وضعیت: «در حال ویراستاری»
عفاف efâf, a-
(اسم) ۱. از کارهای حرام و ناپسند و غیراخلاقی خودداری کردن، و درمورد زنان معمولاً به معنی پاکدامنی و خود را از نگاه نامحرم پوشاندن است ؛ عفاف‌ورزی.
ق۵. ز مجد گوید چون عابد از عفاف سخن / ز ظلم جوید چون عاشق از فراق فرار {متن: قرار} (ابوحنیفۀ اسکافی: بیهقی۱، ۳۶۷) ║ ق۶. او دختری داشت ذاتِ جمال و عقل و عفاف (ابوالفتوح، ۳/۲۲۵) ║ ق۷. ای که با کشف ضمیرت متعذّر باشد / ماندن دختر اسرار پسِ ستر عفاف (کمال‌الدین اصفهانی، ۳۷۱) ║ ق۸. ابوعبیدالله مردی امین و متدین است و بر عفاف و کفایت و زیرکی و ادب او مزیدی تصوّر نتوان کرد و هیچ مکر و حیله بر او مؤثر نباشد (هندوشاه نخجوانی، ۱۲۴) ║ ق۹. زنی کش سرخ‌رویی از عفاف است / همین گلگونۀ رویش کفاف است (جامی۳، ۲/۲۰۳) ║ ق۱۰. گاهی هست که غالب می‌شوند اهل فساد، در این حالت پس مقاومت نمی‌کنند با ایشان اهل عفاف (خنجی۲، ۳۵۴) ║ ق۱۱. سلطان رضیّه از پردۀ عفاف برآمد و لباس مردان پوشیده بی‌محابا قبا در بر و کلاه بر سر داشته، بر تخت می‌نشست و مُلک می‌راند (بداؤنی، ۱/۵۹) ║ ق۱۲. به تزویج محبوبه‌ای میل کرد / که سترش عفاف است و زیبش هنر (هاتف، ۹۸) ║ ق۱۳. او جوانی نیکوسیرت، به زیور عقل و کیاست آراسته و به حلیۀ پرهیزگاری و عفاف پیراسته است (عبداللطیف شوشتری، ۱۶۷) ║ ق۱۴. $ راوی عرض نمود خدمت آن حضرت ع که: به چه چیز شناخته می‌شود عدالت مرد در میانۀ مسلمانان که قبول شود شهادتش ازبرای ایشان و بر ایشان؟ آن حضرت ع فرمود که: بشناسی او را به ستر و عفاف و بازداشتن بطن و فرْج و دست و زبان (ابوالقاسم یزدی، ۴/۱۷۹۰) ║ ۱۳۰۸ش. من یک‌وقت به هوش آمدم که دامن عفاف و عصمت من دریده شده بود. با تشدّد به آن جوان گفتم: مگر شما به من قول نداده بودید که دست به ناموس من دراز نکنید؟ (ربیع انصاری، ۲۳۷) ║ ۱۳۳۰ش. عامه دزدند و ابله و بدروز / پاسبان نیز قوزِبالاقوز - کار اهل صلاح و ستر و عفاف / هست مشکل در این بزرگ مصاف (بهار، ۲/۹۳۴) ║ ۱۳۵۰ش. $ گویند محمدحسن خان بااینکه عفاف و ادب بی‌اندازه داشته، در بیان عقیده و انتقاد از اوضاع و اشخاص بسیار صریح و بی‌پروا بوده، تا جایی که کسانی مانند مخبرالسلطنه هدایت در خاطرات و خطرات او را مرد بدزبان و کج‌بینی دانسته‌اند (آرین‌پور۱، ۱/۲۶۵) ║ ۱۳۷۹ش. $ چون نسی خیال می‌کرده زنش از جادّۀ عفاف خارج شده، بهانه تراشیده و به‌عنوانِ اینکه معتاد شده و بی اجازه از جیبش پول برمی‌داره، دستشِ گرفته و کشان‌کشان برده محضر طلاقش داده (محمود۲، ۲/۱۰۰۴)
۲. از اظهار تنگدستی و نیازمندی خودداری کردن ؛ استعفاف۲.
ق۶. خوک چون آن تنعّم و رفاهت، و خِصب و رغدِ عیش بدید، و حصولِ کفافِ رزقِ بوزنه و کمالِ عفافِ او معاینه کرد، حسد و حَرَد بر وی مستولی گشت (ظهیری، ۱۶۵) ║ مصلحت آن است که در سواد بصره بنشینم ... و با این بقیّت مال که مانده‌است تربّصی می‌نمایم، به حُمرَت شفقی و سدّ رمقی روزگار می‌گذارم، تا در این بقیّت عمر پردۀ عفاف من مرتفع نگردد ... که چشم بر کاسه و کیسۀ مردمان داشتن تخم ادبار و مذلّت کاشتن است (لمعة السراج، ۵۹) ║ ق۷. $ نبینی که حق عزّوعلا در محکم تنزیل از نعیم اهل بهشت خبر می‌دهد که «اولئکَ لهم رزقٌ معلومٌ» تا بدانی مشغولِ کفاف از دولتِ عفاف محروم است و مُلکِ فراغت زیر نگین رزقِ معلوم (سعدی۲، ۱۶۴) ║ ای غلام، اگر این بار دیگر سفر دریا برآوری و بازآیی، تو را از مال خویش آزاد کنم و سرمایه‌ای وافر دهم که کفاف آن را پیرایۀ عفاف خود سازی، و همه عمر پشت به دیوار فراغت بازدهی (وراوینی، ۱/۷۲) ║ تو را... سرمایه‌ای وافر دهم که کفاف آن را پیرایة عفاف خود سازی (وراوینی، ۱/۷۲) ║ ق۸. $باید که از نعیم مزخرف فانی این‌جهانی که جز کدورت و پریشانی بهره‌ای ندارد، اجتناب نمایی و از عفاف، به کفاف قانع گردی که «أَلْقَنَاعَةُ کَنْزٌ لَایَفْنَی» و نوعی کنی که طبع را از میل طمع بازداری (رشیدالدین فضلالله۶، ۷۶) ║ عفاف به کفاف... آن باشد که بیش از کفایت خود از رعیّت طمع ندارد (رشیدالدین فضلالله۶، ۱۱۲) ║ گرچه در کوی قناعت ساکنم/ ورچه هستم ساکن کُنج {متن: گنج} عفاف (رشیدالدین فضلالله۶، ۱۲۵) ║ گفت کدام خصلت به وسط نزدیک‌تر است و از افراط و تفریط دورتر؟ گفت: عفاف و رضا به کفاف (نظام تبریزی، ۲۵۳) ║ ق۱۴. آنچه سیاه‌پوستند، عفافشان بیشتر است و از گدایی احتراز دارند (امین‌الدوله، ۲۲۵)
عفاف طعمه (طعمه: خورش)
خودداری از حرام در خوردن و آشامیدن و کسب روزی.
ق۶. $ می‌فرماییم ... بر قضیتِ «ستکتب شهادتهم» از کیفیت شهادت ایشان به واجبی برسد، و تا عفاف طعمه و ظَلَف نفْس و نزاهت خلق و نباهت ذکر و قلّت طمع و صدق لهجت کس معلوم نشود و مزکّیان رقم عدالت بر وی نکشند (بهاءالدین بغدادی، ۶۷) ║ $اصناف علوم خاطر نقّاد او را منقاد گشته، عفاف طعمه و ظَلَف نفْس طینت پاک او را معتاد شده، سَماحت فضل حق و فصاحت سحبان وایل با براعت فزون اوایل در زبان و بنان او نهاده‌است، و علوم دینی را به اعمال دنیاوی امتزاجی لطیف بر وجهی شریف داده (بهاءالدین بغدادی، ۱۰۳) ║ ق۷. $ بهرام‌شاه ... به ظَلَف نفْس و عفاف طعمه و حُسن سیرت و علوّ همت و زَکای عِرق ... زبدۀ پادشاهان و خلاصۀ خسروان گیتی شده (ابن بی‌بی، ۱/۷۰) ║ چهار چیز است که چون یافتی، اگر سود همه جهان فوت شود، سود تو را زیان ندارد: عفاف خورش یعنی لقمۀ پاک، و... (شرف‌الدین قزوینی، ۱۱)