وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
سپس sepas [گونۀ دیگر: اسپس؛ گونۀ دیگرِ از پس؛ جمع: سپس‌ها]
یک. (قید) ۱. پس از زمان،مرحله، نوبت یا کاری که به آن اشاره شده است؛ بعد از آن.
ق۴. دردِ معده یا پیش از طعام بوَد یا سپس (اخوینی، ۳۶۸) ║ ق۵. ز زشتی همه خلق را بازداشت/ سپس کار ایشان به یزدان گذاشت (یوسف و زلیخا، ۲۱۵) ║ ق۶. رسول (ص) گفت:... بازمزنید هدیه‌ای که کسی به شما آرَد؛ ... سپس گفت: بدان خدایی که جان محمد در خزینۀ وی است که اگر مرا برای پایچۀ گوسفندی دعوت کنند و خوانند اجابت کنم (ژنده‌پیل۲، ۳۶) ║ ق۷. غلامان در کوشک‌ها و سپس رواق‌ها می‌نشینند و می‌خیزند (بهاء ولد، ۱/۷۲) ║ ق۸. قولنج که به سبب بادی غلیظ یا ثفلی خشک باشد، اول رودهٔ اعور ممتلی گردد و سپس امتلا به رودهٔ قولون بازدهد (نجم‌الدین شیرازی، ۱۷۶) ║ ق۱۰. من آن کلمات ایشان را لفظاً‌بلفظ اعاده کردم که همه حیران شدند، سپس خواجه فرمود: ای عزیزان، من چه کنم سخن او فهم می‌کند (حافظ حسین، ۱/۱۱۸) ║ ق۱۱. برخیز که سیر باغ را تازه کنیم/ وز نکهت می دماغ را تازه کنیم ـ مستانه به پای گلشن افتیم و سپس/ در گل نگریم و داغ را تازه کنیم (طالب آملی، ۹۶۰) ║ ق۱۲. بدان مقدار خواهی کاغذ آری/ بچسبانی و بر تخته گذاری-سپس آهار بر کاغذ بمالی/ ز همواری او هرگز ننالی (یوسف حسین۱، ۵) ║ ق۱۳. آن مرد جمعی را گواه گرفت و سپس متوجه آن مزرعه گشت (نوری، ۲/۶۴۷) ║ ق۱۴. برو به نام خدای یگانه کن تسبیح/ سپس به چهره برافشان ز آب دیده گلاب (ادیب‌الممالک، ۲/۹۶) ║ ۱۳۱۱ش. پریشانی و بیچارگی آن‌ها از تمام حرکات و افعالشان به‌قدری ظاهر است که بیننده را درنظر اول به‌رقت آورده و سپس به تفکر وامی‌دارد ((مسعود۱)، ۶۵) ║ ۱۳۳۰ش. تو بد را نخستین ز خود دور کن/ سپس دیگران را ز بد دور کن (بهار، ۲/۱۰۹۷) ║ ۱۳۵۲ش. دستش را به شانة مرحب زد و او را به داخل راند و سپس در را پشت سرش بست (دولتآبادی۵، ۳۰) ║ ۱۳۸۰ش. در وسط میدان... گفت‌وگوهایی ردوبدل شد و سپس امام با حملۀ عده‌ای از قوای یزید و توسط شمر به شهادت رسیدند. بلافاصله صدای گریه و شیون حضّار بلند شد (شهیدی، ۱۷۶)
۲. (بیشتر به صورت تفضیلی به کار رفته است) در زمانی پس از زمان مناسب یا مورد نظر و با تأخیر نسبت به آن؛ دیرتر از قبل.
ق۴. تدبیرهاءِ ناموافق نوبه بُفزاید و تدبیرهاءِ موافق نوبه بُکاهد، و بوَد که پیش‌تر و سپس‌تر افتد نوایبِ او و سببِ آن بسیاریِ خلط بوَد یا اندکی یا سطبری یا تُنُکی (اخوینی، ۷۴۷) ║ ق۵. متوکّل نیّت بر آن نهاد که نوروز را سپس‌تر بَرَد تا رعیّت را آسان شود (بیرونی، ۲۷۱) ║ ق۶. بوران‌دخت... گفت... کاشکی این آزادمردان یک ساعت سپس‌تر رسیدندی تا این سگان به جزیرة خویش رفته بودندی (طرسوسی، ۲/۴۱۹)
۳. (بیشتر به صورت تفضیلی به کار رفته است) به یا در زمان گذشته؛ قبل‌تر.
ق۵. هر چیزها که برابر یک چیز بُوَند، ایشان نیز برابر یکدیگر بُوَند، نه ازقِبَلِ آن را که وهم فرماید، چنان‌که سپس‌تر یاد کردیم (ابن سینا۴، ۱۱۲) ║ ق۶. مر هر امّتی را روزگاری است مقدّر... چون آمد اجل ایشان نه سپس‌تر روند و نه پیش‌تر (ابوحفص نسفی، ۱/۲۹۴)
۴. به یا در جهت عقب یا پشت سر.
ق۶. بوران‌دخت انطوطیه را همی دواند پیاده و بوران‌دخت سپس مانده‌بود (طرسوسی، ۲/۷۹) ║ ق۷. جنبنده... بر یکسان نبود، چه پیش و سپس رَوَد (بابا افضل، ۴۶۲) ║ چنانک گفت طراریم: دزد درپیِ توست/ چو من سپس نگریدم، ربود دستاری (مولوی۱، ۶/۲۷۵) ║ ق۹. الرَدْف: سپس برنشستن ـ و سرین ... (دهار، ۱/۲۹۸)
دو. (اسم) جا یا جهتی که پیش رو نیست و در پشت سر قرار دارد؛ عقب؛ پشت.
ق۴. آن عضله‌ها کی سر را بجنبانَد... لَختی آن است کی بجنبانَد سر را سویِ پیش و لَختی بجنبانَد سویِ سپس و لَختی سوی راست و لَختی سوی چپ (اخوینی، ۶۱) ║ ق۵. اندر فازگردانیدن بادها اندر هوا فر راست او چپ و پیش و سپس (تفسیر کهن۱، ۴۷) ║ ق۶. أَدْبَارَ: سپس‌ها [ق:۳۰]. (۱۵:۳۳) (فرهنگنامۀ قرآنی، ۱/۹۴) ║ ق۷. هر دیواری را سپسی است، دیوار جهان را سپسی باشد و هر گُلخنی را گُلشنی، گُلخن جهان را گُلشنی آخر بُوَد (بهاء ولد، ۲/۱۲۴)
سه. (صفت) ۱. قرارگرفته در پشت سر یا عقب دیگری یا دیگران.
ق۵. اختلاف در میان انگشتی اندر یک نبض با انگشت دیگر و این اختلاف اندر یم نبض بوَد و از این باریکتر اختلاف است اندر یک انگشت، که زخم نیم‌انگشت پیشین مخالف زخم سپس بوَد (ابن سینا۱، ۳۷) ║ ق۶. اسکندر فرمود که سلاح‌ها بیارید و این مردم دیگر سپس‌تر باشید تا ما کسی دیگرباره بفرستیم و آن‌گاه سلاح‌ها بگذرانید (طرسوسی، ۲/۲۵۵) ║ ق۷. ور دوهزار سال تو درپی سایه می‌دوی/ آخر کار بنگری تو سپسی و پیش او (مولوی۱، ۵/۲۶)
۲. مربوط به زمانی پس از زمان یا کاری که به آن اشاره شده است.
۱۳۳۰ش. یاد بادا آن طبیب روسی عیسی‌نفس/ وان رحیم دردمند - ... وآن شفای عاجل و جنگ‌آوری‌های سپس/ وآن‌همه رنج و گزند (بهار، ۱/۲۳۷)