وضعیت: «در حال ویراستاری»
تکثیر taksir [فعل همایند: کردن، نمودن (مجهول: شدن، گردیدن، گشتن، یافتن)]
(اسم) ۱. (کلام) اعتقاد داشتن به ذات‌های مختلف برای خدا. مقابل توحید.
ق۵. توحید نباشد یک ذات را به شش صفتِ مختلف گفتن، بل تکثیر باشد (ناصر خسرو۵، ۶۷) ║ ق۸. باب دوم در توفیق دادن میان اقوال مختلف... قایل اوّل که از غلو تنزیه و وهم تکثیر و ظنّ ظلم گفته که: خدای‌تعالی موجب بالذات است (علاءالدوله سمنانی، ۱۰۰) ║ ق۱۳. گِل تکثیر هبا شد گُل توحید دمید/ که به امکان بشر دوحهٔ یاسین آمد (صفای اصفهانی، ۲۱۸) ║ ۱۳۳۵ش. جهت تکثیرش اعتباری و جهت وحدتش حقیقی است که تجلی واحد واحد است تکرار و تکثیر در تجلی نیست ... زیرا تکرار در تجلی لازمه‌اش تکرار در متجلی است و چون به ادلّۀ توحید متجلی واحد است تجلی نیز واحد است (الهی قمشه‌ای، ۲/۱۹۷)
۲. (درمورد چیزی) اضافه شدن تعداد یا مقدار آن. افزون شدن آن.
ق۵. در صحبت کردن با اهل، نیّت فرزند کند که تکثیر امّت مصطفی (ص) بوَد و نیّت راحت اهل کند و نگاه‌داشت ایشان از معصیت و نگاه‌داشت خویش از معصیت (غزالی۱، ۲/۴۶۵) ║ ق۷. مستحقّ دانستن خود مر نعمتی را سبب تقلیل آن نعمت است و خود را سزاوار نعمت نادانستن سبب تکثیر آن نعمت است (بهاء ولد، ۱/۴۰۸) ║ ق۸. رعیّت را... رعایت کن که... تکثیر نفع و تثمیر ریع به مساعدت و معاضدت ایشان مربوط و منوط است (رشیدالدین فضلالله۶، ۸۴) ║ ق۹. ترک زنا ازبرایِ صیانت نَسَب است و ترک لواط به‌جهتِ تکثیر نسل (میرخواند، ۳/۴) ║ ق۱۱. چون ضمیر مرآت‌نظیر صاحب تاج و سریر از تکرار اعمال قبیحه و تکثیر افعال فضیحۀ آن گروه منافق‌شعار، غبار ملال و نقار کلال بسیار یافته بود، نیران قهر و غضب دوزخ‌لهب اشتعال پذیرفت (محمود افوشته‌ای، ۵۴۵) ║ ق۱۲. در بیان اسباب تقلیل بول... پوشیده نماند که موجبات قلّت انواع است: یکی آنکه آب یا چیزهای آبناک کمتر خورده شود و مع‌ذلک، از حرارت مذوّبه که علت تکثیر است معرّا باشد. پس بالضرور بول کمتر آید (ارزانی، ۲/۶۵۱) ║ ۱۳۰۹ش. پروانه‌ها ... در تمام فصل گرمای سال از سه الی چهار نسل تکثیر می‌شوند (مایل- ناهید:ارمغان، دورۀ۱۵/ش۳/۲۲۷)
۳. (در صرف و نحو عربی) مبالغه در کاری و تاکید بر آن.
ق۵. وی را دو نام از حمد برشکافتند: یکی محمد و یکی احمد... امّا محمد تکثیر را باشد... اما احمد زیادت صفت باشد (اسفراینی، ۱/۴۲۶) ║ ق۶. وَصّی تکثیر فعل را باشد (ابوالفتوح، ۲/۱۷۸) ║ نافع «خرّقوا» به تشدید خواند بر معنی تکثیر و مبالغه (میبدی، ۳/۴۴۴)
۴. (درمورد چیزی) زیاد بودن تعداد یا مقدار آن. بسیاری.
ق۶. عزّ لشکریان بیش از آنِ اوساط مردم باید داشت که ایشان تقلیل ترا شرف تکثیر دهند و تذلّل و تبذّل از تو دفع کنند (محمد ملطیوی۱، ۱۶۱) ║ ق۷. مجدالدولة و الدین... از تکثیر نبشتن مکاتبات برای حوایج خلق ملول نشوند (مولوی۴، ۲۱۳) ║ ق۸. اینک لشکری که نطاق عقد بنان از اِحصای آن تنگ آید و سیّاح وهم بشر، به سرحد حصر و عدّ آن نرسد و مسّاح فکر به ساحت تقدیر و استخراج تکثیر آن راه نیابد... عرض داده‌ام (فضلالله حسینی، ۱۵۸) ║ ق۱۰. من کی‌ام؟ دل‌شدۀ نامه‌سیاه/ زردرخساره ز تکثیر گناه (صیرفی، ۲۳۹) ║ ق۱۱. ادای شُکر بیرون از قیاس سلطنت عظمی و دارایی کبری، مقصور بر آن است که باوجودِ اشتغال اَشغال جهانبانی و تکثیر و توفّر دواعی ملک‌رانی، پژوهش احوال سپاهی و رعیت نموده، ساکنین و قاطنین هر مُلک را به دیدۀ بینایی تفقد... فرموده (وحید قزوینی، ۴۵۲) ║ ق۱۲. براز اصفر... سه گونه است... سوم... یا از سبب خارجی بود یا از سبب داخلی... سبب داخلی دو گونه است... دوم قلت انحدار صفرا بر معاء. خواه صفرا در بدن کم باشد فی‌الحقیقه یا اگرچه کثیر بود... در صورت تکثیر از دو بیرون نیست: یکی آنکه صفرا به جانبی متوجه باشد و به طرف مراره کمتر رود (ارزانی، ۲/۷۰۶) ║ ق۱۳. وآن گفت دگر حرب روا نیست که امروز/ هم جیش به تقلیل است، هم خصم به تکثیر (قائم‌مقام۲، ۸۹) ║ ۱۳۱۸ش. دَم نزع ایران کُنَد با تفنن/ به تقلیل تکثیر رأی آزمونی (فرّخی یزدی، ۱۹۵) ║ ۱۳۴۹ش. عرب هرگاه از جمع جفنه قلّت اراده کند آن را جفنات گوید و چون ارادۀ تکثیر کند آن را جفان گوید (محمد غفرانی:مقالات و بررسی‌ها، ش۲/۸۴) ║ ۱۳۷۰ش. قدرت بزرگ مصلحت، جمع تکثیر قدرت‌ها بود نه برآیند آن. این پشتوانه سردار را، سردار می‌کرد (میرکاظمی، ۴۰)
۵. (درمورد چیزی) افزودن و زیاد کردن تعداد یا مقدار آن.اضافه کردن آن.
ق۶. آنکه کشتن نکرده‌بود و مال نستده اما با ایشان بود... به مذهب شافعی بر تعزیر اقتصار کنند، که از وی مباشرت فعل نبود، و نه حقیقت محاربت، حضور مجرد و تکثیر سواد حدی لازم نکند، بلکه تعزیر کفایت باشد (میبدی، ۳/۱۰۳) ║ ق۷. بوذر گفت: هرکه تکثیر جمعی کند، او از ایشان باشد (مؤیّد خوارزمی، ۲/۳۰۸) ║ ق۸. سلطان را عزیمت ارزنجان و انتقام از امیر مطهرتن تصمیم یافت و به ترتیب عُدد و تکثیر عَدد و مدد سعی پیوست (عزیز استرآبادی، ۳۳۹) ║ ق۹. خلیفه از روی اضطرار بفرمود تا دروب را استوار کردند، و بر بارو متجنّدۀ حاضر مستعد و متشمّر بداشت. دواتی و شرابی و سلیمان شاه و دیگر وجوه لشکر و ممالیک خاصّه تکثیر سواد را از عامۀ بغداد گروهی انبوه با انواع اسلحه جمع آمدند (حافظ ابرو۴، ۲/۶۴) ║ ق۱۰. سلطان... پیوسته ایشان را از آن تحذیر نماید که... تکثیر در مال و اسباب نمایند (خنجی۲، ۲۱۰) ║ ق۱۱. گرشاسف ... به دارالملک سیستان لوای عیش و کامرانی باز کرده در تعمیر شهر و تکثیر آبادانی کوشیده (ملکشاه، ۲۴) ║ ق۱۲. اگر ابدان ایشان در غایت اعتدال باشد ریاضت معتدل مناسب بود و به دستور در مرطوبی تکثیر و در مهزول تقلیل باید کرد (ارزانی، ۳/۹۷۰) ║ ق۱۳. حسام‌السّلطنه از قِبَل کارداران دولت مردمان را به مقالات رأفت‌آمیز و کلمات بهجت‌انگیز و نوید مرمت بقاع و تکثیر عقار و ضیاع شاد و شادخاطر فرمود (لسان‌الملک سپهر، ۳/۱۳۳۸) ║ ق۱۴. در انتظام و توفیر عمل گمرکات و تکثیر منافع دولت مطلقاً جهد بلیغ نمایید (ایران۱، ۵/۳۶۵۸) ║ ازرویِ همین اساس متین، دکتر فرانسوی «کلمت» خواست فادزهری برای مارگزیدگان... تعبیه نماید، به‌همان‌طریق که دکتر «رویه» فادزهر خنان را در خون اسب تکثیر می‌نمود، تحصیل کرد (طالبوف۱، ۱۵۸) ║ ۱۳۲۱ش. هروقت دولت ایران می‌خواست در تکثیر عدّۀ آن اقدامی نماید، از راه دیگر گرفتار می‌شد (عبداللّه مستوفی، ۳/۲۹) ║ ۱۳۳۸ش. پیوندهای هلو و گیلاس و آلوی خراسان که بسیار مرغوب است به محل‌های دیگر برده شد و تکثیر یافت (؟: اتاق بازرگانی، ش۷۹/۶) ║ ۱۳۵۰ش. او مردی بود ایلاتی و از دنیا بی‌خبر، فوق‌العاده عیّاش و خوش‌گذران و شیفتۀ زنان و طالب تکثیر اولاد و با‌این‌همه بااستعداد و دستِ‌کم باسواد (آرین‌پور۱، ۱/۱۵)
۶. خواستن چیزی بیش از حد معمول. زیاده‌خواهی.
ق۷. صاحب ظهیرالملک به وفور کفایت و فرط درایت و رای ثاقب و تدبیر صایب از توفیر ولایت و تکثیر رعیت... منال‌هاءِ متکاثر در خزانه و دیوان حاصل گرداند (تاریخ شاهی، ۱۸۹) ║ ق۸. رسوم و قواعد در هر عهدی احداث کرده‌بودند و کارکنان بسیار را به اسامی مختلف منصوب گردانیده، و اکثر سال‌ها وجوه به تقدمه خواستندی و به گاه تسعیر تکثیر و تثقیل تمام بر رعایا و مزارعان رفتی (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۴۴۲) ║ بعدازآن فرمود که چون در ممالک حَرز و مقاسمه باطل گردانیم حصۀ دیوانی بایرات نیز به‌موجبی‌که در هر ولایت مبصّران به قیاس تعیین کنند مقرّر و معیّن گردانند تا به اسم خراج می‌رسانند و عوانان و ظالمان را دست‌آویز حَرز و مقاسمه و تکثیر بر رعایا نباشد و آن زحمات به‌کلّی منقطع گردد (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۵۳۱)
۷. (منطق) ؟؟؟.
ق۷. در تکثیر قیاس: و آن عبارت است از مقدماتی که هردو مقدمه از آن منتج مطلوب باشد، چنانکه کل ا ب و کل ب ج و کل ا د و کل دج و کل ا ه و کل ه ج و مطلول کل ا ج است (قطب‌الدین شیرازی ۲:دره التاج،ج۱، ۱۴۷) ║ تعلیم اوّل ـ در قیاس مرکّب. تعلیم دوّم ـ در قیاس خلف. تعلیم سوّم ـ در قیاس مقسّم. تعلیم چهارم در تکثیر قیاس. تعلیم پنجم ـ در قیاس ضمیر (قطب‌الدین شیرازی، ۱/۱۳۶) ║ از فن اول در منطق در توابع اقیسه و لواحق آن و آن مشتمل است بر ده تعلیم: تعلیم اول در قیاس مرکب. تعلیم دوم در قیاس خلف، تعلیم سیّم در قیاس مقسم. تعلیم چهارم در تکثیر قیاس. تعلیم پنجم در قیاس ضمیر. تعلیم ششم در قیاس عکس. {ج۲، در علم منطق} (قطب‌الدین شیرازی، ۲/۱۴۴)
۸. (درمورد اعداد) حاصل ضرب آنها.
ق۷. اگر امیرالمؤمنین ترا فرماید که ولایتی را مساحت کن تا خراج ایشان پدید آید چگونه کنی؟ گفتم: این سهل است. اگر زمین مربّع باشد یک عرض را در یک طول ضرب کنم مساحت و به کسر برون آید. و اگر مثلّث باشد نصف قاعده را در عمود ضرب کنم تکثیر حاصل آید و اگر مدوّر باشد قطر او را مربّع کنم و نصف از وی کم کنم (عوفی۱۱، ۱۳۷)
۹. توزیع کردن. پخش کردن(؟).
ق۱۰. امیر جلال‌الدین اورس باز مقدّمۀ لشکر عبیداللّهی گشته یک منزل جهت تکثیر آب و علف بر لشکر پیش‌تر کوچ کرد (خنجی۱، ۵۹)
۱۰. برتر بودن ازجهت کمیت یا کیفیت. امتیاز. رجحان.
ق۱۲. از ادنی‌ترین ملازمان را که چاشت و شام می‌نمودند، طَبَق طعام یا خوانچۀ چاشت آن را به نظرِ خان می‌رسانیدند، خوانچۀ سردار و خوانچۀ ملازم بی‌وقار توفیر و تکثیر به هم نداشت (محمد مروی، ۱/۳۱۵)
۱۱. (درمورد اعداد) ضرب کردن آنها.
ق۱۳. نظیر ضرب کسور است سعی حاسد او/ که هرچه کوشد تقلیل یابد از تکثیر (قاآنی، ۴۴۰)
۱۲. (درمورد نظر و سخن و شایعه) پخش شدن آن. فراگیر شدن آن.
۱۳۱۲ش. این اسکناس هزار فرانکی که به‌زودی تفسیر و تکثیر شد موضوع بگومگوی حیرت‌آلود بسیار بین ننه‌جان‌های کوچۀ «وینی مارسل» شد (مستعان، ۱/۲۰۴) ║ ۱۳۸۲ش. گزارش‌ها... همگی تکثیر پیامی بود که به‌سویِ جهان پرکشید (بهنود، ۱۶۱)
۱۳. (درمورد نوشته یا عکس یا فیلم) زیاد کردن تعداد نسخه‌های آن.
۱۳۱۵ش. از اعیان روزگار و سلاطین کامگار گرفته تا تودۀ مردم و بازاریان بدان اقبال کنند و درنتیجه نسخه‌های متعدد از آن گرفته شود... و نیز نقاشان و نویسندگان ...در تکثیر نسخ آن بکوشند (سید محمد فرزان:ارمغان، /دورۀ۱۷،ش۷/۵۱۸) ║ ۱۳۴۵ش. نویسنده ناگزیر نخست آن را به خطِ خویش به‌صورتِ «پلی‌کپی» در نسخه‌های معدود تکثیر کرده (یوسفی، ۲/۳۱۱) ║ ۱۳۶۳ش. خود افسانه هرگز در ایران به‌دلیلِ پرده‌دری خرافات تا آن زمان انتشار نیافته است و فقط در سیصد نسخه در پاریس منتشر شد که از رویِ آن هزار نسخه تکثیر گردید (علوی۸، ۲۲۳) ║ ۱۳۶۸ش. روزنامۀ قانون... آیین استبداد را با زبانی روشن و ساده به باد انتقاد می‌گرفت و... جهت بیداری اذهان عام... دوباره تکثیر و توزیع می‌گشت... در اکثر جراید ... این گونه افکار... نشر می‌شد (زرّین‌کوب۲، ۶۰۹) ║ ۱۳۹۳ش. هنگامی که از جنبۀ تجاری و صنعتی به فیلم مستند نگاه می‌کنیم دشواری‌های تکثیر، توزیع و دسترسی به این نوع فیلم مشکلاتی را فراروی پژوهشگران قرار می‌دهد (لیلا مکتبی‌فرد: گنجینۀ اسناد، ش۹۳/۱۵۰)
۱۴. (درمورد کسی) او را بزرگ شمردن . بیش از حد واقعی دانستن.
۱۳۴۴ش. از رفیق شِکْوِه به فریق بردن و در برِ دوست محاسن دشمن شمردن لذت می‌برند و از تحقیر و تخفیف اقارب و از تعزیز و تکثیر بیگانگان چربی زیاد می‌کنند (شهری۶، ۲/۲۱۳)
۱۵. (درمورد زبان) بیشتر شدن دامنۀ وسعت آن با افزوده شدن واژه‌ها یا ساخت‌های جدید.
۱۳۵۶ش. خلاف به عرضتان رسانیده‌اند... زبان فارسی ازنظرِ قابلیتِ زیستی و توسعه و تکثیر و ترکیب و رشد، یکی از ۳ یا ۴ زبان مهم فعلی جهان است، یعنی درردیفِ زبان‌های فرانسه و انگلیسی و روسی (دژکام، ۸۲)
۱۶. افزودن افراد شبیه به خود. گستردن ظاهر یا اندیشۀ خود در وجود دیگری.
۱۳۶۴ش. لایه... در فشار خودش له می‌شد. بخشی از او، از درد خودش می‌گریخت. درد تکثیر. درد جدایی دو روح از یک جسم. فراق. فراق آدمی از خود (مخملباف۱، ۱۶) ║ ۱۳۶۸ش. برای من مایۀ خرسندی بی‌شایبه‌ای شد... که من به کمک همین کارهای ناچیز خویش توانسته‌ام در وجود... خوانندگان نوشته‌هایم تکثیر شوم (زرّین‌کوب۲، ۷۴۵) ║ ۱۳۷۶ش. قدرت تکثیر آزاده خانم زبانزد خاص‌ّوعام بود (براهنی۲، ۱۱۹) ║ ۱۳۹۲ش. بودا تجلیات غیرعادی به نمایش گذاشت... حتی کالبد خود را به صورت بی‌شماری تکثیر کرد و دل‌سوزی‌اش آشکارا به بیداری حاضران مجلس انجامید (موحدیان عطار- جعفری:مشرق موعود، سال۷/ش۲۸/۱۶۷)
ترکیبات: دستگاه تکثیر