اتالیق

وضعیت: «تأییدشده»
اتالیق ‎atâliq‎ [گونۀ دیگر: آتالیق، اتالق؛ املای دیگر: اتالیغ؛ جمع: اتالیقان؛ <از ترکی ازبکی ataliq>]
(اسم) ۱. (دیوانی) بزرگ یا ریش‌سفید قوم که گاهی به‌عنوان نماینده یا میانجی به جایی اعزام می‌شد.
ق۱۰. هریک از خوانین اوزبک، اتالیق خود را با عرضه‌داشت و پیشکش لایق به درگاه خلایق‌پناه روانه گردانیدند (جهان‌گشای خاقان، ۴۰۱) ║ ق۱۱. ایشان را به کلام خدا قسم داد و پادشاهان و اتالیغان و ریش‌سفیدان تمام قسم یاد نمودند (عالم‌آرا۳، ۴۴۷) ║ ق۱۲. جمعی از رؤسا و اتالیقان به آستان نصرت‌پاسبان ... روی نیاز آورده، مورد احسان شدند (مهدی استرآبادی، ۵۹۰)
۲. ⇅ اتابک‏۱.
ق۱۱. تیمورخان استاجلو لَله و اتالیق بود، یک پسر کودک داشت بهرام نام (اسکندربیک، ۱‏/۲۲۲‏) ║ ق۱۲. چون اخشید فوت شد دو پسر گذاشت، یکی ابوالحسن و یکی ابوالقاسم؛ کافور اتالیق ایشان بود و به نام ابوالقاسم سکه زد و خطبه خواند و او را بر تخت نشاند (میر محمدتقی جعفری حسینی: ایران‌نامه، ش۵‏/۸۷‏) ║ ق۱۳. پدران او ... در حضرت خانان چنگیزی، رتبۀ اتابیکی داشته و بدین جهت [به] اتالیق ملقب گشته‌اند (دنبلی، ۱۹۷) ║ ۱۳۳۲ش. شهزاده سلیم بن اکبرشاه ... چون عمرش چهار سال و چهار ماه و چهار روز شد ... قطب‌الدین خان اتکه و عبدالرحیم خان خانان، پسر بیرم خان معروف، اتالیق او مقرر شدند (غلام سرور: هلال، ش۶‏/۸‏) ║ ۱۳۵۱ش. نظام‌الملک آصف‌جاه ... در نظر گرفت پسرش را که ولیعهد او بود ... نیز به فارسی علاقه‌مند کند و به همین منظور او فدایی را به عنوان اتالیق فرزندش برگزید (سید حیدر شهریار نقوی: ارمغان، ش۱۱و۱۲‏/۷۶۳‏)
۳. عنوان هر یک از حاکمان محلی نیمه‌مستقل در ماوراءالنهر و اطراف آن.
ق۱۱. اتالیق ابوسعید‌خان بن کوجم خان که پادشاه سمرقند بود به شهر آمد که قرار صلح دهد (اسکندربیک، ۱‏/۹۹‏) ║ ق۱۲. مرتبۀ او نازل‌تر از محمدسعید خواجه بود و شأن اتالیق بلخ نیز نازل‌تر از شأن اتالیق بخارا بود (بیاض صفوی: نامهٔ بهارستان، ش۱۳و۱۴‏/۵۲‏) ║ ق۱۳. بالأخره مقرر شد که به‌توسطِ اتالیق ابوسعید بن کوجم خان شهر را خالی نمایند و واگذارند (رضاقلی خان، ۸‏/۵۵‏)