وضعیت: «در حال ویراستاری»
سمعی sam’i
(صفت) ۱. (امری دینی، غیبی یا الهیاتی) که مبنای اثبات و پذیرش آن تنها سخنی است که از قرآن یا صاحب شریعت نقل شده و عقل یا قیاس در آن دخالتی ندارد ؛ سماعی یک. ۵؛ سمعیه؛ قس: سمع ۴؛ دلیل نقلی.
ق۵. عقل و قیاس خود بمپذیر که ایمان سمعی است نه عقلی (خواجه عبدالله۲، ۴۱۰) ║ ق۶. کور است و نمی‌داند که قیاس امامت درین صورت با نبوّت نکنند که معرفت نبی سمعی است و معرفت امام عقلی (عبدالجلیل رازی۲، ۶۴۳) ║ ق۷. هرچیز کِی جز به دلیل سمعی اثبات نتوان کرد آن را علم فروع دین خوانند (قطب‌الدین شیرازی، ۱/۸۵) ║ ق۸. میان فعل ارباب دیانات و اصحاب شرایع و ملل در توجه به قبله‌های مخصوص که آنچه کنند به حکم فرمان ایزد دیّان کنند، و آنچه گویند به برهان عقلی و بیان سمعی گویند و قبله را نه واسطه دانند و نه وسیلت (نظام تبریزی، ۶۶) ║ ق۹. این قرآن نوری است بر نوری یعنی این قرآن ادلّهٔ سمعی است بر سر ادلّهٔ عقلی (ابوالمحاسن جرجانی، ۶/۳۱۷) ║ ۱۳۰۷ش. قوچانی گفت دلیل سمعی با عقل معارضه نتوان نمود (آقا نجفی، ۶۳۹)
۲. مربوط و منسوب به سمع (معنای سمع ۱).
ق۶. از عشق بصری تو به واجب آید و از عشق سمعی واجب نیاید (حمیدالدین بلخی، ۸۹) ║ ق۷. آن اختلاف که از ادراکت سمعی افتد به‌نام، در مدَرکات بصر نیفتد از عینِ چیز (بابا افضل، ۲۶۳) ║ ق۸. اکنون بدان که عشق بر دو نوع است: یکی عشق سمعی دوم عشق بصری (نخشبی، ۱۱۷) ║ ق۹. پس هر زمان که رعایت مقتضی مقام و طریق بلاغت به تقدیم نرسانی فرق میان تو و آن کر آنکه که او را صَمَم سمعی بود و ترا صَمَم عقلی (شجاع، ۳۱۳) ║ ق۱۱. طبقه‌ای از روحانیین ملائکه در مرآت رؤیت بصری او متشبح و کلام وحیانی الهی در لوح قوت سمعی او منتظم تواند شد (میر داماد۱، ۷۳) ║ ۱۳۲۱ش. ابتدا تصوّر کرد که اشتباه لفظی کرده‌ام، همین‌که دانست اشتباه لفظی و سمعی در کار نیست، گفت: یک ماه خدمت و این قدر اطلاع (عبدالله مستوفی، ۲/۳۴۰) ║ ۱۳۴۸ش. یک کور مادرزاد حافظۀ بصری ندارد، یا یک کر مادرزاد حافظۀ سمعی (آل‌احمد۵، ۱/۲۶)
۳. ← سماعییک. ۳.
ق۷. عقل دو است: طبعی و سمعی، و سمعی سود ندارد چون طبعی نباشد، چنانکه خورشید سود ندارد چون روشنایی چشم نبوَد (مؤیّد خوارزمی، ۱/۱۹۶)