وضعیت: «در حال تأیید»
سقایة‌الحاج saqâyatolhâj
(اسم) ۱. منصب یا وظیفه‌ای در شهر مکه در عصر جاهلیت و نیز پس از اسلام که بر عهدۀ شخصی یا قبیله‌ای از قبایل مکه بوده و بنا بر آن، سرپرستی منابع آبی به‌ویژه چاه زمزم و آب‌رسانی به حاجیان زیر نظر آن شخص یا قبیله انجام می‌گرفته‌است (در دوره پیش از اسلام از حاجیان با شراب هم پذیرایی می‌شده‌است) ؛ سقایه ۲؛ سقایۀ حاج۱.
ق۴. به جاهلی اندر سقایة‌الحاج عباس را بود و چاه زمزم اندر دست او بود (بلعمی۲، ۴/۱۱۱۹) ║ ق۵. مشرکان همی‌گفتند که عمارت خانۀ خدا کردن و سقایة‌الحاج به پای داشتن بهتر از ایمان و جهاد (اسفراینی، ۲/۸۴۹) ║ ق۶. [پیامبر] گفت: هر خونی و مالی و عملی که در جاهلیت بوده‌است، همه در زیر پای من است، یعنی آن را حکمی نیست الّا خدمت کعبه و رعایت سقایة‌الحاج که آن بر قرار خود رها کردیم (ابوالفتوح، ۶/۲۳۲)
۲. پیمانه‌ای بوده که در مناسک حج کسی از قریش در آن آب یا شراب می‌ریخته و به حاجیان و زائران کعبه می‌نوشانده‌است ؛ سقایۀ حاج۲.
ق۵. [عبدمَناف] کمانِ اسماعیل علیه‌السلام به نزدیک او بود و لوا و سقایة‌الحاج و کلید بتخانه همه به دستِ او بودی (اسفراینی، ۲/۹۲۹) ║ از قُصیّ عبدمناف بیامد و او را شرف بزرگ بود چنانک همه ملوک زمین او را هدیه و رسول فرستادند و لوای نزار و کمان اسماعیل و سقایة‌الحاج و مفاتیح اصنام به دست آورد (تاریخ سیستان، ۵۱) ║ ق۷. بعدازآن لوای نزار و کمان اسمعیل و مفاتیح کعبه و سقایة‌الحاج در دست عبدالمطلب بود (محمد رازی، ۱/۱۹)
۳. محلی بوده در نزدیکی کعبه و چاه زمزم که حاجیان از آب زمزم برای نوشیدن یا مصارف دیگر بهره‌مند می‌شدند ؛ سقایۀ حاج۳.
ق۸. سقایة‌الحاج به طرف غربی خانۀ کعبه است در پسِ چاه زمزم (حمدالله مستوفی۱، ۷) ║ ق۱۱. چنان سقایه که با سقایة‌الحاج لاف هم‌منزلی می‌زد و چاهی که با چاه زمزم چشم برابری می‌داشت و بازاری که از گرم‌سودائی او بازار منا در رشک می‌بود، از بدنقشی روزگار به قمارخانه موسوم گردیده (مفید بافقی، ۱/۱۷۳)