وضعیت: «تأییدشده»
ابهام ebhâm [جمع: ابهامات؛ <عربی>]
(اسم) ۱. انگشت شست.
ق۴. چون دو انگشتِ نر نباشد که آن را ابهام خوانند، خود هیچ نتواند کردن (بلعمی۱، ۵۱۸) ║ ق۵. هر دو گوش سه بار مسح کند و انگشت در سوراخ گوش کند و ابهام به پشت گوش فرود آورد (غزالی۱، ۱/۱۵۰) ║ ق۶. الفِتْرُ: میانِ دو انگشت یعنی سبابه و ابهام (کرمینی۱، ۱/۵۰۸) ║ ق۷. دیت هر انگشتی مقسوم است بر سه عقده و از آنِ ابهام بر دو (مختصر نافع، ۳۹۳) ║ ق۸. به غیر از ابهام که متصل رسغ است، اصابع دیگر متصل به مشط‌اند (منصور بن محمد شیرازی، ۷۳) ║ ق۹. مَلِک فرمود تا بعضی از آن قوم را پوست کندند و برخی را گوش و بینی و ابهام بریدند و بگذاشتند (میرخواند، ۴/۶۷۵) ║ ق۱۰. کاتب باید که به سه انگشت قلم گیرد و انگشت وسطیٰ را به مقدار یک جو از سبابه و ابهام درگذراند (فتح‌الله سبزواری، ۱۱۱) ║ ق۱۲. حزمه: به حایِ مهمله و زاء معجمه آن مقدار است که کف را مملو سازد و بگنجد میان ابهام و سبابه چون سر آن‌ها را برهم گذارند (عقیلی خراسانی، ۵۸) ║ ق۱۳. هرگاه ابهام را خم کنند از انگشتان چهار باقی می‌ماند (نوری، ۱/۵۹۰) ║ ق۱۴. اولین ابهام و پس سبابه پس وسطیٰ بُوَد / خنصر و بنصر به تازی بشنو از من بی‌گزند (ادیب‌الممالک، ۲/۱۰۷۷)
۲. پیچیدگی و واضح نبودن امری یا مطلبی به‌نحوی که موجب اشتباه یا دشواری در فهم و درک آن شود.
ق۵. هرکه به‌حقیقت تحقیق محبت را معلوم کند، ابهام برخیزد و شبهت نماند (هجویری، ۳۹۷) ║ ق۶. این [سخن] که ابوالحسین نوری گفته است اندک‌مایه اشکالی و ابهام دارد (ابوعلی عثمانی، ۳۷۲) ║ ق۷. رضا ثمره‌ای است از ثمرات محبت ... و حقیقت آن بر بیشتر مردمان پوشیده‌است و از تشابه و ابهام که در آن است روشن نشود مگر کسی را که خدای ـ عزوجل ـ وی را تأویل آموزد (مؤیدالدین خوارزمی، ۴/۵۹۶) ║ ق۸. آن را بزم و رزم نام نهادم ... و در عبارت از اغلاق و ابهام که موجب نفرت طباع و انقباض خواطر است، اجتناب نمودم (عزیز استرآبادی، ۳۲) ║ ق۹. به ترتیب تاریخی مبادرت باید نمود که عباراتش ... از وصمت سرق و عاریه عاری باشد و از عیب و ابهام و اغلاق دور و نزدیک به سرحد وضوح و ظهور (میرخواند، ۱/۷) ║ ق۱۱. توضیح این ابهام آنکه ... مصطفی پاشا ... در آن دیار رحل اقامت انداخت (محمود افوشته‌ای، ۱۰۱) ║ ق۱۲. معمایی که صد ابهام دارد / وگر بشکافیش خون نام دارد (بیدل، ۳/۴۰۴) ║ ق۱۳. توضیح این ایهام و تصریح این ابهام آن است که تیمورشاه افغان برای استحکام بنای سلطنت خود شاهزادۀ همایون را ... ولیعهد نموده (دنبلی، ۸۴) ║ ۱۳۱۵ش. از سخنانش کلماتی چند منقول است که عمیق و پرمعنی می‌نماید، لیکن معروف به تیرگی و ابهام بوده و فهمِ آن‌ها را دشوار می‌یافته‌اند (فروغی، ۱/۶) ║ ۱۳۴۹ش. من از خانم عزیزالسلطنه فقط یک سؤال می‌کنم که به‌کلی ابهام قضیه را برطرف می‌کند (پزشکزاد۱، ۷۲) ║ ۱۳۸۷ش. با طرح دیدگاه‌های گوناگون دربارۀ آن به ابهامات فقهی آن، که موجب مخالفت یا تردید عده‌ای از فقهای بزرگ شده است، می‌پردازیم (محمد سروش: فقه و حقوق، ش۱۸/۲۸)
۳. (ادبیات) (درمورد شعر یا سخن) به‌کار بردن کلام به گونه‌ای که دو معنی متفاوت یا متضاد از قبیل مدح و ذمّ از آن فهمیده شود؛ توجیه؛ ذوالوجهین؛ ذووجهین؛ محتمل‌الضدین.
ق۷. [خطیب] باید که ... از ابهام و مغالطه و احتمال ضدّین تحاشی کند، چه استعمال آن به جهت زینت کار شعرا بُوَد (خواجه نصیر۲، ۵۷۵) ║ او را قصاید و مقطعات کمتر است، اما رباعیات ابهام و ذوالوجهین بسیار است (عوفی۱، ۲/۴۸۶)
۴. (ادبیات، هنر) ویژگی‌ای در بیان آثار هنری معاصر که با دلالت‌های چندگانه و گاهی متداخل در زبان یا ساختار آثار هنری موجب درگیری ذهنی مخاطب با آن‌ها شود.
۱۳۴۹ش. شاعر قصد دارد تا با ابهام، شعر خویش را گسترده‌تر و عمیق‌تر عرضه نموده و خواننده را در مجهولات آن غرق سازد (شهرام شاهرخ‌تاش: نگین، ش۵۹/۴۹) ║ ۱۳۷۰ش. زبان شعر ... از ابهام‌ها و ایهام‌های شاعرانه بیشترین بهره را می‌گیرد (داریوش آشوری: ایران‌نامه، ش۳۶/۶۲۱) ║ ۱۳۸۴ش. با نگاهی گذرا به این آثار ... چند نکتۀ اساسی به‌خوبی مشاهده می‌شود؛ ۱. توجه به خطوط؛ ۲. ترکیب‌بندی خلاق؛ ۳. ابهام در طراحی (سمانه شریفی: هنر، ش۶۵/۱۲۶)
۵. (ادبیات، زبان‌شناسی) حالتی که در آن کلمه، عبارت یا جمله بر بیش از یک معنا دلالت می‌کند، چنان‌که درک مطلب دشوار یا ناممکن باشد، این حالت ممکن است به علت مؤلفه‌های معنایی در سطح واژگان باشد، یا به علت امکان تحلیل ساختاری به بیش از یک حالت در سطح عبارت یا جمله.
ترکیبات: انگشت ابهام، پردۀ ابهام، در هاله‌ای از ابهام، اصبع ابهام