فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

ابواب‌جمع

وضعیت: «تأییدشده»
ابواب‌جمع ‎abvâbjam’‎ [<← ابواب + جمع>]
‌یک‌. (اسم) ۱. ⇅ ابواب‌جمعی‏‌یک‌. ۲.
ق۱۰. ابواب‌جمع دارالسلطنۀ تبریز و شوارع ارض‌ روم و عراق ... به مبلغ سه‌هزاروهشتصدوهفتادوپنج تومان و هشتصد دینار در آن ملک جمع است (اسناد شاه طهماسب، ۲۳) ║ ق۱۱. وجوه اَحداث جمعی که در دفاتر اعلی ابواب‌جمع قانونی [بود] ... خاطرنشان محاسبان دیوان کردند (اسکندربیک، ۲‏/۱۴۷۸‏) ║ ق۱۳. کل رعایای نجبا را ممیزی کرده از یک‌ساله الی هفتادساله، نفری را شانزده روبلی مالیات و نُه روبلی صادر جمع بسته، ابواب‌جمع ملاّک کرده‌اند که سال به سال از قرار جمع از ملاّک مطالبه می‌کنند (بهاءالملک، ۳۳۷) ║ ۱۳۰۹ش. تمام‌وکمال وجوه مالیاتی دارالعبادۀ یزد که در برات ابواب‌جمع جناب حاجی خان بود به این‌جانب حاجی سهام‌الملک، حاکم یزد رسید (نواب رضوی، ۱‏/۳۳۱‏)
۲. ⇅ ابواب‌جمعی‏‌یک‌. ۱.
ق۱۲. دوهزار نفر ملازم فارس نیز ابواب‌جمع نواب صاحبی‌ام بود که شب و روز در خدمت و کشیک و تحصیل امور دیوان اشتغال داشتند (میرزا کلانتر، ۲۷) ║ ق۱۳. در معنی میر پنجه ارباب توست و تو ابواب‌جمع او هستی (فرّخ‌ خان، ۴‏/۷۴‏) ║ ق۱۴. قشونی که ابواب‌جمع ظل‌السلطان، حکمران اصفهان و فارس و غیرهما، است به خلاف سایر دسته‌های قشون است که ما در عربستان و سایر بلاد ایران دیدیم (افضل‌الملک، ۳۵۰) ║ ۱۳۰۹ش. عده‌ای از سواره‌نظام و بقیه سوار مهدی و منصور که ابواب‌جمع خود شاهزاده بود و در اطراف مأموریت داشتند روانۀ یزد کردند (نواب رضوی، ۱‏/۳۵۰‏) ║ ۱۳۵۸ش. حالا بیشتر خانۀ آقای سلیمانی هستم. ظاهراً جزو ابواب‌جمع خانه شده‌ام (یونسی، ۳۴۸)
۳. ⇅ ابواب‌جمعی‏‌یک‌. ۳.
ق۱۲. اسبابِ مزبور از جل و تکلتو و جوال و نمد و افسار و ریسمان و آن‌چه متعلّق به شترخان است، ابواب‌جمع صاحب‌جمع سرکار مزبور می‌شود (سمیعا، ۳۲) ║ ق۱۳. اسباب آشپزخانه بدین تفصیل است و ابواب‌جمع ناظر است دیگ بزرگ و کوچک، کماچدان بزرگ و کوچک، آبکش بزرگ و کوچک، پاتیل، پاتیلچه (آشپزباشی، ۸۳)
‌دو‌. (صفت) ⇅ ابواب‌جمعی‏‌دو‌..
ق۱۴. شمس رؤساء سپاه ابواب‌جمع خود را در خلوت بخواست و گفت: ای برادران مطلبی است نمی‌دانم می‌توان آن را با شما در میان نهاد ... یا نه (خسروی۱، ۲۴۶)
ابواب‌جمع (کسی) کردن (کردن: فرمودن، نمودن)
۱. (گاهی با حرف اضافۀ به) (درمورد اموال) ثبت کردن آن به نام کسی تا تحت نظارت و اختیار او باشد.
ق۱۱. مقرر شد که مستوفیان عظام ... نسخۀ عملکرد وزیر حال را که به رقم رسانیده ... مناط اعتبار دانسته، از آن قرار ابواب‌جمع و تنخواه ارباب حوالات نماید (وحید قزوینی، ۷۴۱) ║ ق۱۲. صاحب‌جمع خزانه به‌جهت وصول انفادیات خزانه، توابین خود را محصّل، و به ولایات فرستاده، وجوه تحویلی را وصول، و ابواب‌جمع خود می‌نمود (سمیعا، ۲۹) ║ ق۱۳. شاهنشاه زبده و کارآمد سپاه ملتزم رکاب را با هشت عراده توپ، ابواب‌جمع آصف‌الدوله فرموده، با قایم‌مقام به خدمت حضرت ولی‌عهد مأمور فرمودند (ایشلقی، ۵۸) ║ ق۱۴. یسارخاقان می‌رود یمین‌خاقان می‌آید، این مداخل‌های خارجی را به حاکم ابواب‌جمع می‌کنند، نشان می‌دهند و سهم می‌گیرند (طالبوف۱، ۲۴۰)
۲. (گاهی با حرف اضافۀ به) (درمورد فرد یا افراد) قرار دادن آن‌ها تحت نظارت و فرماندهی کسی.
ق۱۳. امپراطور روس وزیر جنگ خود غراف‌دبیج را ... روانۀ تفلیس کرده، ده‌هزار صالدات از افواج خاصۀ خود ابواب‌جمع نمود (ایشلقی، ۴۱) ║ لشکریانی را که در یزد پیش امیرزاده قهرمان‌میرزا بودند به سیف‌الملوک میرزا ابواب‌جمع کرده (جهانگیر میرزا، ۱۶۷) ║ ق۱۴. توپخانه و اصطبل توپخانه را، که از ارکان عمدۀ قشون است و این اوقات، کمال بی‌نظمی حاصل کرده‌است، ابواب‌جمع شخص او فرموده و به اعطاء لقب سپهسالاری به اقتدار و افتخار او افزودیم (افضل‌الملک، ۴۲۲)
ابواب‌جمعِ کسی داشتن
⇅ ابواب‌جمع (کسی) کردن‏۲.
ق۱۳. آن فرزند سوارۀ حیدرانلو را نیز ابواب‌جمع عالی‌جاه مشارٌالیه داشته رقم محمد آغا را ارسال و به زودی او را با سواره احضار کند (قائم‌مقام، ۱‏/۱۴۵‏)
ابواب‌جمعِ کسی شدن «در حال تأیید»
(درمورد اموال یا منطقه) ثبت شدن به نام کسی تا تحت نظارت و اختیار او باشد.
۱۳۳۰ش. پور سردار آجودان‌باشی/ گفت باید که پیش من باشی – که لرستان به فال فرخنده/ شده ابواب‌جمع این بنده (بهار، ۲‏/۹۴۱‏)

معنی ابواب‌جمع | فرهنگ جامع زبان فارسی