وضعیت: «در حال تأیید»
رشید rašid [صورت تفضیلی و عالی: ارشد]
یک. (صفت) ۱. (درمورد انسان، حیوان یا گیاه) که از نظر جسمی رشد کرده است و اندامی ورزیده و متناسب و قامتی بلند دارد.
ق۵. هَیدخ، اسب نیک خنگ بُوَد رشید (اسدی۲، ۷۶) ║ ق۱۰. ای یعقوب جوانی خوب‌روی و رشید و رسیده‌ای، دست‌پیمانی لایق سامان کن تا عروسی جمیله از اعیان قبیله برای تو خواستگاری کنم (فخرالدین صفی، ۷۴) ║ ق۱۲. سیّد … دید که جوانان بلندقد بسیار رشیدی هستند (حسین کرد۱، ۴۲۴) ║ ق۱۳. بیخ آن‌ها را به هم محکم به بندپوشی وصل نمایند، و سر آن‌ها را از سر سبو بیرون نمایند تا بلند و رشید شود (نوری، ۲/۴۰۸) ║ ق۱۴. مردم سیستان ذاتاً قوی‌هیکل و خوش‌ترکیب و رشیدند (سیّاح۱، ۱۵۳) ║ ۱۳۰۸ش. سردار قلیچ خان، از ساکنین سرحد ترکستان روس، با پسرش عمرخان که جوان رشید و زیبایی است برای خرید پشم به خاک ایران می‌آیند (حجازی۱، ۹۱) ║ ۱۳۳۸ش. من خود مردی رشید و سالم بودم و شما علیلم کردید و یک پایم را شکستید (قاضی۱، ۱/۱۷۰) ║ ۱۳۷۳ش. از حق نگذریم، جوان رشید و برازنده و خوش‌قیافه‌ای بود (حاج‌سیدجوادی، ۱۲۷)
۲. (درمورد کسی) که از نظر عقلی در مدارج بالا قرار دارد؛ شایسته، کاردان ؛ رشیدهیک. ۳.
ق۵. و مر او را پسری آمد، او را بهرام نام کرد بس رشید و نجیب بود (گردیزی، ۲۶) ║ ق۶. تویی مربّی فضل و تو راست رشد و هنر/ وگرچه روی زمین پُر شد از رشید و ربیب (ادیب صابر، ۸۳) ║ ق۷. دهقان ... گفت پسری دارم نیک رشید و هوشیار و باهنر (فخر مدبّر، ۱۲۵) ║ ق۸. حقّ سبحانه و تعالی ... آدم را علیه‌السّلم بیافرید، انسانی کامل به صورت و معنی ممیّز از دیگران به خَلق و خُلق، حکیم فهیم رشید عاقل مفکّر مدبّر و متصور ماهیات چنان‌که هستند بر سبیل الهام ربّانی (رشیدالدین فضلالله۱۱، ۷) ║ ق۹. آنگه بر سبیل تهکّم گفتند: آری تو مردی حلیم و رشیدی و عاقلی و بردباری (ابوالمحاسن جرجانی، ۴/۲۶۸) ║ ق۱۰. مسودۀ غزل را به همین قاصد جدید رشید ... دادم و به آن نواحی فرستادم (محتشم، ۲/۱۴۶۴) ║ ق۱۱. علیقلی‌خان چون به حسب استعداد ذاتی و کسبی، جوانی عاقل و رشید بود، در ایام سعادت‌فرجام پادشاه فریدون‌مسند ... کوکب طالعش به اوج اعتبار رسیده (محمود افوشته‌ای، ۲۷۴) ║ ق۱۲. بود آن یکی به داد و دهش ارشد زمن/ وآن دیگری به عقل و فراست بسی رشید (لامع، ۵۴۹) ║ ق۱۳. اگر کسی به‌غایت رشید و لایق باشد و بخواهند به مرتبۀ بلند رسانند، خدمات پست را به او کمتر گذارند و در یک ماه آن خدمات پست را طی کند تا به جایی که خواهند دارند (عبداللطیف شوشتری، ۳۲۱) ║ ق۱۴. شاه فرمودند سرسلسله خیلی رشید و باقابلیت است، وسط سلسله که اشاره به خودشان بود مثل بالون به هوا می‌رود و مدتی در هوا می‌ایستد به‌جای خود مستقر است، بعد آخر سلسله مثل همان بالون است که بادش دررفته به زمین می‌افتد (اعتمادالسلطنه۱، ۱۶۵) ║ ۱۳۲۱ش. کار شیراز ... به‌آسانی فتح اصفهان نبود، بالاختصاص که بعد از کشمکش‌های خوانین زند و قتل و سفک آن‌ها به دست یکدیگر کار سلطنت به جوان رشید لایقی از شاهزادگان این خانواده ... رسیده (عبدالله مستوفی، ۱/۸) ║ ۱۳۵۳ش. روزگار اگر مثل پیش می‌گذشت و تیمور اگر به خاف برمی‌گشت، شاید رشیدترین و برازنده‌ترین جوان‌ها می‌بود (دولت‌آبادی۶، ۵۲)
۳. (درمورد کسی) که به بلوغ عقلی رسیده است و خوب و بد یا سود و زیان امور را تشخیص می‌دهد ؛ رشیدهیک. ۱.
ق۵. مراد از این آیت آن است که مال یتیم آنِ یتیم دارند، چون به بلاغت رسند و رشید باشند مال ایشان از ایشان بازمدارید (سورآبادی۱، ۱/۳۸۲) ║ ق۶. مراد مال یتیم است که در دست تو باشد، خدای تعالی گفت به او مده تا بالغ و رشید شود (ابوالفتوح، ۵/۲۴۹) ║ ق۷. چه کودک چون بالغ شود با آنکه دانا باشد به حفظ مال و طرق تجارت و الفختن، ولیکن چون تبذیر کند و نمای مال نطلبد، او را رشید نخوانند (مؤیّد خوارزمی، ۴/۱۸۶) ║ ق۹. ای ولی رشید، رشید آن کس است که کار خود کند و به مصلحت حال خود بازرسد (عبدالله قطب، ۴۳) ║ ق۱۰. چون دست ایالت از مکانت پدران کامگار خالی ماند، اولاد رشید بدان تمکین نمایند (واصفی، ۲/۱۷۱) ║ ق۱۱. چون نجم فرزند رشید نداشت، شاه رئیس یار احمد خوزانی را رشید می‌دانست جای او را که وکالت شاه بود و مُهر شاه در گردن نجم بود، مرشد کامل رئیس را به وکالت نفس همایون سَربلند نمود (عالم‌آرا۳، ۳۰۵) ║ ق۱۲. داد شاهی را به فرزند رشید اکبرش/ کرد بدرود این جهان را پادشاه کامکار (حسینی منشی، ۶۰۲) ║ ق۱۳. شرط‌های صحت بیع و شری چند چیز است: ... سیُم، بایع و مشتری هر دو رشید باشند؛ یعنی درک نفع و ضرر بکنند در اموری که لایق حال ایشان است (وسیلةالنجاة: خاکساریه، ۲۵۴) ║ ق۱۴. هر ایرانی بالغ عاقل رشید مسلمان حق انتخاب کردن را دارد و انتخاب ملل مقنوعه علیحده خواهد شد (مرامنامه‌ها، ۱۵۰) ║ ۱۳۱۳ش. مادۀ ۲۱۱ ـ برای اینکه متعاملین اهل محسوب شوند باید بالغ و عاقل و رشید باشند (قانون مدنی، ۴۲) ║ ۱۳۴۴ش. امر اساسی برای دموکراسی آن است که هر انسان رشید بالغی در انتخابات هیئت حاکمه سهیم باشد (زریاب، ۳۴۳) ║ ۱۳۵۳ش. هریک از دختر و پسر اگر بالغ و عاقل باشند و به‌علاوه رشید باشند، یعنی از نظر اجتماعی آن اندازه رشد فکری داشته باشند که بتوانند شخصاً مال خود را حفظ و نگهداری کنند ثروت آن‌ها را باید در اختیار خودشان قرار داد (مطهری۲، ۶۰)
۴. (درمورد کار و رفتار و اخلاق) مطابق با راه و عقیدۀ درست و پسندیده ؛ رشیدهیک. ۲.
ق۶. کار فرعون رشید نبود، بر رشد و صلاح نبود و داعی با خیر و مصلحت و راه راست نبود (ابوالفتوح، ۱۰/۳۲۹) ║ ق۷. سلیمان شاه خصال حمید و خلال رشید پادشاهان را از ملازمان اخلاق و خواص حضرت کریم خود فرموده‌است (ابن بی‌بی، ۱/۱۰۰) ║ ق۸. بدان ای مسترشد مستفید اگر هستی صاحب گوشی باهوش و دلی پردردوجوش داری، بطلب سرّی جدید و امری رشید، که بودم این بیچاره از کوچکی تا بزرگی جوینده از برای حق (علاءالدوله سمنانی، ۲۹۷) ║ ق۱۰. نایب کاردان ز رای رشید/ یک به یک در محل عرض کشید (عبدی بیک۱، ۸۳) ║ ق۱۳. پیش قضا هرچه حکم اوست، مطاع است/ نزد خرد هرچه امر اوست رشید است (توحید شیرازی: حسن فسایی، ۲/۱۰۱۶)
۵. (درمورد کسی) که به راه و عقیدۀ درست هدایت شده است ؛ رشیدهیک. ۴.
ق۶. چون پرسند تو را بندگان من از من، من نزدیکم پاسخ کنم دعای خواننده را چون بخوانَد مرا گو اجابت کنی مرا و بگروی به من تا همانا رشید شوید (ابوالفتوح، ۳/۴۱) ║ ق۷. بازایستید از آنچه شما را نهی کند تا رشید باشید (محمد رازی، ۱/۱۹۵) ║ ق۸. کسی که مرشد ارباب شوق شد خواجو/ عبور کرد ز رشد و رشید بازآمد (خواجو، ۶۶۷) ║ ق۹. تو امام سدیدی و همام رشیدی و سید مطاعی و خلیفۀ واجب‌الاتباعی (کاشفی۱، ۲۰۴) ║ ق۱۰. چنین عالِم متدیّن رشید بی‌طمع از جانب پادشاه در امور حفظ علم شریعت متمکن شد (خنجی۲، ۹۶)
۶. (درمورد کسی) که از انجام دادن کارهای خطرناک یا دشوار نمی‌ترسد؛ شجاع.
ق۱۳. برانید ای پُردلان رشید/ ز جا نخل اسلام را برکَنید (تعزیه، ۱/۱۵۲) ║ ق۱۴. اطلاعاً عرض می‌نمائیم بیست هزار نفر مجاهد از جوانان غیور و رشید آذربایجان درشرف حرکت به تهران هستند که تا آخرین نفس در حمایت دارالشورای کبری بکوشند (اسناد تجاری، ۱۶) ║ ۱۳۰۹ش. مظفرالدین‌شاه ... عوض اینکه رشید و صاحب‌دل باشد، از صدای رعد می‌ترسید (نواب رضوی، ۲/۷۷۱) ║ ۱۳۳۷ش. شاه یحیی که صد مرد دلیر را طبق دلخواه پیدا کرده بود و می‌دانست آن‌ها از رشیدترین و باشهامت‌ترین افراد سپاه هستند به اتفاق ایشان به یک سمت بیابان روانه شد (ناظرزاده، ۱/۷۹) ║ ۱۳۶۸ش. رضا خان هم که هرچه مرد رشید و باشهامت بود از بین برد (درویشیان۱، ۱/۱۰۴)
۷. (درمورد قامت و اندام کسی) بلند و متناسب و نیرومند.
۱۳۱۶ش. چهره با نظرهای تحسین‌آمیز به قامت رشید و آراستۀ عبدالله نگاه می‌کرد و از فرط لذت تبسمی بر لب داشت (مؤتمن، ۸۷) ║ ۱۳۳۴ش. اندام رشید و سینۀ برجسته و ورزیده و چشمان جذاب و برافروختۀ اسمال نظر آن‌ها را به‌سوی خود جلب نمود (مدنی۲، ۱۳۴) ║ ۱۳۴۹ش. هیکل درشت و رشید ملوک را در آستانۀ اتاق دیدم (میرصادقی۸، ۹۲) ║ ۱۳۸۲ش. دکتر صفا … پیر و تکیده شده بود، آن اندام رشید و قامت خدنگ، اکنون خمیده و فرسوده شده بود (جعفری، ۱/۴۷۳)
دو. (اسم) ۱. ⇅ رشیدیک. ۶.
ق۱۴. این جوان باریک‌اندام به درجه‌یی شجاعت و رشادت داشت، که از هیچ بلایی و از هیچ مستی و از هیچ رشیدی و از هیچ دیوانه‌یی، در زدوخورد روگردان نمی‌شد (افضل‌الملک، ۲۷۸)
۲. ⇅ رشیدیک. ۳.
۱۳۱۳ش. رشید و رشیده کسی است که در جزئیات امور فریب و گول نخورد و به سفاهت و گولی شناخته نشود (عباس شیدا: دانشکده، ش ۱۵/۳) ║ ۱۳۷۸ش. در حدیثی امام صادق (ع) فرمود: رشید کسی است که مال خود را حفظ می‌کند (غلامرضا علی‌محمدی: کار و جامعه، ش ۳۳/۸) ║ ۱۳۹۷ش. رشید کسی است که می‌تواند شخصاً مال خود را حفظ و نگهداری کند (مهدی سجادی امین: مطالعات فقهی ـ حقوقی زن و خانواده، ش ۱/۱۲۰)