وضعیت: «در دست علوم انسانی»
راهبرد râhbord [(مصوب فرهنگستان، ۱۳۷۲، در برابر استراتژی) ؛ (این واژه طبق جست‌وجوهای بنده، بعد از کاربردش در دو دستنویس ترجمۀ قرآن (تفکیک ۳-الف)، نخستین بار در شعر «در نخستین ساعت شب» نیما با معنایی مبهم به کار رفته است. سپس از آغاز دهۀ ۵۰ به نظر می‌رسد در ترجمۀ «strategy» و «approach» در نوشته‌های دانشگاهیان به کار رفته است (تفکیک ۳-د). همچنین گاه به صورت مرخم «راه بردن» در نظر گرفته شده است (تفکیک ۳-ج). یک شاهد عجیب از سال ۱۳۶۰ هم در شعر م.آزرم وجود دارد که تحلیل قطعی آن ممکن نشد. اما مشخصا از سال ۱۳۶۸ به جای «استراتژی» در متون رسمی و علمی متعدد به کار رفته است (تفکیک‌های ۱ و ۲) و از نیمه‌های دهۀ ۷۰ کاملا فراگیر و رایج شده است. متأسفانه در اسناد گروه واژه‌گزینی تاریخ تصویب دقیق این واژه با اطمینان یافته نشد و گفتند احتمالا متعلق به سال ۱۳۷۲ بوده است، اما به هر حال محرز است که پیش از سال ۷۶ بوده است. گمان تصویب واژه در فرهنگستان دوم هم می‌رود، اما سندی دال بر آن یافت نشد. به هر حال قدیمی‌ترین شواهد تردیدناپذیر آن در معنای نظامی و عمومی، چنانکه امروز به کار می‌رود، به ترتیب در قانون اول توسعه (۱۳۶۸) و حکمی از آیت‌الله خامنه‌ای (۱۳۷۲) یافته شده است.)]
(اسم) ۱. برنامه‌ریزی و مدیریت منابع برای دستیابی به حداکثر منافع (این تعریف گروه واژه‌گزینی است که جامع و مانع نیست. تعریف پیشنهادی فتاح: برنامه‌ریزی و مدیریت کلان توانایی‌ها برای رسیدن به موفقیت) ؛ استراتژی ۲(شاهد اول محل تردید است).
۱۳۵۱ش. انستیتو در راهبرد برنامۀ تحقیقاتی خود از آزادی کاملی برخوردار است (فریدون بازرگان: روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، ش۵/۱۳۵) ║ ۱۳۷۲ش. وظیفۀ اصلی این نهاد، تأمین حضور عالمانه و هدایتگر روحانیون ... برای منوّر شدن محیط تحصیلات و تحقیقات به فروغ ایمان و عمل صالح و هوشیاری سیاسی و راهبرد انقلاب اسلامی است (سید علی خامنه‌ای: حکم انتصاب حجت‌الاسلام سید رضا صدر به ریاست نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، ۱) ║ ۱۳۷۶ش. انقلاب ایران بدون راهبردها و همدلی‌ها و وحدت نظر و عمل این دو جریان فکری امکان وقوع نمی‌یافت (کیان، ش۳۷/۲) ║ ۱۳۹۷ش. با اتخاذ راهبرد نوآوری مشارکتی شرکت می‌تواند شریکی خاص ... را برای توسعۀ مشارکتیِ نوآوری انتخاب کند (امین پژوهش جهرمی: رهیافت، ش۶۹/۳۷)
۲. (نظامی) فن و علم توسعۀ نیروها و منابع نظامی و به‌کارگیری آن‌ها در زمان جنگ برای تأمین حداکثر منافع ملی و افزایش احتمال پیروزی (این تعریف گروه واژه‌گزینی است که دقت و جامعیت کافی را ندارد. تعریف پیشنهادی فتاح: برنامۀ کلان فرماندهی و هدایت نیروها و امکانات نظامی در جنگ) ؛ استراتاژی؛ استراتژی۱.
۱۳۶۸ش. بازسازی و تقویت بنیۀ دفاعی بر مبنای استراتژی (راهبردهای) دفاعی کشور (قانون برنامۀ اول توسعه: وبگاه مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ۱۳) ║ ۱۳۷۷ش. البته این نکته را در توجه کشورها، به‌ویژه کشورهای جهان سوم، به راهبرد نظامی جهت تضمین امنیت ملی خود باید در نظر داشت که موقعیت جغرافیایی و ژئوپلتیکی آن‌ها تأثیر قاطعی در تعیین این خط مشی داشته است (مجتبی عطارزاده: مطالعات راهبردی، پیش‌شمارۀ دوم/۸۷) ║ ۱۳۹۰ش. رئیس حکومت اسلامی می‌تواند با در نظر گرفتن راهبرد جنگ و تشخیص اینکه با ادامۀ جنگ پیروزی نهایی نصیب مسلمانان نخواهد شد و با لحاظ دیگر ملاحظات، پیمان ترک مخاصمه را بدون قید و شرط و به صورت بلاعوض با دشمن منعقد کند (عباسعلی عمید زنجانی: حقوق بشردوستانۀ بین‌المللی از منظر اسلام، ۱۵۳؛ دانشگاه تهران) ║ ۱۳۹۹ش. طریقت صفوی در زمان شیخ جنید (مرگ ۸۶۴ ق) و شیخ حیدر (مرگ ۸۹۳ ق) با عبور از مرحلۀ سجاده‌نشینی و ارشاد از راهبرد نظامی برای نیل به اهداف سیاسی خویش استفاده نمودند (مهمان‌نواز - اعتصامی: مطالعات تاریخی جنگ، ش ۱۳/۱۰۱)
۳. (مبهم و محل تردید در اصالت و صحّت):
الف- کسی که از او پیروی و الگوبرداری می‌کنند؛ اسوه (فقط در یکی از نسخه‌بدل‌های ترجمۀ تفسیر طبری و متن قرآن شمارۀ ۱۱۴ آستان قدس در ترجمۀ «اسوه» آمده و چه بسا صورتی است از «راه بردن»، چنانکه در بعضی ترجمه‌های کهن قرآن آمده است.).
ق۴. به‌درستی‌که هست شما را اندر پیغام‌بر خدای عزّوجلّ راهبردی (= اُسوَة) نیکوای آن را که هست که همی‌ترسد از خدای و روز رست‌خیز.(ح) (تفسیر طبری، ۵/۱۴۲۵) ║ ق۱۰. أُسْوَةٌ: راهبرد [ق:۱۱۴]. (۴:۶۰) (فرهنگنامۀ قرآنی، ۱/۱۵۲)
ب- قدیم‌ترین شاهد معاصر فقط در شعری از نیما.
۱۳۳۱ش. من به سوی رخنه‌های شهرهای روشنایی/ راهبردم را به‌خوبی می‌شناسم، خوب می‌دانم (نیما یوشیج: مجموعۀ کامل اشعار، ۷۵۷؛ نگاه، ۱۳۸۴ش)
ج- راه بردن و دستیابی.
۱۳۶۳ش. این توصیه برای راهبرد به حقیقت و سعادت، ما را به یاد طی مراحل حق‌الیقین و عین‌الیقین عرفانی می‌اندازد (علی‌اکبر کسمایی: کیهان فرهنگی، ش۱۲/۱۸)
د- رویکرد (در ترجمۀ approach استفاده شده).
۱۳۵۵ش. برنامه‌های فرهنگی معرف نمونه‌هایی از هفت راهبرد اصلی همساز فرهنگی است ... از عمر راهبرد صنعتی بیش از دو قرن نمی‌گذرد (محمدجواد میمندی‌نژاد: محیط‌شناسی، ش۷/۱۱۰) ║ ۱۳۶۵ش. دولت ترومن ... دو راه برای مبارزه با توسعه‌طلبی شوروی پیدا کرد: یکی راهبرد مبتنی بر برخورد در پیرامون (The Perimeter approach) و دیگری راهبرد مبتنی بر دفاع از نقاط قوت پراهمیت (The Strong Point approach) (اطلاعات سیاسی-اقتصادی، ش۲/۲۶) ║ ۱۳۷۰ش. معناهایی که راهبرد سرراست ندارند، یا معناهای مجازی واژه‌ها را، که چه بسا در هیچ لغت‌نامه‌ای بیان‌کردنی و گنجیدنی نباشند، باید «حس کرد» (داریوش آشوری: ایران‌نامه، ش۳۶/۶۱۹)