فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

دهن‌اژدری

وضعیت: «در دست علوم انسانی»
دهن‌اژدری ‎dahanaždari‎ [صورت مشابه: دهان‌اژدری، دهنه‌اژدری]
(صفت) ۱. (در مورد ظرف و تُنگ و مانند آن) که مجرای آن شکلی شبیه دهان باز اژدها دارد.
۱۳۴۷ش. عزت در این غیبت دوساعتة خانم‌باجی... کاسة جوشانده‌ای را که قرار بوده بخورَد، در لگن مسی پهلودستش سرازیر کرده، به‌زحمت ازجا برخاسته، جام زیرسماوری را از تُنگ دهن‌اژدریش پُر آب کرده، شانة چوبی... را که مخصوص گیس‌بافیش می‌باشد از مجری اسباب بزکش درآورده... مشغول شانه کردن موهایش می‌گردد (شهری۴، ۸۰)
۲. (در مورد طرح‌های تزئینی در کتاب‌آرایی، معماری و طراحی پارچه) که انتهای آن به دو شاخۀ منحنی منشعب می‌شود و شکلی انتزاعی شبیه به دهان باز اژدها پدید می‌آورد.
۱۳۵۲ش. در این قالیچه چهار نوع اسلیمی وجود دارد ... اسلیمی خرطوم‌فیلی یا دهن‌اژدری که در روی یک حاشیۀ نسبتاً عریض و پائین قالیچۀ مزبور القاء گردیده است (عباس زمانی: هنر و مردم، ش۱۲۶‏/۳۱‏) ║ ۱۳۷۰ش. برای دهانه‌بری قلم‌دان... سه الگو تهیه می‌شده: برای روی قلم‌دان، برای زیر آن و برای طرفین. این الگو شامل دو طرح است که یکی عادی یا نیمه‌گرد و دیگری دهنه‌اژدری نامیده می‌شود (مایل هروی، ۷۲۴) ║ ۱۳۸۱ش. گاهی سر خروسک‌ها به صورت اسلیمی‌های دهن‌اژدری با قلم تیزبر شکل داده شده و گاهی خروسک‌ها بسیار ساده هستند (مریم کیان: کتاب ماه هنر، ش۴۵و۴۶‏/۶۵‏) ║ ۱۳۹۹ش. تزئینات این بنا به سرشیرها، سقف‌های چوبی داخل و دهن‌اژدری‌ها.... منتهی می‌شود (غضنفری - آرزه: شباک، ش۵۳‏/۱۶۴‏)
۳. (در مورد آستین و پاچۀ شلوار) که قسمت پایین آن گشادتر از بقیۀ آن است.
۱۳۷۱ش. البسة زنان عبارت بود از... یل که نیم‌تنه‌ای از ماهوت یا ترمه یا مخمل یقه‌بسته گل‌دوزی و ملیله‌دوزی و زردوزی‌شده با آستین‌های دهان‌تنگ و دهان‌گشاد و دهان‌اژدری (شهری۱، ۴‏/۳۲۹‏)

معنی دهن‌اژدری | فرهنگ جامع زبان فارسی