فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

سپرغم

وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
سپرغم ‎separqam, sepo-, sa-, -paraqm, -porqom, so-(?)‎ [گونۀ دیگر: اسپرغم، اسپرم، اسپرهم، اسفرغم، اسفرم، اسفرهم، سپرم، سپرهم، سفرغم؛ (شواهدی در دست است که حرکت «پ» و حرکت قبل از «م» در «سپرغم» ضمه بوده. این احتمالاً درمورد گونه‌های دیگر نیز صادق است)]
۱. هر نوع گیاه خوشبو اعم از گل و سبزه یا میوۀ خوشبو ؛ اسپرغم ‏۱؛ اسپرم ‏۱ ‎(esparam, -po-, -porom, os-(?))‎؛ اسپرهم؛ اسفرغم ‏۱؛ اسفرم ‏۱؛ اسفرهم؛ سپرم ‏۱؛ سپرهم؛ سفرغم.
ق۴. گر نه چنین کند ... مایه انتقال کند و به اندامی شریف رود و آنجا آماس آرد و اینجا همه عنایت به دل کند از طلاها وز سماع‌ها وز سپُرغُم‌ها وز بَخورهای خنک کی دل او را قوی کند و آن گرمی را بنشاند (اخوینی، ۶۵۳) ║ ق۵. در دست شه این‌ها سپرغمند کماهی / درپیشِ خر آن‌ها چو گیاهند و غذااند (ناصر خسرو۱، ۱‏/۲۴۶‏) ║ ق۶. الفاخور: نوعی از سپرغم‌ها (دیباج الاسماء، ۱۸۹) ║ الرَّیْحَانُ: سُپرُغُم [ق:۳۰]. (۱۲:۵۵) (فرهنگنامۀ قرآنی، ۲‏/۸۱۳‏) ║ ق۷. سپرغمی هست آن را به سریانی هیلاوم گویند و به پارسی بستان‌افروز گویند و آن نباتی است که در کوه‌ها رویَد (دنیسری، ۲۵۸) ║ ق۸. ملک بفرمود تا ... از سر بام‌ها بر اسواق و دکاکین گل و ریحان و سپرغم‌های الوان افشانند (نظام تبریزی، ۱۳۹) ║ ق۹. الشَتّ: پراکندن ـ (و پراکنده شدن‌ ـ و پراکنده ـ و سپرغم دشتی.) (دهار، ۱‏/۳۶۰‏) ║ ق۱۳. از مبتدای بهار ... سبزه‌زارها نهایت خرم و اطراف شهر دشت‌ها همه پر خیری و سپرغم. تا چشم کار کند نرگس و شقایق و زنبق بیند (اعتمادالسلطنه۵، ۱‏/۶۹۰‏) ║ ق۱۴. ز نوح آمد بر ابراهیم و زین نام/ بر او شد نار، ریحان و سپرغم (ادیب‌الممالک، ۲‏/۳۰۳‏) ║ ۱۳۳۴ش. وز سُنبل و سُوری و سِپَرغَم/ آفاق نگارخانه چین، (دهخدا۴، ۸) ║ ۱۳۴۵ش. دلّالان و نهال‌فروشان بوده‌اند که هر درخت و نهالی را در تغارها بر پشتِ بام‌ها می‌پرورانده‌اند، اکثر پُربار، از نارنج و ترنج و نار و سیب و به و گُل و ریاحین و سپرغم‌ها (یوسفی، ۱‏/۷۰‏)
۲. ← شاهسپرم ‏۱ (در فهرست انتهای مخزن‌الأدویهنیز به این معنی آمده است).
ق۵. بز چون بیمار شود، برگِ سپرغم بخورَد یا سقمونیا، بِه شود (تحفة الغرائب، ۹) ║ ق۶. الضَّومُران و الضَّیمران: سپرغم (دیباج الاسماء، ۱۵۲) ║ ق۷. ماسپرم شاخ‌ها باشد با برگِ به‌هم و چون شکسته شود، به سپرغم مشابهت دارد (ابوبکر کاسانی، ۲‏/۶۳۷‏) ║ ق۱۰. الرَیْحان: سِپَرغَم و اسم جامع للرِّیاحین الطَّبیعَة، الرِزّق، الوَلَدُ، الطاعة (محمد جنابذی، ۲۰۳) ║ ق۱۱. سپرغم اسم فارسی شاهسفرم است (حکیم مؤمن، ۱۴۳) ║ ق۱۲. سپرغم: شاهسفرام است (ارزانی: اسماء‌الأدویة، ۱۳۵؛ نرم‌افزار جامع طب) ║ ق۱۳. بلی باید مهیا کرد اول/ ضماد از موم و از کافور و صندل ـ تباشیر و گلِ سرخ و شکر نیز/ سپرغم، تخمِ خرفه، تخمِ گشنیز (تعزیه، ۲‏/۱۱۲‏)

معنی سپرغم | فرهنگ جامع زبان فارسی