║ ق۷. شکایتی که از ابناء عصر هست مرا / بگویم و نکنم شرم نی نیارم گفت (کمال‌الدین اصفهانی، ۴۴۲) ║ ق۸. ز اعجاز عدل توست که ابنای عصر را / در دور دولت تو به توفیق کردگار ـ رفت آن‌چنان خیال می از سر که بعدازین / بیند به خواب چشم بتان مستی و خمار (سلمان ساوجی۱، ۱۰۰) ║ ق۹. علو مرتبۀ این نوع مشورت نسبت با مشاورت ابنای عصر ظاهر است (میرخواند، ۱/۱۱) ║ ق۱۱. گفتم از ابنای عصر خود رضا می‌زیستی؟ / گفت هرگز نوش کِی بی نیش و گل بی خار بود (قدسی، ۲۹۴) ║ ق۱۲. هرچند که در این ادعا ابناء عصر ... کاتب را ... به طعن «لا تَهرِف بِما لا تَعرِف» مطعون خواهند ساخت، اما ... شقاوت ابناء این عصر زیاده بر ابن زیاد است (مهدی استرآبادی، ۷۱۸) ║ ۱۳۴۵ش. بیهقی ... در خلال داستانی مربوط به روزگار یحیی بن خالد برمکی ... گروهی از ابنای عصر و رفتار و کردارشان را نشان می‌دهد که نمودار فراست و مردم‌شناسی اوست (یوسفی، ۱/۳۱)
ابناء /ابنای عمّ (عمّ: اعمام)
جمعِ ابن‌عم.
ق۶. کبیشه را پسر شوهر واخواست، و ما را ابناء اعمام شوهر (میبدی، ۲/۴۵۷) ║ ق۸. او از ابناء عمّ استاد ابوالحسن علی بن احمد بن العباس ... بود که والی بود به اصفهان (حسین آوی، ۹۴) ║ ق۹. حسین بیک ترکمان از ابنای عمّ میرزا جهان‌شاه به فرمان او حاکم استرآباد بود (عبدالرزاق سمرقندی، ۲/۸۵۸) ║ ق۱۰. جناب حسینی‌انتساب، فخر آل عبا، سید مجتبی که ابنای عمّ بوده‌اند ... در آن مملکت ... وظایف خدمت‌های شایسته به تقدیم می‌رسانند (حافظ حسین، ۲/۲۱۰) ║ ق۱۱. در آن زمان هریک از ابنای عمّش در دیاری بر مسند حکومت نشسته، لوای فرماندهی می‌افراختند (محمود افوشته‌ای، ۴۶) ║ ق۱۴. تماماً ذریّۀ حضرت رسول و ابناء عمّ سید مقتول بودند (انجمن تبریز، ۱/۳۹۱)
ابناء /ابنای عهد
⇅ ابناء /ابنای زمان.
ق۶. اسلاف او اشراف روزگار و اماثل ایام بودند و از ابناء عهد خویش به ذکر جمیل و سیرت حمیده قصبِ سبق برده بودند (بهاءالدین بغدادی، ۱۲۳) ║ ق۷. عیان به چشم خود ابناء عهد را دیدم/ هم از کتب شود احوال باستان روشن (کمال‌الدین اصفهانی، ۲۲۷) ║ ق۸. یکی از اشراف قریش را با شخصی از ابنای عهد او عداوتی بود (شمس‌الدین آملی، ۱/۱۸۷) ║ ق۹. در حسب و نسب از ابنای عهد خویش مستثنی و بر اقران زمان سابق و فایق... بر قوانین وزارت و رسوم سیادت واقف است (حافظ ابرو۲، ۱۷۱)
ابناء /ابنای کرام
(مجاز) کریمان؛ بخشندگان.
ق۶. فاضل و راد و کریم امروز از ابنای کرام / نیست الّا تاج دین محمود بن عبدالکریم (سوزنی۱، ۲۰۲) ║ ق۸. خواجه بهر این دعاگوی حقیر / کرده انعامی بر ابنای کرام (سلمان ساوجی۱، ۴۴۸) ║ ق۱۴. پدر گر جزء آباء لئام است / پسر سرخیل ابناء کرام است (ایرج میرزا، ۹۱)
ابناء /ابنای گیتی
⇅ ابناء /ابنای دنیا۱.
ق۶. زهی گوی بُرده ز ابناء گیتی / به کسب محامد به بذل رغائب (ادیب صابر، ۹۴) ║ ق۷. نبوده‌ست تا بوده دوران گیتی / به ابقای ابنای گیتی مُعَوَّد (سعدی۳، ۷) ║ ق۸. در چمن مُلک و ملت سرو جلالت و نهال سعادت ناضر و برومند گردد و از شجرۀ آمال ابناء گیتی را انوار و ازهار نحج و ظفر روی نماید (سیف هروی، ۳۸۴) ║ مقصد ارباب ملت مرجع اهل هنر / حامی ابناء گیتی کهف شرع مصطفا (شهاب بغدادی: سیف هروی، ۶۱۵)
ابناء /ابنای ملوک
شاهزادگان.
ق۴. ایشان را نیکو می‌داشت که آن زن او را گفته بود که همه ابناء ملوک و پیغمبرزادگانند (بلعمی۱، ۶۷۶) ║ ق۵. ایزد تعالی پادشاهی پدیدار آوَرَد عادل و عاقل از ابنای ملوک (نظام الملک، ۱۹۰) ║ ق۶. ابراهیم بن ادهم... از ابناء ملوک بود (ابوعلی عثمانی، ۲۵) ║ ق۷. چون ملک ایران‌شهر بگرفت، جملۀ ابنای ملوک و بقایای عظما و سادات و قادات و اشراف اکناف به حضرت او جمع شدند (ابن اسفندیار۲، ۴۵) ║ ق۸. مقصود از تألیف قصص انبیا... تهذیب و تعلیم مردم است تا ابنای ملوک و اشراف در آیین جهان‌داری و بزرگواری تقیّل به رسوم و عادات ایشان کنند (عزیز استرآبادی، ۲۸) ║ ق۹. ای مالک، این به غلامان نمی‌ماند، بلکه به ابنای ملوک بیشتر مشابهت دارد (معین‌الدین فراهی، ۲۶۹) ║ ق۱۰. اولاد امجاد از زمان ایشان در نخجوان بوده و از آنجا به تبریز تشریف آورده... از ابنای ملوکند از فرزندان سلطان توران‌شاه (حافظ حسین، ۱/۶۱) ║ ق۱۱. از غایت حُسن خُلق و خویشتنداری جزو ناری طبیعتش، که در ابنای ملوک و حکام بسیار ضروری است و او کمتر داشت، از عمل معزول بود (اسکندر بیک، ۳/۱۵۳۴) ║ ق۱۳. به‌غیر‌از ابناء ملوک، دختر به احدی نمی‌دهند (رضاقلی میرزا، ۵۷۳) ║ ق۱۴. من از ابناء ملوکم نتوانم که سلوک/ با پسرمشدی ولگرد ولنگار کنم (ایرج میرزا، ۳۸) ║ ۱۳۳۰ش. ای خدیو شرق ای سرخیل ابنای ملوک/ وی که شه بگزیده از امثال و از اقران تو را (بهار، ۱/۱۳۹)
ابناء /ابنای نوع
⇅ ابناء /ابنای جنس.
ق۷. شکرگزاری نعمت حکمت را به اداء آنچه اقتباس کرده باشند به دیگر ابناء نوع به‌حسبِ استعداد ... متشمّر[باشند] (خواجه نصیر۲، ۲) ║ ق۸. ارادت ازلی بر آن جمله جاری شد که ... شخصی از بنی‌آدم که به شمول عنایت الهی محظوظ باشد و به مزیت عقل و حکمت ... از ابنای نوع مستثنی بر وفق مقتضای آن زمان، از هبوط خمول و خمود بر اوج دولت و سلطنت ظهور یابد (عزیز استرآبادی، ۳۶) ║ ق۱۱. ابنای نوع جمله به عیشی معیّن‌اند / در فصل این‌چنین ز چه چون جنس مبهمی؟ (فیّاض لاهیجی، ۱۳۵) ║ ق۱۴. زحمت او این می‌شود که فرمان‌پذیر عقل باشد و با ابنای نوع خود صلح ورزد (طالبوف۳، ۲۳۰) ║ ۱۳۱۵ش. چون در راه تعلیم و تربیت ابناء نوع جان سپرده‌است، از بزرگ‌ترین شهدای عالم انسانیت نیز به‌شمار می‌رود (فروغی، ۱/۲۰) ║ ۱۳۲۰ش. انسان ... اشرف مخلوقات ... خلق شده که عمری دوقرانی روی دوقرانی بچیند و برای ابناء نوع منارجنبان بسازد (جمالزاده۲، ۳۰) ║ ۱۳۳۴ش. هرکس به ابناء نوع خدمت نکند وجودی است عاطل و باطل (جمالزاده۱۱، ۶۰)
ابناء /ابنای وطن
۱. (مجاز) نوجوانان کشور.
ق۱۳. یکی از دوستان در مقام تشویق ابنای وطن به تحصیل علم و هنر مکتوبی شاعرانه ... نوشته (اختر، ۱/۶) ║ ق۱۴. اهالی محترم شبستر را لازم است یک مدرسۀ منظمی که موجب ترقّی ابناء وطن می‌باشد در آنجا تأسیس و معلمین خوب از تبریز برده، علم را ... ترویج بدهند (انجمن تبریز، ۱/۷۴) ║ مکتب‌های وطن به‌طوری‌که می‌دانیم اصلاح بشود و ابنایِ وطن چنانچه شایدوباید به تحصیل علوم و فنون متداوله پردازند (مراغهای، ۱۶۵)
۲. (مجاز) اهالی یک کشور؛ هم‌وطنان.
ق۱۴. مؤلف ... در نهایتِ ملالت و افسوس به حال وطن عزیز و ابناء وطن خود به‌سر می‌برد (خسروی۱، ۱۷) ║ اکنون در نقاط عالیۀ آن نشسته برای خراب کردن وطن و غارت نمودن و کشتن ابنای وطن حُکم‌های ناحق می‌رانند (مراغهای، ۱۰۷) ║ ۱۳۱۵ش. سه سفر به پاریس رفت و مورد تکریم ابناء وطن شد (فروغی، ۱/۱۵۵) ║ ۱۳۸۰ش. در مرامنامۀ ترقّی‌خواهان بر... رعایت احتیاجات ابنای وطن در کلیۀ قوانین موضوعه تأکید شده‌است (خانیکی، ۲۷۲)
ابناء /ابنای وقت
۱. جمعِ ابن‌الوقتیک.۱.
ق۶. خائف وقتی ثانی چشم می‌دارد و ابنای وقت انتظار مستقبل نکنند (ابوعلی عثمانی، ۱۹۲)
۲. ⇅ ابناء /ابنای زمان.
ق۶. نشایدکه شخصی را که صلاح جهانی به او منوط است سالی چند به‌خلاف عادت عمر ابناء وقت او بدارد که پیر نشود و بی‌قوّت نگردد (ابوالفتوح، ۴/۲۳)
ابناء /ابنای هنر
هنرمندان؛ صاحبان فضیلت.
ق۶. هم‌چو ابناء هنر ازبهرِ حاجت سال و ماه / چرخ را دربان تو چون حلقه بر در یافته (انوری، ۱/۴۲۷) ║ زبان جملۀ ارباب فضل به ثنای او مطلق باشد و دل کافۀ ابنای هنر بر ولاء او منطبق (بهاءالدین بغدادی، ۵۴) ║ هریک به گفتار لطافتی افزود و به کردار کرامتی نمود و از ابنای هنر و رجال فضل هر دیار می‌پرسیدند (حمیدالدین بلخی، ۱۹۱)
ابناء احرار
ایرانیان.
ق۶. اصطخر به فارس است ... پیغمبر ... در حقّ فارسیان گفت اهل فارس، ملوک و ابناء ملوک و احرار و ابناء احرار، همه عالم خراج به ایشان گزارند و ایشان خراج به کس نگزارند (محمد طوسی، ۱۷۸)