اتومبیل

وضعیت: «تأییدشده»
اتومبیل ‎otomobil‎ [عوامانه: اتول، اتول‌مبین، هتل، هتل‌مبین؛ املای دیگر: اتمبیل، اتوموبیل، اوتومبیل، اوتوموبیل؛ <از فرانسوی automobile>]
(اسم) وسیلۀ نقلیۀ موتوری کوچک دارای اتاق، صندلی و معمولاً چهار چرخ که از آن برای جابه‌جا شدن و نقل و انتقال زمینی مسافر و بار استفاده می‌شود؛ خودروِ سواری.
ق۱۴. به‌جایِ اتومبیل، که در این عصر به ایران آورده شده‌است، ما گردونۀ آتشی می‌گوئیم (ایران سلطانی، ۳) ║ شخص فرنگی که اتوموبیل شعاع‌السلطنه دست اوست و از طهران حامل عریضۀ شعاع‌السلطنه شده با اتوموبیل، شش‌ساعته به قزوین آمده بود (مظفرالدین شاه، ۱۵) ║ بهترین اسب‌های عربی و ترکمنی در مقابل اوتوموبیل و تیزترین چشم بشری در مقابل دوربین فرومی‌ماند (ناشناس: کاوه، ش۴‏/۱‏) ║ ۱۳۱۶ش. مالک ماشین، اوتومبیل و رانندۀ آن را مدت معینی به اختیار دیگری واگذار می‌کند (مهدی وحدت: مجموعۀ حقوقی، ش۴۴‏/۱۸‏) ║ ۱۳۳۲ش. از چهارمحال با سردار اشجع به اصفهان می‌آمدیم ... که چرخ‌های جلوی اتوموبیل در یک چمن‌زاری فرورفت (مصدّق، ۱۳۸) ║ ۱۳۵۷ش. راننده بوق زد ... و اتمبیل به داخل باغ رفت (امیرمنصور بدخشان: کاوه، ش۶۹‏/۵۸‏) ║ ۱۳۸۰ش. به اتومبیلی که جلو ساختمان پارک بود تکیه داد (کریم‌زاده، ۴۳۹)
اتومبیل اختصاصی
خودرو دولتی که برای انجام دادن کارهای اداری و اجرایی در وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌ها در اختیار مقامات یا افراد خاصی قرار می‌گیرد؛ خودرو اختصاصی.
۱۳۷۱ش. به‌منظور ایاب‌وذهاب این گروه، به هریک از مدیران یک دستگاه اتومبیل اختصاصی داده‌ شده است (خسرو سلجوقی: گزارشگر، ش۲۹، ۴۲)
اتومبیل اسپورت
خودرو سواری معمولاً دونفره، با شاسی کوتاه، رینگ و لاستیک پهن و سقف معمولاً متحرک که برای رانندگی با سرعت‌های بالا طراحی شده‌است.
۱۳۴۳ش. اتومبیل‌های اسپورت دونفره، چون جنبۀ استفادۀ تفریحی دارند، ابداً برای رفع احتیاج به‌کار نمی‌روند (ناشناس: بورس، ش۱۰، ۶۳) ║ ۱۳۸۷ش. شاهزاده خانم بزرگ نیز سفارش کرده بود که یک اتومبیل اسپورت دونفره برایش بخرم (منصور خلج: مطالعات تاریخی، ش۲۱، ۶۵)
اتومبیل باری
خودروی که قسمت عقب آن صندلی ندارد و به ‌شکلی طراحی شده که مناسب حمل بار و اثاثیه است.
۱۳۱۱ش. اتومبیل ما در سرازیری با یک اتومبیل باری مصادف شد (هدایت۷، ۱۶) ║ ۱۳۴۱ش. اتومبیل باری که براثر احتراق نامرتب دفعةً صدا بلند می‌کند، ما را متوحش می‌سازد (محمدصالح ابوسعیدی: یغما، ش۱۶۸‏/۱۶۳‏) ║ ۱۳۸۱ش. رُبرت اولمان در چهارسالگی از روی یک اتومبیل باری با سر به زمین افتاد و کور شد (مجید رشیدپور: پیوند، ش۲۷۱‏/۲۱‏)
اتومبیل خدمت
خودروِ دولتی که برای انجام دادن کارهای اداری و اجرایی و عملیاتی در اختیار کارکنان وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌ها قرار می‌گیرد؛ خودرو خدمت.
۱۳۶۹ش. وگا در گرانادا رئیس بیمارستان بود و رانندگی اتومبیل خدمت او را شخصی به ‌نام هکتور به‌عهده داشت (ع. امینی نجفی: کلک، ش۱۱و ۱۲‏/۱۲۳‏)
اتومبیل سواری
خودروی که فقط گنجایش حمل و جابه‌جایی چهار یا پنج نفر را دارد.
۱۳۱۰ش. یک اتومبیل سواری که قوهٔ ده اسب داشته باشد به‌اندازۀ چهار نفر که مشغول کار باشند آسیدکاربنیک تولید می‌کند (محمد حجازی: شرق، ش۵‏/۳۰۴‏) ║ ۱۳۳۴ش. یک حواله و هزار تومان وجه نقد به اسمال داد و گفت ... با یک اتومبیل سواری به‌سمت زاهدان حرکت خواهند کرد (مدنی۲، ۱۱) ║ ۱۳۶۰ش. صدای بوق اتومبیل‌های سواری‌، راننده‌های باری‌ها را عصبانی می‌کند (محمود۴، ۵۶) ║ ۱۳۹۰ش. اگر گفته شود اتومبیل سواری اتومبیل است یا بعضی اتومبیل‌ها سواری‌اند گزاره‌ها درست و معنادارند (مسعود امید: معرفت فلسفی، ش۳۷‏/۱۱۷‏)
اتومبیل شکاری
خودروی مجهز به موتور قوی، بدنهٔ محکم و با توان حرکت سریع در مکان‌های ناهموار.
۱۳۱۲ش. من و آن سه نفر توی یک اتومبیل شکاری ... به‌طرف کوهستان می‌رویم (مسعود۲، ۲۳) ║ ۱۳۴۲ش. یک‌ عده جوان‌ها دست به دیوانگی‌ عجیبی می‌زنند؛ یعنی اتومبیل‌های شکاری‌ و کورسی سوار می‌شوند و می‌زنند به‌ کوه و بیابان، با سرعت سرسام‌آور می‌رانند (مسائل ایران، ش۱۴‏/۱۱۳‏) ║ ۱۳۷۰ش. اشاراتی مبتذل دربارهٔ موج‌ها و دخترانی که می‌گذشتند و اتومبیل شکاری‌ای که غرش‌کنان از خیابان می‌گذشت ردوبدل کردند (کوثری، ۲‏/۶۷۵‏)
اتومبیل کرایه (کرایه: کرایه‌ای)
خودروی که رانندۀ آن، در قبال دریافت مبلغی پول، مسافر یا بار جابه‌جا می‌کند.
۱۳۱۸ش. شمارۀ اتومبیل کرایه غیر قابل تبدیل به شمارۀ شخصی بوده‌است (ناشناس: مجموعۀ حقوقی، ش۱۲۹‏/۱۱۷۷‏) ║ ۱۳۳۴ش. مسافت بین هتل و استودیو نیم ساعت طی شد و اتومبیل کرایه‌ای آنها را در محوطۀ استودیو پیاده نمود (مدنی۲، ۶۳) ║ ۱۳۵۰ش. رولان قبلاً یک پژوی ۴۰۳ به‌رنگ سیاه از پاریس دزدیده بود و نمرۀ آن را با مهارت کامل عیناً به نمرۀ اتومبیل کرایه‌ای مشابه آن تبدیل کرد (مهدی کی‌نیا: مهنامۀ قضایی، ش۶۲‏/۲۳‏) ║ ۱۳۸۴ش. مشخص شد شیخ عباس تهرانی شب قبل با یک اتومبیل کرایه‌ای، همراه با همسر و فرزند و خواهرزنش، از تهران رفته (مرتضی شیرودی: رواق اندیشه، ش۴۵‏/۱۱۷‏)
اتومبیل کروکی
خودروی که سقف ندارد یا سقف آن متحرک و قابل جمع شدن است.
۱۳۳۶ش. از خیابان صدای قهقهه بلند بود. کنار یک اتومبیل کروکی یک‌مشت دختر قشقرق به‌پا کرده بودند (شعله​ور، ۱۱) ║ ۱۳۶۲ش. آخرین تابستان پیش از دانشگاه زنجیری است از روزهایِ طلایی ... عطر ماتیک ... و بوی نافذ چرم در صندلی اتومبیل‌های کروکی (باستانی، ۱‏/۴۰۳‏) ║ ۱۳۸۳ش. ازنقطه‌نظر او، اِما را می‌بینیم که به مردی کلاه‌به‌سر می‌پیوندد که او را سوار یک اتومبیل کروکی می‌کند (بابک تبرایی: فارابی، ش۵۴‏/۳۰‏)
اتومبیل کورسی
خودروی سواری که برای مسابقه و سرعت‌های بالا طراحی و تجهیز شده‌است.
۱۳۴۲ش. جوانی ... که هنرپیشۀ سینما بود درست به همین شکل با اتومبیل کورسی خود در قعر دره‌ها جان داد (ناشناس: مسائل ایران، ش۱۴‏/۱۱۳‏) ║ ۱۳۶۵ش. استفاده از اتومبیل‌های کورسی برای انجام مسابقات جای اسب را گرفته‌است (پرویز کردوانی: رشد آموزش جغرافی، ش۶‏/۳۵‏) ║ ۱۳۸۲ش. آخرین جانشین به‌حق استالین ... خوب می‌دانست که کلکسیونی از اتومبیل‌های کورسی لامبرگینی، فراری، مرسدس و فیات داشت (بهنود، ۱۴۸)
اتومبیل مسابقه (مسابقه: مسابقه‌ای)
خودروی که صرفاً برای مسابقۀ اتومبیل‌رانی ساخته، تقویت و تجهیز شده‌است.
۱۳۷۳ش. اتومبیل‌های مسابقه‌ای، برای اینکه بتوانند مسابقات را ببرند، باید به‌گونه‌ای‌ طراحی شوند که هر اشکالی درعرض چند ثانیه برطرف شود (محمدعلی خاتمی فیروزآبادی: مطالعات مدیریت بهبود و تحول، ش۱۶‏/۳۹‏) ║ ۱۳۷۸ش. در دهۀ ۱۹۲۰ اقتصاد آمریکا مانند یک اتومبیل مسابقۀ رالی بود که با سرعت هرچه‌ تمام‌تر پیش می‌رفت (شهرام رمضانی: کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش۲۴‏/۳۰‏)
زیر اتومبیل رفتن
(مجاز) برخورد یا تصادف کردن با خودرو که به زخمی شدن یا مرگ منجر شود.
۱۳۳۸ش. ممکن بود در آن ازدحام بی‌سابقه خدای‌ناکرده زیر اتومبیل رفته یا بلائی به‌ سرش آمده‌ باشد (افغانی، ۴۴۸) ║ ۱۳۶۸ش. در یکی از روزهایی که از این سوی خیابان ناصریه به آن طرفش می‌گریخت زیر اتومبیلی رفته جان سپرد (شهری۲، ۵‏/۶۵۱‏)
ترکیبات دیگر: بنگاه اتومبیل؛ نمایشگاه اتومبیل