وضعیت: «در دست پیشه و صنعت»
نجاری najjâri [فعل همایند: کردن، نمودن]
(اسم) ۱. ساختن وسایل و ادوات مختلف از چوب ؛ درگری؛ درودگری۱.
ق۴. هر صنعتی را کی توهّم کنی چون نجاری و زرگری، بدانک پذیرفتن زر‌و‌سیم بسیار زرگر را در زرگری نیفزاید، و دیگر به نقصان پذیرفتن زر‌و‌سیم زرگر را زرگری نکاهد و هم‌چنین گوییم کی به زیادت و نقصان اشخاص فضایل افزون نشود و کم نشود (سجستانی، ۶۴) ║ ق۶. قومی را فرمود تا خشت می‌زدند و آن را می‌پختند و در بناهای آن خشت پخته به‌کار می‌بردند. و قومی را نجّاری فرمود، و قومی را آهنگری (میبدی، ۳/۷۰۸) ║ ق۷. خلیفة خدای هرچیزی که می‌نویسد،... صورت آن چیز بر این وسایط گذر می‌کند،... مانند حدّادی و نجّاری و گِل‌کاری و درجمله حرفت‌ها و صنعت‌ها (عزیز نسفی، ۱۴۵) ║ ق۸. چون نزدیک آمد، آلاتِ نجّاری با خود داشت (ابن بزّاز، ۸۴۹) ║ ق۹. سنگ‌تراشی و نجّاری و گِل‌کاری و نقاشی و کاشی‌کاری در این بلاد کسی چون ایشان نتواند کرد و اگر استادان بینند انصاف دهند (عبدالرزاق سمرقندی، ۲/۳۴۳) ║ ق۱۰. سرهای دندانجات را که نزدیک تختة مصدری است، همه را به قلم نجاری نشان کنند (محمد حافظ، ۱۴۸) ║ ق۱۱. چهل نفر پیاده ازمیان گَرد بیرون آمدند. جمعی جوال‌های خاکستری بر دوش گرفته و بعضی چوب‌های بلندپای بر کف داشتند. سرکردۀ ایشان همان پیادۀ بگده‌دار بود که قبل‌ازاین وصف شد. تا رسیدن دست درمیان جلبندی برده تیشه و اسباب نجاری بیرون آورده، دو دار بلندپایه بر سر کرده و جوال‌های خاکستری را درزیر او فروریخت (منوچهر نقّال۲، ۱۸۰) ║ ق۱۲. چون امور عمارات مبارکات از نقاشی و سنگ‌تراشی و نجاری و نازک‌کاری ناتمامی داشت فرامین مطاعه و ارقام لازم‌الاطاعه در خصوص احضار عمله و استادان صنایع‌دان که در آغاز زمستان رخصت یافته، به مساکن خود شتافته بودند شرف اصدار یافته، دیگرباره فوج فوج ارباب صنایع به آستان فلک‌ارکان جمع آمده، شروع به اتمام بقایای امور عمارت نمودند (نامی اصفهانی، ۱۵۹) ║ ق۱۳. روزها نجاری می‌کرد و شب‌ها برای استحضار به قوانین و رسوم کار و رفتار مردم، به کوچه و محلّات آن شهر در گردش بود (دنبلی، ۱۷۰) ║ در آن دولت نجّاری نمود تا به مقامی رسید که او را استاد پطر نجّار می‌خواندند (رضاقلی خان، ۹/۲۸۸) ║ ق۱۴. انواع اعمال بنّائی و حجّاری و لطایف نقّاشی و نجّاری در آن‌جا به‌کار رفت (ایران۱، ۵/۳۵۳۷) ║ ۱۳۰۹ش. سلطان‌عبدالحمید را یا عبدالمجید را عزل کردند و حبس نمودند که در حبس نجاری می‌کرد تا مُرد و از مشروطیت هم به جمهوری درباطن رسید (نواب رضوی، ۲/۱۰۶۰) ║ ۱۳۳۶ش. پنج سالِ آزگار خوابِ راحت به چشمم نرفت... نجاری کردم، عملگی کردم، قمار کردم، شیتیلی گرفتم، باج گرفتم، تا هف‌هش‌ده‌هزار تومن راس‌وریس کردم دوتا اتاق تو بازار‌چة صاوون‌پز‌خونه گرو کردم (شعلهور، ۱۴۷) ║ ۱۳۶۷ش. امنیه‌ها تا عصر در کارگاه نجّاری مانده‌بودند و چنان اطمینان داشتند که دیگر با کسی صحبت نمی‌کردند (معروفی، ۱۹۶) ║ ۱۳۷۶ش. مردی بود به‌اسمِ »بیب‌اوغلی» که پشتِ »سامان میدانی» در بازار »دوه‌چی» نجاری می‌کرد (براهنی۲، ۲۱) ║ ۱۳۸۲ش. مش ممّد در یکی از همین دکان‌ها ابزاروآلاتِ بنایی و نجاری و لوازمِ منزل می‌فروخت (جعفری، ۱/۲۷)
۲. کارخانه، کارگاه و دکانی که در آن وسایل و ادوات چوبی می سازند ؛ درودگری۲.
ق۹. امیرمحمّد با رعایا به عمارت مشغول شدند و از خبّازی و قصّابی و طبّاخی و بقّالی و نجّاری و حدّادی، هفت در دکان در بیرونِ شهر معمور ساختند (اسفزاری، ۲/۱۱۵) ║ ۱۳۷۳ش. دلم می‌خواهد این خانم‌های آراستۀ محترم را که غرق عطر و جواهر هستند کنار بزنم و دوان‌دوان به آستانة آن نجّاریِ کوچک و تاریک و محقّر که از دودة چراغ سیاه است بروم و مثلِ سگِ پاس‌بان کنارِ پاشنة درِ آن بخوابم (حاج‌سیدجوادی، ۳۵) ║ ۱۳۷۶ش. وقتی‌که درساعت دو بعدازظهر روز پنج‌شنبه ۲۸ اردیبهشت سرهنگ شادان، تعلیمی به دست، قدم در نجاری بیب‌اوغلی گذاشت، بیب‌اوغلی تازه ناهارش را خورده‌بود... و روح نمور بازار زیر پوستش نشت می‌کرد (براهنی۲، ۲۷)