وضعیت: «تأییدشده»
اتکا(ء) ettekâ(’) [<از عربی اتکاء>]
(اسم) ۱. (معمولاً با حرف اضافهٔ بر، به) (درمورد چیزی یا کسی) اعتماد، اطمینان یا وابستگی به آن یا او.
ق۶. در مذهب عقل اتکا و اتکال بر مظنونات مردود و منهی است (محمد ملطیوی۱، ۱۲۷) ║ باید که پادشاه را شهری باشد که اعتماد بر حصانت و اتکا بر رصانت آن بود (محمد ملطیوی۱، ۱۹۱) ║ ق۱۴. اعلیحضرت ... فرموده‌اند که پادشاه دموکرات هستم ... ولی بدبختانه یک دسته بی‌و‌طن در میان مردم چنان وانمود می‌کنند که اتکاءشان خدانکرده به دربار است ولی حقیقت ندارد (دهخدا۵، ۲۸۷) ║ ۱۳۰۱ش. شما برای سپاسگزاری من ... ارزشِ مخصوصی قائل شده و تصور کرده‌اید به‌اتکای آن می‌توانید چنین تقاضایی را از من بکنید (مشفق۱، ۲۵۹) ║ ۱۳۳۶ش. به‌اتکای این که در تقویم همه کارها ثبت است حافظه تنبل‌تر می‌شود (پرویزی، ۱۱۲) ║ ۱۳۷۸ش. توجه به علم و اتکا به متفکران تربیت‌شدهٔ داخلی راز شناسایی پیچیدگی‌های دنیای جدید است (کورش میرسعیدی: کتاب ماه علوم و فنون، ش۲۰/۱۹) ║ ۱۳۹۳ش. در گذشته واکنش دولت‌ها در مقابله با این نوع خسارت‌ها، مدارا و یا اتکا بر رویکردهای کیفری و انتظامی بوده‌است (موسوی- طباطبایی‌نژاد: حقوق، ش۳/۴۶۱)
۲. (درمورد چیزی) قرار گرفتن وزن آن بر روی جایی و درنتیجه، نیفتادن یا ثابت ماندن آن.
ق۱۴. پل را دو چشمه و دو دهنه ساخته که یک پارچه در وسط رودخانه و اتکای دو طرف دو سقف دو دهنه روی آن یک پایه بوده و دو طرف دیگر دو سقف متکی بر پایه متصل به طرفین رودخانه (علی‌آبادنامه، ۲۲۳)
۳. (مجاز) (با حرف اضافهٔ بر، به) نشستن و جلوس بر جایی به‌ویژه بر تخت سلطنت، وزارت یا هر مقام بالای دیگر.
ق۷. مسند دیوان وزارت و چاربالش ایوان سیادت به اتکای صاحب اعظم ... پیوسته مشرّف و مکرم و مزین باد (مولوی۴، ۲۳۵) ║ ق۹. سریر سلطنت همایون جهت اتکا و استناد ذات میمون آن حضرت آماده‌است (اسفزاری، ۲/۲۵۵) ║ ق۱۱. خسرو اقلیم‌گشا ... بعداز ورود دارالسلطنۀ اصفهان و اتکا بر چهاربالش فرمان ... سه روز از ایّام اسبوع را مخصوص دادرسی و مظلوم‌نوازی فرموده (وحید قزوینی، ۵۸۰) ║ ق۱۳. به‌حسب اسباب ظاهر که مایۀ اتکا بر اورنگ شهریاری است ... به هیچ‌وجه عزل‌و‌نصبی به‌جهت ایشان اتفاق نیفتاده (رضاقلی میرزا، ۵۹)
اتکاء / اتکایِ به نفس
⇅ اتکابه‌نفس.
۱۳۱۲ش. متد تعلیم و تربیت فعلی ... کُشندۀ ... اتکاء به نفس است (مسعود۲، ۵۵) ║ ۱۳۲۱ش. حالا ببینیم آقای پهلوان سیاست ... در دورۀ آزادی ملل با این‌همه ارجوزه و حماسه و حس فداکاری و اتکای به نفس و وجدان برای ما چه کاری صورت داده‌اند (عبداللّه مستوفی، ۳/۸۳) ║ ۱۳۴۷ش. سلاطین قدیم ... فرزندان خود را تا آنکه به سختی و زحمت عادت کنند و اتکاء به نفس و علم و صنعت بیاموزند ... به بلاد بعیده می‌فرستاده‌اند (شهری۴، ۱۷۹) ║ ۱۳۸۸ش. عملکرد تحصیلی و فکری کودکان چنین والدینی غالباً ضعیف بوده و در روابطشان با همسالان از فقدان حس ابتکار، رهبری و اتکاء به نفس رنج می‌برند (مهناز رضوان‌خواه: مطالعات تربیتی و روانشناسی، ش۳/۱۷۸)
اتکا(ء) داشتن
۱. (با حرف اضافۀ بر، به) (درمورد چیزی یا کسی) اعتماد و اطمینان داشتن به او یا آن برای انجام دادن کاری یا وابسته بودن به آن یا او.
ق۱۳. در اجیرنامهٔ آن دو نفر استاد ... مندرج نمائید ... بعد از آمدن به خاک ایران اتکای به هیچ سفارتی نداشته باشند (فرّخ خان، ۱/۳۸۲) ║ ق۱۴. لازم است که شخص اتکا و توکل به چیزی داشته باشد، ولو اینکه خطا رفته باشد (فروغی۱، ۳۷۶) ║ ۱۳۴۴ش. حکومت ... از قیدهای طبقه‌ای آزاد نیست و به فرادستان جامعه اتکاء دارد (آریانپور، ۳۸۳) ║ ۱۳۷۰ش. اقتصاد ملی ما بر گردش فعالانۀ پول متکی است. توانگری فردی شما نیز بر گردش فعالانۀ پول اتکا دارد (خوشدل، ۱۵۷)
۲. (با حرف اضافۀ بر، به) ↑ اتکا(ء)۲.
ق۱۴. این دو سکو را مسقف کرده‌اند، به‌طوری‌که سقف از جلو اتکا به ستون‌ها دارد (علی‌آبادنامه، ۲۳۶)
اتکا(ء) فرمودن
(با حرف اضافۀ بر) ↑ اتکا(ء)۳.
ق۷. سلطان ... در چار بالش عشرت ... مربع نشست، مثلث بخور بر مدخنهٔ سرور نهاده، سلیمان‌وار بر طراحۀ عظمت اتکا فرموده (ابن بی‌بی، ۱/۲۲۵) ║ ق۸. محمّد ... از قهستان به خوارزم شتافت و بر دیهیم و اورنگ جهانبانی اتکا و استناد فرمود (منشی کرمانی۲، ۹۶)
اتکا(ء) کردن
۱. (با حرف اضافۀ اندر، بر، به) ↑ اتکا(ء)۳.
ق۵. راعیل ... بساخت ایشان را مجلسی گرامی، که اندران اتکا کردند و هاداد هر یکی را از ایشان کاردی (اسفراینی، ۳/۱۰۷۴)
۲. (با حرف اضافۀ اندر، بر، به) ↑ اتکا(ء)۱.
ق۷. اگر همه وعدۀ رحمت بودی کافّۀ خلایق اعتماد بر مغفرت کردندی و اتکا بر نوید مرحمت و بر ارتکاب محظورات دلیر شدندی (محمد ملطیوی، ۱۴۵) ║ ۱۳۱۲ش. بشر برای راهنمائی خودش به عقل اتکاء نمی‌کند (هدایت۸، ۱۰) ║ ۱۳۶۲ش. عشق به میهن چیز دل‌انگیزی است ... اما بر این‌جور انگیزه‌هایِ عاطفی نمی‌شود اتکا کرد (باستانی، ۱/۲۱۴) ║ ۱۳۸۰ش. کارهایی که فهرست‌نویس برای تنظیم یادداشت‌های خود بر آن‌ها اتکا کرده‌است نیز اشاره خواهد شد (روح‌بخشان: نامۀ بهارستان، ش۴/۱۱۷)
اتکا(ء) نمودن
(با حرف اضافۀ به) ↑ اتکا(ء)۱.
ق۶. هرکه به لمعان برق اتکا نمود در ظلمت ماند (محمد ملطیوی۱، ۲۲۴) ║ ق۱۲. جناب نادری ... به یگانۀ بی‌همال اتکاء و اتکال نموده، حشیش خسیس خودروی آن چمن را ... بدروید (مهدی استرآبادی، ۶۴۲) ║ ۱۳۳۲ش. ملتی هست که می‌توان به آن اتکا نمود (مصدّق، ۲۴۶)
ترکیبات دیگر: سطحِ اتکا؛ مرکزِ اتکا؛ نقطۀ اتکا