وضعیت: «در حال تأیید»
شفق۱ šafaq
یک. (اسم) ۱. روشنایی سرخ‌رنگی که تا مدتی پس از غروب خورشید و پیش از تاریکی شب در سوی مغرب آسمان دیده می‌شود.
ق۴. مادر بیامد به وقت آنکه شفق فروشده بود و شب تاریک گشته (بلعمی۲، ۱/۱۳۱) ║ ق۵. خدای گفت عزّوجلّ: ... که من سوگند یاد کنم به شفق؛ و شفق آن سرخی است که از پس از آنکه آفتاب فروشود سوی مغرب باشد (قرآن کمبریج، ۲/۵۷۰) ║ ق۶. آب بقم شد شفق مه خُم و شب رنگرز / از لب خُم نیمه‌ای غرقه در آب بقم (خاقانی۱، ۲۶۱) ║ ق۷. تا هفت روز از شام تا فلق و از بام تا شفق به معاطات کؤوس مدام و معانات پری‌چهرگان خوش‌اندام ... اشتغال داشتند (جوینی، ۱/۲۰۹) ║ ق۸. پادشاهی بود که از وقت بلوج صباح تا ولوج شام، و از مقطع شفق تا مطلع فلق، باده نوشیدی (رشیدالدین فضلالله۶، ۱۵۰) ║ ق۹. عاقبت شب درآمد، آسمان در لباس قیرگون شد و شهسوار فلک بر مرکب آسوده سوار گشت ... و برگستوان شفق برافگند (بیغمی، ۲/۳۹۰) ║ ق۱۰. پلنگش ز خون شفق خورده شام / غزالش ز جدی فلک دیده کام (روملو، ۲/۱۰۱۷) ║ ق۱۱. فتد عکسِ ابروی ساقی به جام / چو ماه نو اندر شفق وقت شام (فیّاض لاهیجی، ۱۹۷) ║ ق۱۲. روشن ز هلال و شفقم شد که فلک هم / با خون‌ِجگر صرف کند این لب نان را (اثر شیرازی: صیادان معنی، ۷۴۹) ║ ق۱۳. ز خاک رُسته لاله‌ها چو بسّدین پیاله‌ها / به برگ لاله ژاله‌ها چو در شفق ستاره‌ها (قاآنی، ۴۶) ║ ق۱۴. آفتاب غروب کرد. شفق جلوۀ دیگر بر اشیا داده و آب دریا رنگ دیگر و جزیره صورتی جداگانه گرفت (طاهر میرزا۲، ۳۷۷) ║ ۱۳۱۶ش. آفتاب غروب کرده بود، ولی سرخی شفق در افق مغرب پیدا بود و در همین موقع صدای اذان از اطراف و از فراز مناره‌های اصفهان به گوش رسید (مؤتمن، ۸۳) ║ ۱۳۴۴ش. سرِ شب گریگوری به آسیای بادی رفت ... از سوی باختر، شفق در رنگ طلایی کم‌رنگ و بنفش غوطه می‌زد (به‌آذین۵، ۱/۲۱۰) ║ ۱۳۷۴ش. غالباً رو به غروب راه می‌رود. هر چندگاه سر برمی‌آورَد تا رنگ شفق را نظاره کند (دولت‌آبادی۲، ۳/۳۵۵)
۲. روشنی و سرخی آسمان پیش از دمیدن آفتاب؛ فلق.
ق۶. چون هاتف صبح دم برآورد / وز کوه شفق علم برآورد (نظامی۴، ۲۱۲) ║ ق۷. تیغ کشید آفتاب خون شفق را بریخت / خون هزاران شفق طلعت او را حلال (مولوی۱، ۳/۱۵۴) ║ ق۸. ساقی آن می ده که عکس او به عکس آفتاب / صبحدم خون شفق در دامن گردون کند (سلمان ساوجی، ۳۰۷) ║ ق۹. امروز صبحدم که شفق گشت آشکار / از در درآمد آن مه من آفتاب‌وار (بدر شیروانی، ۵۱) ║ ق۱۰. گشت چو گلبرگ آل دامن صبح از شفق / لمعۀ مهر از سپهر تافت چو زر در حریر (بابا فغانی، ۳۳) ║ ق۱۱. از شفق هر صبح چون رخسار می‌شوید به خون؟ / گرنه از رخسار او داغ و کباب است آفتاب (صائب، ۱/۴۳۰) ║ ق۱۲. صبح از جامهٔ رنگین شفق مستغنی‌ست / پیر کنعان چه کند پیرهن خون‌آلود (طبیب اصفهانی، ۱۱۲) ║ ق۱۳. برحسب اتفاق، بین‌الطلوعین، هوا صاف بود. تابش ماه و درخشیدن شفق مشرقی عکسی در آب دریا انداخته بود که خیلی تماشا داشت (فرهاد میرزا، ۷۴) ║ ق۱۴. تا صبحدم که جیب افق چاک زد شفق / صد رنگ ریخت دل به خیال رخت بر آب (عارف، ۶۰۲) ║ ۱۳۳۳ش. صبح تازه و خوبی بود ... شبنمِ ریز به روی برگ‌ها و علف‌ها ریخته بود و چون نقره بر تار عنکبوت می‌درخشید. زمین تیره و تر مثل این بود که اثر سرخی شفق را هنوز حفظ کرده بود (آهی، ۲۷۴) ║ ۱۳۵۳ش. امشب تا که پیشانی سپیده از قبای شفق به‌درآید، عقیل می‌باید ستاره می‌شمرد (دولت‌آبادی۶، ۵۷)
۳. رنگ سرخ.
ق۸. گفته‌اند پرتاب‌انداز را هر دو باید که یک چیز نو باید که به صحرا برد: با تیر نو و کمان تازه، کمان با انگشتوانه، با پیچ‌بان یا سه سر یا تیر نو گردانیده؛ و سه ثلث آن است که پرتاب را پیوسته همه چیز نو باید و آن را نیز عمارت کردن تا در کار آید؛ و از چرک نگاه داشتن و هر روز شفق مالیدن؛ و کاغذ نیز نیکو بود و چرک را نیز دور کند و سر پیکان برداشتن (درودباشی بیهقی، ۲۶۸)
دو. (صفت) سرخ‌رنگ.
ق۶. زبس خون کرد و لشکر ریخت در راه / ز عکس خون شفق شد چهرۀ ماه (عطّار۶ (؟)، ۱۳۶) ║ ق۱۱. ایاز از خجلت غم در عرق شد / ز عکس چهره‌اش، دامن، شفق شد (زلالی، ۸۲۴) ║ ق۱۲. به نیزه و شمشیر و تیر و نجق / ز بس کشته گردید جهان شد شفق (محمد مروی، ۳/۱۰۶۹)
ترکیبات دیگر: صبح شفق