نامیدن

وضعیت: «در حال ویراستاری»
نامیدن ‎nâmidan‎
(فعل متعدی) ۱. (درمورد کسی یا چیزی) انتخاب کردن و به کار بردن اسم خاصی برای او یا آن ؛ اسم‌گذاران ‏۲؛ اسم‌گذاری ‏۱؛ اسم چیزی بر کسی یا چیزی گذاشتن ‏۳؛ اسم دادن ‏۲؛ اسم گذاشتن ‏۲؛ اسم نهادن ‏۱؛ به‌ اسم چیزی موسوم کردن ‏۲؛ به اسم چیزی مسمیٰ کردن؛ نام بردن ‏۴؛ نام برنهادن؛ نام دادن ‏۱؛ نام کردن ‏۱؛ نام گذاردن ‏۱؛ نام گذاشتن ‏۱؛ نام نهادن‏۱.
ق۵. نیم فلک بزرگ‌ترین مستقیم‌الطلوع باشد ... و این نیمه از فلک نیمهٔ اعظم نامیده‌ می‌شود (المدخل، ۴۰) ║ خدای مژدگان مَی‌دهد تو را به فرزندَی کی یحی نامد، برویده به عیسی پسر مریم کی به یَک کلمة بَبُد کی گفت بباش مردمَی وَی‌پدر (شنقشی، ۷۱) ║ ق۶. سمّیتموها: می‌نامید {نجم/۲۳: إِنْ هِیَ إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّیْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُکُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ ۚ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَی الْأَنْفُسُ ۖ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدَیٰ: اینها چیزی نیستند جز نامهایی که خود و پدرانتان به آنها داده‌اید. و خداوند هیچ دلیلی بر آنها نفرستاده است. تنها از پی گمان و هوای نفس خویش می‌روند و حال آنکه از جانب خدا راهنماییشان کرده‌اند.} (قرآن ۴۳: فرهنگنامۀ قرآنی، ۲‏/۸۶۸‏) ║ ق۷. میان این کوکب، و میان سر کوکبی که بر دست چپ ساکب‌الماء است که آن را سعد بلع نامند نیز کواکبی است، از قدر ششم که ذکر آنها نیز نشده است (خواجه نصیر۳، ۱۰۴) ║ ق۸. الحاح آن ناحیت جهت غایب شدن آن بزرگوار به ناحیت غار نامیده شد (حمدالله مستوفی۱، ۵۸) ║ ق۹. شیخ‌ابونصر... خواست که از اربعة اوتار بُعدِ ذی‌الکلّ مرّتین را استخراج کند چنان‌چه از ارباع اوتار تعدّی واقع نشود، چون در چهار وتر آن ممکن نبود، وتری دیگر بر آن‌ها زیادت کرد و آن را حاد نامید (عبدالقادر مراغی، ۳۲) ║ ق۱۰. به‌هرحال، صاحب این قبر را عبدالله می‌نامند و ازجملة صحابی می‌دانند. محلِ فیض است، مردم فیوضات بسیار از مزار آن بزرگ‌وار یافته‌اند (حافظ حسین، ۱‏/۴۴‏) ║ ق۱۱. اسمعیل‌میرزا ... خود را شاهی‌سیون نامیده، سلطان حیدریان را به غدر و نمک‌حرامی منسوب و متهم ساخته (اسکندر بیک، ۱‏/۱۹۶‏) ║ ق۱۲. چون تمام شد هشت روز تا آن‌که ختنه کرده شود طفل، خوانده‌شد نام او یسوع چنانکه نامیده‌ بود او را فرشته پیش‌ از آنکه مریم به او حامله شود در شکم (مهدی استرآبادی۱، ۱۵۶) ║ ق۱۳. پس شیخ ابراهیم تصنیف کرد رساله‌ای که نامید آن را به سراج‌الوهّاج در رفع لجاج قاطعة‌اللّجاج (تنکابنی، ۴۵۳) ║ ق۱۴. از آن دختر پسری آورد که او را ژان بایتست نامیدند (تربیت، ۱‏/۳۶۰‏) ║ ۱۳۳۸ش. پهلوان ... مصمم شد خود را دن‌کیشوت ... بنامد (قاضی۱، ۱‏/۱۸‏) ║ ۱۳۴۷ش. یکی از اسب‌ها را قیرآت نامیدند (بهرنگی، ۲۸۹) ║ ۱۳۵۱ش. قرطاجنه‌ای‌ها جنگشان را به افتخار اجدادشان «جنگ فنیقی» نامیده‌اند (دریابندری۲، ۴۲)
۲. (درمورد کسی یا چیزی) انتخاب صفت یا لقبی ویژه یا استفاده کردن از صفتی ویژه برای اشاره کردن یا یاد کردن از کسی یا چیزی با توجه به ویژگی‌های آن یا او ؛ اسم چیزی بر کسی یا چیزی گذاشتن ‏۱؛ اسم گذاشتن ‏۱؛ نام دادن ‏۳؛ نام راندن ‏۱؛ نام کردن ‏۲؛ نام گذاردن ‏۲؛ نام گذاشتن ‏۲؛ نام نمودن؛ نام نهادن‏۲.
ق۶. تا سگ خویشتنم، نامیدی / یزک بام‌ و درت می‌دارم (اخسیکتی، ۳۷۹) ║ ق۹. ابوالقاسم بابر بهادر... از... صدرالدین محمد الرّواسی... سؤال کرد که چه می‌گویید در سخنان توحیدآمیز که بزرگان فرموده‌اند؟ گفت... اگر نزاری قهستانی و پیرتاج تولمی و امثال ایشان گفته‌اند ضلالت و بدعت و بوالفضولی است، این طریق را دزدی الفاظ مکمل می‌نامند همانا متابع موحدانند این مردم در الفاظ (دولتشاه، ۲۳۳) ║ ق۱۰. جان در غم یوسف چو زلیخا نکَنی / یعقوب‌صفت نه مرد بیت‌الحزنی ـ در معرکۀ عشق چه نامند تو را / کاندر صف عشاق نه مردی نه زنی (اهلی، ۷۶۲) ║ ق۱۱. تعظیم و احترام بسیار می‌نمایند به اوستادان خود. اگرچه یک روز صنعتی یا عملی پیش کسی آموخته باشند، او را تمام عمر اوستاد می‌نامند و لوازم شاگردی را به‌جا می‌آورند (محمد زمان، ۷۶) ║ ق۱۲. جواب گفتند گروهی از نویسندگان که: ای معلّم، نیکو گفتی، و جرأت آن نکردند که سؤال کنند از او چیزی. پس گفت به ایشان یسوع که: چگونه می‌گویند که مسیح پسر داود است، و حال آن که داود، خود می‌گوید در کتاب مزامیر که: گفت پروردگار به پروردگار من که بنشین در جانب راست من، تا بگذارم دشمنان تو را در زیر پاهای تو، پس داود آن را پروردگار خود نامید، چگونه او پسر داود است (مهدی استرآبادی۱، ۲۰۷) ║ ق۱۳. مهرعلیخان وزیر که خان مختارش می‌نامید و اسباب از کشتی‌های حاجی ترخان و اموال رعیت بی‌اندازه جمع کرده بود... معروض شاهزادهٔ ساده‌لوح داشت که... نایب‌السلطنه در گنجه شکست خورده (جهانگیر میرزا، ۵۲) ║ ق۱۴. دهان به ذم او گشودم که من برای علاج به پیش تو آمده‌ام نه برای نامیدن حسب و نسب خود و خواستم برخیزم و بروم. حکیم مانع گشت و شرح حال مرا پرسید (ممتحن‌الدوله، ۱۶۱) ║ برای این که یک ملت را بتوان آزاد نامید لازم است که دارای اختیارات عدیده باشد که مهمترین آنها را ذیلاً ذکر می‌کنیم، اختیار نفس یا آزادی شخصی، اختیار مال، اختیار مسکن، اختیار پیشه و کار، اختیار عقاید، اختیار طبع و اظهار افکار یا آزادی مطبوعات، اختیار اجتماعات و تشکیل انجمن، اختیار تعلیم‌وتعلّم و تربیت، اختیار عرض و تظلّم (منصورالسلطنه، ۱۰۶) ║ ۱۳۰۹ش. همچو دولتی که سلاطین سابق و ملت زمان بربریت که تا اواخر دولت مظفرالدین‌شاه ادامه داشت، دولت مستقله می‌نامیدند و اهل این زمان دولت استبدادی می‌گویند (نواب رضوی، ۲‏/۷۹۲‏) ║ ۱۳۱۵ش. من همیشه از روز ازل او را لکاته نامیده‌ام (هدایت۱، ۶۷) ║ ۱۳۳۸ش. مهدی ... با پاهایی که نمی‌شد تمیزش نامید روی سجاده می‌رفت، مُهر و تسبیح را برمی‌داشت (افغانی، ۴۵) ║ ۱۳۶۸ش. لیزبت ... گاهی ویل را نامزد خود می‌نامید و گاهی از حرف‌هایش چنین برمی‌آمد که دیگر به او دسترسی ندارد (نجفی۱، ۱‏/۲۴۸‏) ║ ۱۳۸۶ش. مؤلّف تاریخ تحریر کتاب را ذکر نکرده اما خود را شاگرد یکی از شاگردان رازی مشهور نامیده‌است (لیلا عسگری: نامۀ بهارستان، ش۱۳-۱۴‏/۱۹۱‏)
۳. به کار بردن نام برای هر یک از افراد یا چیزهایی که ویژگی‌های بارز مشترک دارند ؛ اسم چیزی بر کسی یا چیزی گذاشتن ‏۲؛ اسم دادن ‏۱؛ اسم گذاشتن ‏۳؛ اسم نهادن‏۲.
ق۶. آنچه با شعاع گرم شود و لطیف گردد و از آتش برخیزد «دود» خوانده شود و آنچه را از تری برخیزد «بخار» نامند و از این دو آثار جوّی پدید آید (سهروردی، ۱۲۴) ║ ق۷. اگر اعتراض بگذارد و منقاد شود و مقتضی شهوات و دواعی شیطان را فرمان بَرَد، او را نفْس اماره نامند (مؤیّد خوارزمی، ۳‏/۹‏) ║ ق۸. ایشان را ابدال می‌گویند، ازبرای آنکه از عامه یکی بدل ایشان می‌آید، طبقۀ دوم را ابطال می‌خوانند که در جانبازی دلیراند، طبقۀ سیوم را سیّاح می‌نامند که بسیار سیاحت می‌کنند (علاءالدوله سمنانی، ۳۶۷) ║ ق۹. هر ستاره که بر جای خود ثابت بود آن را کوکب نامند (معین‌الدین فراهی، ۱۰۹) ║ ق۱۰. هر طایفۀ بزرگان نامدار از اولاد چنگیزخان را سلطان نامند (خنجی۱، ۴۲) ║ ق۱۱. در تورة سلاطین چنگیزی پادشاه را خان می‌نامند و پادشاه‌زاده را تا به پایهٔ بلند سلطنت نرسد سلطان می‌گویند (اسکندر بیک، ۲‏/۸۷۹‏) ║ ق۱۲. زِ نادانی حباب باده می‌نامند بی‌دردان/ به دیدار تو چشم حیرتی کز جام می‌خیزد (بیدل، ۱‏/۸۴۷‏) ║ ق۱۳. این خانه‌ها را «گلستان» و «خیس‌خانه» می‌نامیده‌اند و سایر مردم که مکنتی نداشتند به شکاف‌های رودخانه‌ها و چرخاب‌ها دفع حرارت گرما می‌نمودند. ولی بعد آن خانه‌ها منسوخ شد (اعتمادالسلطنه۵، ۱‏/۶۹۰‏) ║ ق۱۴. این‌جا علامتی دردست دارند. جسدِ ژنرال کسنل است که کشته شده. و در هر کشوری این را قتل می‌نامند و آدم‌کشی می‌گویند (طاهر میرزا۲، ۱۳۶) ║ ۱۳۶۴ش. حرمت آدمی پیش خود، همان‌که گاه به‌غلط غرورش می‌نامند، مانع از این شد (مخملباف۱، ۸۰) ║ ۱۳۸۵ش. یکی از دانشمندان معاصر ما مجموع نسخه‌بدل‌های چاپ‌های انتقادی را جامع‌الاغلاط نامیده‌است (علی‌اشرف صادقی: نامۀ بهارستان، ش۱۱-۱۲‏/۲۰۷‏)