وضعیت: «در حال ویراستاری»
نامونشان nâmonešân [صورت مشابه: نشان‌ونام]
(اسم) ۱. ← اسم‌ورسم۱.
ق۵. تبه گشت نام و نشان عزیز / سیه شد از او خانمان عزیز (یوسف و زلیخا، ۱۸۲) ║ ق۶. جملۀ نیک و بد از سر بنهد / همۀ نام و نشان دربازد (عطّار۳، ۱۷۷) ║ ق۸. هرکسی نام و نشانی یافته / عارفان با اسم اعظم سرخوشند (شاه نعمت‌اللّه، ۲۹۵) ║ ق۱۰. آصف مُلک جهان خواجۀ بانام‌ونشان / سایۀ مرحمت شاه سلیمان‌آثار (وحشی، ۲۱۶) ║ ق۱۱. در دیار تو چنین خوارم و در کشور عشق / می‌شناسند مرا نام و نشانی دارم (شفائی، ۶۴۰) ║ ق۱۲. آن به که هیچ‌کس نشناسد تو را طبیب/ بیهوده رنج ازپی نام و نشان مکش (طبیب اصفهانی، ۱۲۲) ║ از سرداران فرقۀ مذکور کسی که صاحب نام و نشان باشد نبود (گلستانه، ۱۴۷) ║ ق۱۳. ما رند قدح‌نوشیم از نام و نشان رسته / در میکده خمّاریم هی هی جبلی قم قم (نورعلی‌شاه، ۸۱) ║ ۱۳۱۶ش. من اکنون شخص گمنام و ناشناسی هستم ... ولی محتمل است که به‌زودی صاحب نام و نشان و عزت و افتخار شوم (مؤتمن، ۵۳۵) ║ ۱۳۵۶ش. اگر به نظام اجتماعی مملکت قبل از مشروطه نگاه کنیم بوده‌اند خانواده‌ها و مردانی که در ولایات صاحب قدرت و نام و نشان بوده‌اند (باستانی پاریزی، ۶۸۹) ║ ۱۳۷۹ش. بِ رضای خودت راضی‌م. راضی‌م امّا روا مدار که فرامرز نام و نشان چند نسل خانواده را ضایع کنه (محمود۲، ۲/۷۱۳) ║ ۱۳۸۲ش. از آن همه نام و نشان و انقلاب و حادثه این‌ها به یاد مانده‌است (بهنود، ۲۰۱)
۲. ← اسم‌ورسم۳ ب.
ق۵. بدو گفت حارث که نام و نشان / به‌یک‌بار گویند گردن‌کشان (ایران‌شاه۱، ۱۵۲) ║ ق۶. گر نام و نشان خویش گویی برگو / ور وقت آمد خموش بنشین آخر (عطّار۷، ۱۶۳) ║ ق۹. فیروزشاه گفت نام تو چیست و نشان تو چیست؟ گفت: ای شاه‌زاده نام و نشان اینجا نمی‌توان گفتن (بیغمی، ۲/۲۶۸) ║ ق۱۰. چنان می‌نماید که این گواه که دفع و جرح وی ممکن است نام و نشان او را از سجل این دعوی برتراشم (واصفی، ۲/۱۴۳) ║ ق۱۴. محبوسینی که در دفتر نام و نشان ندارند، از شماره بیرونند (طاهر میرزا۲، ۱۴۹) ║ ۱۳۲۱ش. قوام‌الملک حکمی به نام و نشان برای چند نفر از کلانتران ایل عرب با تلگراف مخابره کرد (عبداللّه مستوفی، ۲/۴) ║ ۱۳۳۴ش. اگر ... مشاهده کردید خانمی در ساعت ممنوعه خارج شده فوراً باید نام و نشان او را گرفته ... و به پاداش این عمل ۵۰ روپیه دریافت نمایید (مدنی۲، ۱۲۸) ║ ۱۳۵۲ش. نام و نشان طاهره را نوشتند ... تمام خانه را گشتند چون چیزی پیدا نکردند او را آزاد ساختند (علوی۷، ۳۴) ║ ۱۳۶۸ش. روضه‌هایی که در آن جاسوسه‌ها و دلاله‌های دولتیان حضور یافته زیبارویان را نام و نشان گرفته معروض حضور می‌داشتند (شهری۲، ۵/۷۲۲)
۳. هر چیزی که نشان دهد چیزی دیگر وجود دارد.
ق۵. رای به تدبیر پیر قلعه بپرداخت / خَم زد و پی‌کور کرد نام و نشان را (ابوالفرج رونی، ۲) ║ ق۶. زین بزرگی به جهان نام و نشان خواهد یافت / تا بود نام و نشان از فلک و محور او (ادیب صابر، ۱۴۹) ║ ق۹. هر جا که هست چون همه نام و نشان توست/ در حیرتم ز خویش که چونت نیافتم (جامی۱، ۲/۲۹۱) ║ ق۱۱. در کوچۀ مقصود ز من نام و نشان نیست / این به که در این کوی نگیرید سراغم (زیب النساء، ۳۹۳)
۴. هویت و شخصیت کسی.
ق۸. قطره به دریا چو دگر بازرفت / نام‌ونشانش همه دریا شود (اوحدی، ۵۶) ║ ق۱۲. طالب عنقایی از نام و نشان ما مپرس / هستی ما از عدم هم صد عدم آن‌سوتر است (بیدل، ۱/۱۱۸)
۵. سجل احوال (مصوب فرهنگستان، ۱۳۱۹، در برابر سجل).
۱۳۱۷ش. کسی از ادارۀ آمار و ثبت احوال مشهد ورقۀ نام و نشان که تاریخ تولد آن سال ۱۲۸۳ بوده صادر می‌کند و بر اثر اعتراض ادارۀ آمار قضیه به ادارۀ آمار تهران مراجعه و ادارۀ اخیر مبدء ولادت او را ۱۲۸۸ تشخیص نموده (تصمیمات دادگاه‌ها: مجموعۀ حقوقی، ش۹۰/۳۶) ║ محکومیت‌های ترهیبی و ترذیلی در سجل جزائی روی اوراق نمرۀ ۳ ذکر شده و با انقضاء مدتی بدون اینکه صاحب سجل جزائی محکومیتی پیدا کند واژۀ محکومیت از ورقۀ نام و نشان شمارۀ ۳ او محو می‌شود مهلت پیش‌بینی‌شده در قانون به نسبت اهمیت جرم از ۲ و ۵ و ۱۰ و ۱۵ سال تغییر می‌کند و به‌علاوه مقررات ورقۀ نام و نشان شمارۀ ۳ به‌کلی محکومیت او از بین نبرده و نتایج آن به حال خود باقی می‌ماند ولی وقتی مدت مدیدی گذشت نتیجۀ مهمتری حاصل می‌شود (علی‌اصغر شریف: مجموعۀ حقوقی، ش۹۱/۳۲) ║ ۱۳۷۴ش. در دهات برای شبیه‌خوان‌های عبوری جایی برای خوابیدن پیدا می‌شود همچنین برای مسافرهایی که نام و نشانی دارند (دولت‌آبادی۲، ۱/۱۶۰)
به نام و نشان رسیدن
← به نام رسیدن.
ق۶. نام و نشان ز صدر گرفت این خجسته‌جای / کز وی هزار صدر به نام و نشان رسید (سوزنی۱، ۶۷)
به همان نامونشان
هنگامی به کار می‌رود که کسی بخواهد برای سخن خود با دادن نشانه‌هایی دلیلی ذکر کند؛ نشان به آن نشان.
۱۳۳۸ش. خواهر عفریته‌اش در لحظه‌ای که من از بیماری و ضعف در بستر مرگ افتاده بودم گَرد سفیدی را به اسم داروی مسکّن در آب حل کرد و به خوردم داد به همان نامونشان سه روز و سه شب قی کردم (افغانی، ۲۴) ║ ۱۳۵۷ش؟. در کاظمین تمام طبقات از اطراف و اکناف آمدند به دیدار آقا، یادمه شخصی آمد گفتند وزیر وحدت، از طرف رئیس‌جمهور آمده ... آقا با آن قیافۀ جذّاب و جبروتی ... فرمودند: ... اگر ممکن است سفارشی به سفیرتان بکنید که برخوردش با ایرانی‌ها خوب باشد. به همان نامونشان، آقا این بیانات را فرمودند بعد از مدت کوتاهی اصلاً راه [کربلا] باز شد (طاهر مرتضوی: یاد، ش۳۱ و ۳۲/۱۰۸)
نامونشان از کسی برافتادن
← نام و نشان کسی برافتادن.
ق۱۳. ز ابنای دین به کیهان نام و نشان برافتاد / کفر است اگر بماند از ما نشان و نامی (یغما، ۱/۳۵۳)
نام و نشان از کسی یا چیزی نگذاشتن
← نامونشان کسی افکندن۱.
ق۵. نگذرد چندی کاندر همه آفاق جهان / نگذارد همی از دشمن شه نام و نشان (فرّخی، ۳۲۱) ║ ق۷. اکنون می‌باید که ... از ایشان نام و نشان نگذاری (منهاج سراج، ۲/۱۵۵) ║ ق۹. کاشکی سلطان حسن او علم افراشتی / تا ز مایی و منی نام و نشان نگذاشتی (اسیری، ۲۸۳)
نام و نشان از کسی یا چیزی نماندن
به‌کلی از بین رفتن و فراموش شدن او یا آن (به نظر می رسد که قابلیت مدخل شدن را ندارد. مدخلی دیگر از مدخل های پیکره در قیاس با این مدخل ایجاد شد: نام و نشان از کسی نگذاشتن).
ق۶. اندر این ساعت به دو گناه گرفتار است که اگر نه رحمت خدای دریابد و شفقت و کرم شاه دررسد از بنده نام و نشان نماند (محمد بخاری، ۲۶۹) ║ ق۷. نماند از آن همه کردار نیک بوی و اثر / نماند از آن همه آثار خوب نام و نشان (همگر، ۳۶۱) ║ ق۱۰. میرزا ملاحظه فرمود که اگر این چوب را به وی می‌رساند از هستی او نام و نشان نمی‌ماند (واصفی، ۱/۴۸۴) ║ ق۱۱. نام و نشان ز عشق به غیر از هوس نماند/ از سیل رفته خار و خسی یادگار شد (کلیم، ۳۸۹) ║ ق۱۲. احدی از جماعت افغان را نام و نشان نماند (گلستانه، ۳۲۴) ║ ق۱۳. اگر این حصار را در بگشاییم از مردم این قلعه نام و نشان نماند (لسان‌الملک سپهر، ۲/۶۷۶) ║ ق۱۴. این رفتار در حق او خبر می‌داد که دیگر کار او تمام است و برای تخت و تاج فرانسه از او نام و نشان و امیدی نمانده (طاهر میرزا۲، ۶۱)
نامونشان جستن
← نام جستن.
ق۴. به دینار و گوهر نباشند شاد / نجویند نام و نشان جز به داد (فردوسی، ۸/۱۱۴)
نامونشان کسی افکندن (افکندن: برافکندن، بردن، برگرفتن، گم کردن)
۱. او را از بین بردن و نشانه و اثری از او باقی نگذاشتن ؛ نامونشان کسی بردن ۲؛ نام کسی یا چیزی را گم کردن ۲؛ نام و نشان از کسی یا چیزی نگذاشتن.
ق۶. بسا جوان تازه که روزگار پیرزال نام و نشان او بیفکند (ابوالرجاء۱، ۷۲) ║ غم و رنج تو اگر نام و نشانم ببرد / بی غم و رنج مبادم اگرم رنج کند (انوری، ۲/۸۳۴) ║ ایشان را هلاک کردیم و از خانه و وطن برانداختیم و نام و نشان ایشان از زمین برگرفتیم (میبدی، ۸/۲۲۴) ║ ق۱۰. بر سنگ اگر کنیم نشان نام خود چه سود / ما را که سیل حادثه نام و نشان برد (اهلی، ۱۸۶) ║ ق۱۱. نام و نشان غیر برافکندم از وجود / آنگه ابوالمبارز راه خدا شدم (شفائی، ۶۲۱)
۲. شهرت و اعتبار و آبروی او را از بین بردن ؛ نام کسی یا چیزی را گم کردن۱.
ق۱۱. یکی بلبل شوم خونین‌ترنم / کنم نام و نشان بلبلان گم (طالب آملی، ۱۹۵)
نام و نشان کسی برافتادن
← نام کسی برافتادن ۲؛ نامونشان از کسی برافتادن.
ق۱۰. از نام ما نشانی در خاطر که ماند / ما را که همچو اهلی نام و نشان برافتاد (اهلی، ۱۹۴) ║ ۱۳۱۶ش. به یاد آوردن این نکته آتش به قلبش می‌زد و چنان او را پشیمان و شرمسار می‌کرد که می‌خواست نام و نشانش از صفحۀ گیتی برافتد (مؤتمن، ۲۴۴)
نامونشان کسی بردن
۱. ← نام بردن۱.
ق۶. بی‌نام‌ونشان شوند، خوبان جهان / جایی که در او نام و نشان تو برند (سیدحسن غزنوی: خلیل شروانی، ۲۵۶) ║ هرگه که جفاهای تو بر دل شمرم / گویم که دگر نام و نشانت نبرم (عمادی، ۱۵۴) ║ ۱۳۹۹ش. شغاد فرزند کنیزکی گمنام است که در شاهنامه هیچ نام و نشانی از او برده نشده‌است (خجسته - قره‌خانیان: ادبیات پهلوانی، ش۶/۵۴)
۲. ← نامونشان کسی افکندن۱.
ق۸. آوخ که روان از تنم آن سرو روان برد / وز لوح وجودم غم او نامونشان برد (عماد فقیه۱، ۱۴۴)
نامونشان کسی گم کردن
⇅ نامونشان کسی افکندن۲.
نام و نشان کسی محو شدن (شدن: گشتن)
⇅ نام و نشان از کسی یا چیزی نماندن.
نامونشان کسی یا چیزی دادن
اطلاعاتی دربارۀ او اعم از آدرس محل زندگی یا مشخصات فردی او را در اختیار کسی گذاشتن ؛ نامونشان از کسی دادن.
ق۵. خاقان چندانک تفحص و تجسس می‌کرد هیچ‌کس نام و نشان بهرام نمی‌دادند (ابن بلخی، ۸۰) ║ ق۶. نام و نشان داد ندادند بی تو کس / امروز دادورز ز نام و نشان تویی (سوزنی۱، ۳۱۰) ║ ق۱۰. هیچ‌کس نام و نشان او نمی‌دهد اما ابن‌عم حمزه بر وی عاشق است و از دنبال او در عالم می‌گردد (جنیدنامه: ابومسلم‌نامه، ۱/۴۶۳)
نامونشان گم کردن
از شهرت و مقام چشم‌پوشی کردن و مجازاً از بین رفتن.
ق۶. همچون ثمر بید کند نام و نشان گم / در سایۀ او روز کنون نام و نشان را (انوری، ۱/۹) ║ ق۸. آنکه نام و نشان خود گم کرد / آنچه گم کرده‌است وایابد (شاه نعمت‌اللّه، ۲۲۳) ║ ق۹. نام و نشان خویش را گم کرده‌ام در راه او / عمرم به پایان آمد و پایان ندیدم راه را (بدر شیروانی، ۵۶۸) ║ ق۱۰. عارف عیسی‌نفس نام و نشان گم می‌کند / کآفت اندر شهرت و در صحبت مردم بود (اهلی، ۵۴۸) ║ ق۱۱. بهر پاس راز پنهان اسیر / رفته‌ام نام و نشان گم کرده‌ام (اسیر شهرستانی، ۳۵۸) ║ گشته‌ام سرگشتۀ وادی و از لیلی خویش / همچو مجنون از جنون نام و نشان گم کرده‌ام (زیب النساء، ۲۷۳)
نامونشان یافتن
۱. نامیده شدن به نامی خاص.
۱۳۶۸ش. آب‌انبارهای دیگری هم بودند که ... به نسبت عمق به آب‌انبارهای چهل‌پله شهرت [و] نامونشان یافته بود (شهری۲، ۵/۱۰۱)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ به) مشهور و معروف شدن.
۱۳۷۵ش. محمدتقی خیلی زود با مردم آشنا شد و در میان آن‌ها نام و نشان یافت (رامبد دانشیان: کلک، ش ۸۴/۲۹۶) ║ ۱۳۹۷ش. دورانی که یوسف به عزیزی مصر رسید و نامونشان یافت، مصادف شد با قحط‌سالی (حسین رضایی و دیگران: معارف قرآن و عترت، ش۷/۱۱۲)