وضعیت: «تأییدشده»
اتمام etmâm [<عربی>]
یک. (اسم) ۱. (درمورد چیزی یا کاری) به‌پایان رساندن آن معمولاً به‌نحوی‌که به نتیجه‌ای مطلوب یا هدفی ازپیش‌تعیین‌شده برسد.
ق۵. من از خداوندتعالی استعانت خواهم و توفیق اندر اتمام این کتاب (هجویری، ۱) ║ ق۶. از حق ... در اتمام این مجموع و نمودن راه راست و طریق رشد توفیق خواسته شد (محمد منوّر، ۱/۸) ║ ق۷. عاقل در هر کاری کی علی‌القطع بر اتمام آن توانایی دارد، مغافصة و مفاجا شروع نکند (فرائد السلوک، ۴۲۹) ║ ق۸. با سر اتمام اقسام داستان رویم و یک قسم آخر که قسم سوم است و باقی مانده تمام کنیم (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۱/۵۸۰) ║ ق۹. اگر قلم شکسته‌زبان به تحریر و تقریر مجموع وقایع دوران می‌پرداخت، از مقصود خویش، که اتمام دفاتر سبعه است، بازمی‌ماند (میرخواند، ۲/۷۰۱) ║ ق۱۰. چون به این نیت به خلوت درآمدم، اتمام خلوت میسّر نشد (حافظ حسین، ۲/۳۳۵) ║ ق۱۱. در اتمام نسخۀ شریفۀ جامع عباسی اهتمام داشت (اسکندر بیک، ۳/۱۶۰۲) ║ ق۱۲. خدیو ارجمند به عزم اتمام کار قلعۀ زاغچند اعلای لوای ظفرپیوند کردند (مهدی استرآبادی۲، ۳۸) ║ ق۱۳. به‌مرور در اتمام این رساله کوشیده، لکن در این ایام این جان‌نثار را مرضی روی داده، از عهدۀ اتمام او نتوانسته برآید (شفیع قزوینی، ۱۲۶) ║ ق۱۴. عمل اتمام و ختام طبع و انتشار کتاب را متقبل گشتم (طالبوف۲، ۲۳۵) ║ ۱۳۱۶ش. دانایان در اتمام امری ... دو سال مهلت خواهند (مؤتمن، ۱۹۸) ║ ۱۳۳۸ش. در آنجا وقت کافی برای اتمام کتاب خود خواهم داشت (قاضی۱، ۱/۲۱۰) ║ ۱۳۸۲ش. مؤلف پس از اتمام اثر، یک بار دیگر آن را تصحیح کرده و تغییراتی را در آن ایجاد نموده‌است (حجت فخری: نامۀ بهارستان، ش۷و۸/۷۰)
۲. (درمورد چیز یا امر ناقص یا ناتمام) کامل کردن یا کامل شدن آن.
ق۵. زکوت بر اتمام نعمت واجب شود چون دویست درم که نعمتی تمام بود (هجویری، ۴۰۵) ║ ق۶. از رسول ... پرسیدم که ایمان زیاده و نقصان پذیرد؟ گفت: بلی، بیفزاید چندان که صاحبش را به بهشت برد و بکاهد چندان که صاحبش را به دوزخ برد ... چون تمام نشده باشد، صاحبش دوزخی بُوَد به تقصیر در اتمام آن (ابوالفتوح، ۵/۱۶۶) ║ ق۷. اتمام این شفقت و اکمال این منت آن است که طریقی اندیشید که من به‌سلامت به مأمن رسم (دهستانی، ۳/۱۰۸۷) ║ ق۹. اتمام نعمت دربارۀ این امّت آنست که بنده را اولاً توفیق توبه و انابه کرامت فرماید (معین‌الدین فراهی، ۱۴۳) ║ ق۱۳. در خواب دیدم که قصری هست از خشت طلا و نقره و او ناتمام بود و یک خشت آن باقی بود و من در اتمام آن کوشیدم (تنکابنی، ۶۱) ║ ق۱۴. سردار ... اوضاع و مایحتاج ما را ملاحظه کرد، بعضی کم‌وکسر داشت، امر به تکمیل و اتمام داد (طالبوف۱، ۲۱۰) ║ ۱۳۵۴ش. شاه به‌فراست این نگرانی را دریافته و در اتمام و تکمیل جملۀ خود فرمودند: سیاست استتار (دشتی، ۱۰۶) ║ ۱۳۷۹ش. اکمال و اتمام دین با ولایت علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام در روز غدیر خم بوده‌است (مسعود شکوهی: گلستان قرآن، ش۴۷/۳۹)
۳. (فقه و اصول) ادای واجبات شرعی به‌طور کامل و مطابق با دستور شرع ؛ متضاد: تقصیر.
ق۵. به‌نزدیک امام بوحنیفه اتمام روا نبوَد (غزالی۱، ۱/۴۷۱) ║ ق۶. مفسران در اتمام حج و عمره خلاف کردند، عبدالله عباس و عَلقَمه و ابراهیم و مجاهد گفتند: اتمام او آن است که جملۀ ارکان و فرایض و مناسک او به‌جای آرد به شرایط و حقوقش از فرایض و سنن (ابوالفتوح، ۳/۸۹) ║ ق۷. در نماز نیت تقصیر و یا تمام کردن شرط نیست و اگرچه در موضعی نماز کند که مخیّر باشد در آنجا میان تقصیر و اتمام (مختصر نافع، ۳۴) ║ ق۸. بعداز اتمام حج ... ازحرم مکه به جعرانه یا تنعیم یا حدیبیه رود (شمس‌الدین آملی، ۱/۴۹۱) ║ ق۹. عثمان فرمود ... می‌گویند که در منا به اتمام صلوات قیام نمودی و رسول ... و ابوبکر و عمر رضی‌الله عنه در این مقام قصر کردند (میرخواند، ۲/۷۲۶) ║ ق۱۰. به نزدیک اهل‌البیت همچنانکه اتمام در حضر واجب است، قصر در سفر واجب است (ابوالمحاسن جرجانی، ۲/۲۶۷)
۴. (درمورد چیزی یا کاری) به‌پایان رسیدن آن، که معمولاً با نیل به نتیجه‌ای مطلوب یا هدفی ازپیش‌تعیین‌شده همراه است.
ق۶. رصد کی از خلفاء و ملوک اثر مانَد / به روزگار تو او را پدید شد اتمام (ادیب صابر، ۱۶۱) ║ ق۷. چون نوبت به مولود سوم رسید و وقت اتمام آفرینش و نظام عالم کون‌وفساد نزدیک آمد، عالم حیوان ظاهر شد (فرائد السلوک، ۱۱) ║ ق۹. این رساله ... به‌نامِ خدّام مزار پرانوار حضرت عرشی‌مرتبت قدسی‌منزلت امامِ تمام و همام امام ... سِمَت اتمام یافت (کاشفی۲، ۴) ║ ق۱۱. هنوز پروانچۀ عملش صورت اتمام نیافته بود که روزنامچۀ حیاتش به اختتام رسیده،... به عالم جاودان شتافت (مفید بافقی، ۳، ق۱/۲۶۳) ║ ق۱۳. این نسخۀ جدید که موسوم به مآثر سلطانی است ... شرف اتمام و اختتام پذیرفت (دنبلی، ۵۰۹) ║ ق۱۴. صبر کن که مطلب به آخر رسیده و قریب به اتمام است (طاهر میرزا۲، ۲۳۵) ║ ۱۳۰۱ش. پس‌از اتمامِ حرفِ اشرف چند دقیقه به سکوت گذشت (مشفق۱، ۵۴) ║ ۱۳۵۶ش. اگر مقرر گردد که یک نفر حرف می‌زند، باقی سامع باشند و بعد از اتمام سخن آن شخص، دیگری ابتدا کند، فایدۀ گفت‌وگوی هرکس معلوم می‌شود (آدمیّت - ناطق، ۱۹۸) ║ ۱۳۸۲ش. عملیات امداد و نجات نیز رو به اتمام است (ایران۳، ش۲۷۲۹/۲)
۵. (درمورد کاری) به انجام رساندن و انجام دادن آن.
ق۶. قدرت سبب وجود مقدور است و ارادت سبب آن است که قدرت را وا اتمام مقدور آرد (عین القضات۲، ۱/۱۸) ║ ق۷. سوگند خور که آنچه فرمایم، درحال در اتمام آن مسارعت و مبادرت نمایی (دهستانی، ۱/۴۷۳) ║ ق۸. خلیفه تدبیر وزیر پسندیده داشته و به اتمام آن اشارت فرمود (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۰۰۱) ║ ق۹. رأی شما امضای وصایا و اتمام فرمودۀ آن حضرت است (شرفالدین یزدی، ۲/۱۳۲۰) ║ ق۱۰. اهتمام تمام در اتمام و انجام آن مهام مَرعی داشته (امینی هروی، ۳۶۵) ║ ق۱۲. بعد از رفتن آن حدود و اتمام خدمات شاهی، بر سر آن مزار که در درۀ کوهی واقع است، رفته به تعمیر آن مشغول شدند (محمد مروی، ۱/۲۰۶) ║ ق۱۴. شتاب نمایید در اتمام این وصلت که من زندگی خود را تمام می‌بینم (طاهر میرزا۲، ۹۰۶) ║ ۱۳۲۱ش. مُهر این مجلس ... برای اتمام و انفاذ احکام کافی خواهد بود (عبدالله مستوفی، ۱/۱۳۲)
۶. (درمورد خواسته یا نیاز) برآورده کردن آن.
ق۶. باید کی بر دوام نویسد و احوال نماید و بدانچ حاجت آید رجوع کند و مدد خواهد تا اتمام آن واجب شناخته آید (میهنی، ۵۸) ║ ق۷. آن حضرت معوّد است به ... دل‌داری بی‌دلان (مولوی۴، ۱۸۴) ║ ق۸. چرا چندین‌گاه قصۀ حاجت خود، بردست حاجب عاطفت ما رفع نکردی تا در اتمام آن بر مرام پادشاهی رفتی؟ (ثغری، ۱۸۶) ║ ق۹. پادشاه مصر ... قبول کرد که هرگاه آن حضرت جامۀ کعبه ارسال نماید او در اتمام آن مرام سعی و اهتمام تمام فرماید (عبدالرزاق سمرقندی، ۲/۵۶۳) ║ ق۱۰. خاطر فیّاض انجاح ملتسمات و اتمام مأمولات او را به قبول استقبال فرموده (روملو، ۱/۵۷۲) ║ ق۱۱. از موجبات فضل و اهتمام خدام در اتمام این مرام... متوقع است که... آن عدیم‌العدیل جراید ... به جلوه‌گاه تفقّد و تفضل ارسال گردانند (محمد یحیی قزوینی: نامۀ بهارستان، ش۴/۳۴) ║ ق۱۳. در مراودۀ با سفرای خارجه و اتمام مطالب ایشان مساعی جمیله و ترقیات کافیه به‌جای آوردند (ایران۱، ۱/۵۳۳)
۷. (درمورد دوره‌ای زمانی) طی شدن و به‌آخر رسیدن آن.
ق۷. بعد از انقضای ایام دولت او ... اتمام ایام جلا و زمان غربت سلطان غیاث‌الدین کیخسرو کرده شود (ابن بی‌بی، ۱/۸۴) ║ ق۸. بعد از اتمام سال، دفتری دیگر از نو بنیاد نهد و از آن سال نو بر آن می‌نویسد (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۴۶۸) ║ ق۱۰. فصل شتا نزدیک به اتمام رسید و به‌سبب امتزاج فصلین، آثار اعتدال هوا ظاهر گردید (خواندمیر۱، ۴/۵۶۶) ║ ق۱۱. در هشتادوچندسالگی بعد از اتمام عشرۀ کامله در شهر رجب... جواب خود ... به خازن یا به مالک داد (بداؤنی، ۲/۱۵۰) ║ ق۱۳. حالا برسات هم قریب به اتمام است (فرّخ خان، ۱/۱۰۲) ║ ق۱۴. باقی‌ماندگان را دوباره در ضمن اتمام موعد ... رجعت داده‌اند (اختر، ۴/۲۴۳۰) ║ ۱۳۱۶ش. روز در شرف اتمام بود (مؤتمن، ۷۱) ║ ۱۳۵۴ش. پس از اتمام دهه، دوباره این کار تکرار می‌شد (احسان طبری۱، ۱۱۰) ║ ۱۳۸۲ش. سال ۱۳۵۴ رو به اتمام بود (جعفری، ۲/۸۳۲)
۸. (خوشنویسی) نگارش خط به‌طورِ کامل و زیبا با رعایت قواعد خوشنویسی.
ق۸. اتمام آنکه هر حرفی را حظ او از طول و عرض و غلظت و رقّت، چنان‌که حق او باشد، بدهد (شمس‌الدین آملی، ۱/۲۵) ║ ۱۳۸۲ش. زیبایی خط بر دو وجه استوار است: ۱. ازجهت اشکال که حسن اشکال شامل توفیه، اتمام و اسباغ و اکمال و ارسال است (فضلالله فاضل نیشابوری: نامۀ بهارستان، ش۷و۸/۸۳)
۹. (درمورد مسئله، اختلاف و مانند آن‌ها) حل و فصل آن.
ق۸. چند قضیه که اتمام آن موقوف بر حضور مبارک است، سانح و عارض گشت (ابن هندوشاه۱، ۱، جزء۲، ۳۶۳) ║ ق۹. چون رأی کشورگشای عالم‌آرای از اتمام قضیۀ حلب برحسب دل‌خواه دولت‌خواهان فراغ یافت، رایت فتح‌آیت در ظل حمایت تأیید الهی به‌صَوب حما روان شد (شرفالدین یزدی، ۲/۱۰۶۱) ║ ق۱۳. میرزا عبدالله خان ... هر یک از امور را با عرض حضور شاهزاده عبدالصمد میرزا حاکم صورت فیصل و اتمام داده و می‌دهد (دولت علیّه، ۱/۷۰) ║ ق۱۴. امپراطور ... در این باب توسطی کردند و ... قرار شد ... به اتمام این مسئله پردازند (اعتمادالسلطنه۲، ۳/۱۶۴۷)
۱۰. نقطۀ پایان امری یا چیزی.
ق۸. آن حکایت را هم بر آن منهج آغاز نهاد ... انجام و اتمام بدان‌جای رسانید که زَهرۀ طاووس در معجون افگندم و بخوردم (ثغری، ۲۴۴) ║ ق۱۰. آنجا که اتمام سخن است امیر خدایداد مُهر کند (دوغلات، ۸۴) ║ ق۱۱. محمدقاسم موجی ... در هندوستان در اتمام دولت ابدقرین حضرت شاهنشاهی میر بحر بود (علّامی، ۱/۳۳۱) ║ ق۱۲. کمال صفات جلالش از مَنقَصت بدایت و اتمام معرّاست (محمد مروی، ۱/۱)
۱۱. (درمورد چیزی) به پایان رسیدن آن به علت مصرف کردن یا مصرف شدن.
ق۱۱. آن دلاوران تا گلوله با خویش و تیر در کیش داشتند، با اکراد جنگ کرده... بعد از اتمام یراق... نزدیک به آن رسیده بود که کردان به مغاره درآمده، یک تن را زنده نگذارند (اسکندربیک، ۲/۱۳۱۷) ║ ق۱۲. بعد از اتمام آذوقه، تا از پردۀ غیب آنچه رخ نماید، موافق آن به‌عمل آرند (گلستانه، ۲۱۷) ║ ق۱۳. عندالضروره و اتمام، آب شور را به تقطیر شیرین نموده، بیاشامند (نوری، ۱/۲۴۳) ║ ق۱۴. چهل پیستولی لویی سیزدهم تمام شد. پس از اتمامش چهار رفیق ما در پریشانی افتادند (طاهر میرزا۱، ۱۱۶) ║ ۱۳۰۱ش. گلولۀ اول شیره که مُهر ادارۀ تحدید تریاک را داشت ... نزدیک به اتمام بود (مشفق۱، ۳۱۱) ║ ۱۳۵۰ش. زمانی که مفت‌بر بفهمد پول‌های مفت‌باز در شرف اتمام است، راه کج‌دارومریز را پیش می‌گیرد (جهان شاه، ۸۷) ║ ۱۳۷۷ش. آذوقه در شهر رو به اتمام است (قاسم‌زاده، ۳۰۰)
۱۲. (درمورد کسی یا چیزی) نابود کردن او یا آن.
ق۱۲. دریافت که به پای خود به مسلخ آمده و تا رفت فرار نماید، بلوچی آمده به اتمامش پرداخت. سر آن را با منسوبان و متعلقان آن برداشته، به نظر حسین رسانیدند (محمد مروی، ۱/۱۲۳) ║ ق۱۴. دولت روس از زمان پطر کبیر به مقدمات محو ایران، بلکه اضمحلال و اتمام مملکت اسلام مشغول است (سیّاح۱، ۲۰۰)
دو. (صفت) (درمورد چیزی یا کاری) به‌پایان‌رسیده و کامل.
ق۱۴. از راه گیلان پرسیدم. گفت: هنوز اتمام و عراده‌رو نیست (امین‌الدوله، ۱۷) ║ که قلیان و چای وقف هر عام بود / همه کار با قهوه اتمام بود (قاسمی کرمانی، ۳۸۵)
اتمام امر
⇅ اتمام کار.
ق۱۰. شخصی که اتمام امر عمروعاص را قبول نموده بود، چون به مصر رسید، در شب موعود به سر راه عمروعاص رفته، منتهز فرصت بنشست (خواندمیر۱، ۱/۵۷۹) ║ ق۱۳. به سبب تعدی و اجحاف منسوبان و احفادش به اهالی بلاد ... اتمام امرش مقدر و مقرر گردید (خورموجی، ۳۱۰)
اتمام پذیرفتن
۱. ⇅ به اتمام رسیدن۱.
ق۷. تحریر طبقات اتمام پذیرفت (منهاج سراج، ۲/۹۱) ║ ق۱۰. پذیرفت اتمام چون این مرقّع / ز خیل ملایک برآمد منادی (گواشانی، ۲۷۶) ║ ق۱۳. گفت‌گو اتمام پذیرفت (قائم‌مقام، ۲/۲۶۸) ║ ۱۳۲۹ش. این امر به‌سلامت اتمام پذیرفت (حسین ثقفی: دانش، ش۱۳/۳۶) ║ ۱۳۵۰ش. حکایت ملا ابراهیم خلیل ... در چهار مجلس اتمام می‌پذیرد (آرین‌پور۱، ۱/۳۵۱) ║ ۱۳۹۰ش. تدوین برنامۀ پنجم توسعۀ استان باید تا پایان شهریورماه سال جاری اتمام پذیرد (ناشناس: نامۀ اتاق بازرگانی، ش۵۱۹/۶۲)
۲. ⇅ به اتمام رسیدن۳.
ق۸. یقین است که ... مصالح اهالی آن بر اَقوَم طرق اتمام پذیرد (ابن هندوشاه،۱، جزء۱، ۳۱۸)
۳. ⇅ به اتمام رسیدن۴.
ق۹. اساس مهمی که چند نوبت بی‌موجبی متزلزل گشته، به چه کیفیت اتمام پذیرد (میرخواند، ۴/۴۷۸) ║ ق۱۱. قنبر بیگ ... مدت‌های مدید کار کرده، آن عالی‌اساس مصون از شایبۀ اِندِراس اتمام پذیرفته، دیوار آن به دیوار سابق اتصال یافت (اسکندربیک، ۲/۱۲۰۴) ║ ۱۳۴۷ش. جهت سلامتی ولادت نورچشمی جواد ولد باقر این بنای خیر ... اتمام پذیرفت (شهری۴، ۲۱۱)
۴. ⇅ به اتمام رسیدن۶.
ق۹. شخصی را ... به جهت تأکید مبانی مصالحه نزد امیر حسن بیک فرستد تا به یمن التفات و حسن اهتمام او آن قضیه اتمام پذیرد (میرخواند، ۶/۸۶۶)
۵. ⇅ به اتمام رسیدن۲.
ق۱۰. شش ماه ... کمترین ایام حمل است و اگر در چهل‌وپنج روز متصور شود، نود روز اتمام پذیرد (فتح‌الله کاشانی: منهج الصادقین، ۶/۲۰۱)
اتمامِ حجت
⇅ اتمام‌حجت.
اتمام دادن
۱. ⇅ به اتمام رساندن۲.
ق۸. سلطان ... از او رفع حسابات خواست ... سیدنا یکی از ارکان دولت را گفته بود که من به دو هفته آن را اتمام دهم و همچنانکه گفته بود، تمام کرد (رشیدالدین فضلالله۲، ۲۱) ║ ق۱۰. این غزل را به سرعت تام و تعجیل مالاکلام اتمام دادم (محتشم، ۲/۱۴۱۳) ║ ق۱۱. همگنان بعد از اسم خود، ابراهیمی قید فرموده، آن را اتمام بدین همایون نام داده، مسجل ساختند (قاضی میراحمد، ۱۱۰)
۲. ⇅ به اتمام رساندن۱.
ق۱۰. برحسب فرموده، قالی‌های مزبوره را اتمام داده، ارسال شود (اسناد شاه طهماسب، ۳۴۶) ║ ق۱۱. بعد از آن شهر عباس‌آباد نیز در جانب غربی چهارباغ جهة مسکن تبریزیان ... طرح انداخته، اتمام دادند (اسکندربیک، ۲/۸۷۳) ║ ق۱۲. زهی تالار صاحب شأن که چون گردون به مهر و مه / به نقش پای شاهنشاه دین کرده نگین‌دانی ... _ چو اقبال سلیمان پادشاهی داد اتمامش / بلندآوازه گردید انس و جن در تهنیت‌خوانی (نجیب کاشانی، ۶۲۹)
اتمام رساندن
⇅ به اتمام رساندن۲.
ق۱۴. این کتاب را که روزنامة وقایع زندگانی خودم است به‌سلامتی اتمام رساندم (اعتمادالسلطنه۱، ۶۲۵)
اتمام رسیدن
۱. ⇅ به اتمام رسیدن۱.
ق۱۲. فرصت بده و بشو مددکار/ که اتمام رسد به لطفت این کار (اشعار یهودیان، ۳۶۰)
۲. ⇅ به اتمام رسیدن۸.
ق۱۳. مدت پنجاه یوم توقف دارالخلافه شد تا آنکه تدارکات سفر اتمام رسید (افتخار نظام، ۳۸۳)
اتمام شدن (شدن: گردیدن، گشتن)
۱. ⇅ به اتمام رسیدن۱.
ق۵. دیو بر تو حسد بَرَد و نخواهد که از {ظ: آن} خواب... تو را اتمام گردد (خوابگزاری، ۲۰) ║ ق۱۴. چو آن صلح را امر انجام شد/ بدین شرط‌ها کار اتمام شد (تاجر شیرازی: ضمیمۀ آینۀ میراث، ش۹/۱۱۱)
۲. ⇅ به اتمام رسیدن۴.
ق۱۰. اگر نهر مذکور را بزرگ سازند، آب آن را به پایان می‌توان برد و آبادانی اتمام می‌شود (قاسم هروی۲، ۱۰) ║ ق۱۴. بعد از اتمام شدن خط بغداد، اگر از شهر ارومی بیست فرسخ راه‌آهن بسازیم... به کربلا و نجف اشرف می‌رویم (طالبوف۱، ۹۹)
۳. ⇅ به اتمام رسیدن۲.
ق۱۴. شد اتمام دورانِ ساسانیان/ زمان گشت برکامِ اسلامیان (جیحون‌آبادی، ۱۸)
۴. ⇅ به اتمام رسیدن۵.
۱۳۷۹ش. شمع اتمام گشته، ولی عود و کندر موجود می‌باشد (محمود۲، ۱/۲۸۴)
اتمام عمل
۱. سند به پایان رسیدن کار.
ق۱۳. آنچه از مال عارض به خلاف حساب ملا میرزا حسن برده باشد، گرفته، برسانند. قبض و اتمام عمل او را بفرستند و به لحاظ انور همایون مقرون گردد (دولت علیّه، ۱/۳۰۶) ║ ۱۳۲۱ش. عرایض را با احکام صادره و اتمام عمل‌ها مطابق نماید، هرچه ناقص و غیر مجری است، ثانیاً بیرون‌نویس کند، به عرض ما برساند (عبدالله مستوفی، ۱/۱۳۵)
۲. ⇅ اتمام کار.
ق۱۴. مجلس رؤسای روحانی، جوان بی گناهی را متهم ساخته، به سوزاندن وی فتوی صادر شد ... بعد از اتمام عمل متهم، به رئیس رؤسای روحانی خبر بردند (مراغهای، ۲۸۳)
اتمام فرمودن
↑ اتمامیک. ۲.
ق۹. حضرت اعلی... اتمام فواضل انعام و تکمیل عظایم اکرام فرموده (اسفزاری، ۱/۴۶)
اتمام کار
(مجاز) (درمورد کسی) کشتن و نابود کردن او.
ق۸. ارغون برفور به اتمام کار او اشارت فرمود؛ او را کشان‌کشان بیرون بردند. جوشکاب درخواست کرد که او را هلاک گرداند (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۱۷۰) ║ ق۹. ای امیر چرا به اتمام کار این ناتمام نپرداختی؟ حضرت فرمود: در اجل او تأخیری هست (میرخواند، ۲/۸۴۶) ║ ق۱۱. آن جماعت در گوشۀ معرکه او را تنها یافته ... به طرفة‌العینی زخم‌های کاری زده، به اتمام کارش پرداختند (اسکندربیک، ۲/۱۱۳۲) ║ ق۱۲. پهلوان ... با خود اندیشید که ... در کمال سهولت او را به قتل آورده، خاطر از آن مهم فارغ می‌سازم .... درعرض راه چند مرتبه اراده نمود که به اتمام کارش پردازد (محمد مروی، ۱/۳۸) ║ ق۱۳. توپخانه در رکاب ظفرانتساب نبود که عراده‌های سنگر را درهم شکند و آن جمع پریشان را هم آن قابلیت نبود که برای اتمام کار آن‌ها برخی از جان‌نثاران دراثنای تکرار یورش تلف شوند (دنبلی، ۲۳۲) ║ ۱۳۴۷ش. مشتی زباله و نجاسات بر جسدش انباشته، ... روانۀ اتمام کار میرزا باقر گردیدند (شهری۴، ۳۳۰)
اتمام کردن
۱. ↑ اتمامیک. ۱.
ق۷. من بنده اتمام این باب و اختتام این افسانه به قطعه‌ای کردم غرّا (فرائد السلوک، ۴۱۳) ║ ق۱۱. وجیه‌الدین ... ارشاد از شیخ محمد غوث یافته ... کار را نزد او اتمام کرد (بداؤنی، ۳/۳۱)
۲. ↑ اتمامیک. ۲.
ق۹. اتمام کند نعمت خود را بر تو و بر اولاد یعقوب (معین‌الدین فراهی، ۱۲۳) ║ ق۱۳. مجلس عمومی حق و صلاحیت خواهد داشت که قوانین و نظامات عثمانیه را ... اتمام کند (اختر، ۲/۱۱۹۷) ║ ۱۳۰۹ش. خواندمیر ... کتاب ناقص روضةالصفا را که پدرش نوشته بود، با نوشتن جلد هفتم اتمام کرد (امیرخیزی تبریزی: ارمغان، ش۱۲۲/۸۷۶)
۳. ↑ اتمامیک. ۳.
ق۱۰. روستائی را دید که اتمام رکوع و سجود در نماز نمی‌کند (خنجی۲، ۱۷۷) ║ ۱۳۶۸ش. اگر سعی را کم کند سهواً، واجب است آن را اتمام کند هروقت یادش بیاید (امام خمینی: اینترنت) ║ ۱۳۸۴ش. در اثنای نماز، عاجز شد و اتمام کرد آن را با جلوس (محمدتقی بهجت: جامع‌المسائل، ۲۰۰)
اتمام نمودن
۱. ↑ اتمامیک. ۵.
ق۹. وزیری ... به عزم ثابت و اقبال مساعد، اتمام مهام خاص و عام نماید (عبدالرزاق سمرقندی، ۱/۶۸) ║ ق۱۳. باید با کمال جرأت اقدام کرد و با علو همت اتمام نمود (قائم‌مقام۱، ۸۴)
۲. ↑ اتمامیک. ۲.
ق۱۰. سی ذرع کرباس حلال نگاه داشته‌ام که رشته و بافتۀ مریده و مرید من است؛ اتمام کفن من به آن نمایند (امینی هروی، ۲۴) ║ ق۱۳. مشورتخانۀ انگریزی یک‌صدهزار تومان وجه داده که تمامی اسباب خانه را اتمام نموده که مردم شهر به تماشای تعجبات روزگار به خانۀ مزبور روند (میرزا صالح۲، ۲۹۰) ║ ۱۳۹۰ش. خداوند دین را کامل و نعمت را اتمام نمود (محمداسماعیل نوری: مبلغان، ش۱۴۶/۷۸)
اتمام یافتن
۱. ⇅ به اتمام رسیدن۱.
ق۹. به‌موجبِ فرموده، کتابی اتمام و اختتام یافت (اسفزاری، ۱/۵۰) ║ ق۱۰. چو این جزو از وصف تو کام یافت / به‌نامِ همایونت اتمام یافت (خواندمیر۱، ۲/۱۱۳) ║ ق۱۱. چو عیشم از این شعر تر کام یافت / به توفیق الله، اتمام یافت (ظهوری ترشیزی: فخرالزمانی، ۴۱۲) ║ ق۱۲. به کِلک مخترع چون یافت اتمام / دو عالم شد طلسم حیرتش نام (بیدل، ۳/۴۱۶) ║ ق۱۳. هنوز احکام دیوانی اتمام نیافته سردار ... وارد شد (فرّخ خان، ۴/۱۱) ║ ق۱۴. مقصود ما شرح نقش بود و آن این است که بر شعر تلحین کنند و شعر و نغم معاً اتمام یابند مثلاً چون بیت یا مصراع در تلفظ تمام شود (فرصت شیرازی، ۱۰) ║ ۱۳۵۰ش. حکایت خرس ... در سه مجلس بیان و اتمام می‌یابد (آرین‌پور۱، ۱/۳۵۲) ║ ۱۳۹۰ش. نسخۀ دوم که آخرین تجدید نظر فردوسی است به سال ۴۰۱-۴۰۲ه ق اتمام یافت (پیروز مجتهدزاده و دیگران: مطالعات ملی، ش۴۶/۵۳)
۲. ⇅ به اتمام رسیدن۴.
ق۹. از بدایع آثار معمار همّت رفیع‌مقدار حضرت سلطانی عمارهًْ دلپذیر که رشک خورنق و سریر است در آن سرچشمه اتمام یافته و خلایق بسیار ... بدانجا می آیند (اسفزاری، ۱/۱۰۵) ║ ق۱۰. کار خانوادۀ تو به مجرد نور ولایت که در زیر پرده باشد اتمام نمی‌یابد، بلکه وقتی به کمال می‌رسد ... که تیغ غزا ... در میان آید (امینی هروی، ۱۳) ║ ق۱۱. هرکس در طرف شمالی منزلی داشت آنجا نیز منزلی ساخت و چون بقعه اتمام یافت، ملک و اقوام آنجا رفتند (ملکشاه، ۳۳۶) ║ ق۱۲. چون به معماری قضا و قدر / یافت اتمام این نکو بنیاد - بهر تاریخ زد رقم هاتف / جاودان داردش خدا آباد (هاتف، ۹۷) ║ ق۱۳. مدرسۀ سمنان ... به سرکاری حاجی سید حسن اتمام یافته (رضاقلی خان، ۱۰/۱۳۷) ║ ق۱۴. ایوان طلای ناصری که ... به اهتمام عضدالملک متولی باشی زیور اتمام یافته معزی‌الیه را ... به اعطای یک قبضه عصای مرصّع مفتخر فرمودند (اعتمادالسلطنه۲، ۳/۱۸۷۶) ║ ۱۳۸۵ش. با کوشش بی‌دریغ مرحوم کزازی ساختمان اصلی دبیرستان اتمام یافت و به بهره‌برداری رسید (سیامک خدیوی: اثر، ش۴۰و۴۱/۱۸۰)
۳. ⇅ به اتمام رسیدن۲.
ق۱۰. چو یابد هفت سالِ اسب اتمام / کند جودان ثنایا انگبین‌فام (فرس‌نامۀ منظوم، ۱۴۱) ║ ق۱۱. اوقات حیاتش ... چنانچه می‌خواست، اتمام نیافت (اسکندر بیک، ۱/۲۶۹)
۴. ⇅ به اتمام رسیدن۵.
ق۱۱. هدایا ... اتمام نیافته بود و متعاقب می‌آوردند (اسکندر بیک، ۳/۱۶۴۸) ║ ق۱۳. در ایام محاصره آزوقۀ آنان اتمام یافته بود و گاو و گوسفند آن‌ها به انجام رسیده (رضاقلی خان، ۱۰/۴۴۶)
۵. ⇅ به اتمام رسیدن۸.
ق۱۲. کاین زمان یافت برگ عیش اتمام / شد مرتب بساط دعوت عام (بیدل، ۳/۳۵۲) ║ بعد از چهل یوم که در تدارک سفر خیراثر قندهار اشتغال ورزید ... مایحتاج سفر مذکور حسب‌الواقع اتمام یافت (محمد مروی، ۲/۴۸۴)
۶. ⇅ به اتمام پیوستن۱.
ق۱۳. همۀ مقاصد و مطالب ... به حصول این استرضا انجام و اتمام می‌یابد (قائم‌مقام، ۲/۱۷۳)
به‌اتمام
به‌طورِ کامل.
ق۵. کشف وجود خود را به‌اتمام اعلام کردند (هجویری، ۶۶) ║ ق۶. به صد امید دل اندر تو بسته‌ام که از آن / زبان حال به‌اتمام هیچ شاکر نیست (ظهیر فاریابی، ۱۹۱) ║ ق۷. شرایط لشکرکشی‌ها به‌اتمام به‌جای آورد (منهاج سراج، ۲/۱۷) ║ ق۱۰. سید محمد میرزا ... ولایت متصرفه به‌اتمام تسلیم نمود (دوغلات، ۱۶۸) ║ ق۱۱. غلام ... به دو زخم شمشیر سیخگی کار او را به‌اتمام می‌سازد (جهانگیر، ۱۶۷)
به اتمام آوردن
۱. ⇅ به اتمام رساندن۱.
ق۱۱. حضرت شیخ ... خمسه را به‌نام پادشاهان عصر خود به اتمام آورده ... سکندرنامه را به‌نام شاه طغرل‌بن ارسلان سلجوقی ختم فرموده‌اند (فخرالزمانی، ۱۳) ║ ۱۳۵۳ش. کاری را که در پایان یک‌صدمین سال ولادت او هنوز ناتمام مانده‌است، چنان‌که سزاست، به‌اتمام آورد (زرّین‌کوب، ۴۰۲)
۲. ⇅ به اتمام رساندن۲.
ق۱۳. ملوک شیروانیه سه حصار توبرتو از سنگ رخام در کمال متانت و استحکام در آنجا به‌اتمام آوردند (رضاقلی خان، ۸/۳۸۵)
به اتمام انجامیدن
۱. ⇅ به اتمام رسیدن۱.
ق۶. هر کاری که به اندیشه آغاز کنند، غالب و ظاهر آن باشد که به‌مقتضایِ ارادت به‌اتمام انجامد (علی بن ابی‌حفص، ۸) ║ ق۹. این کار سرانجام یابد و این رساله به‌اتمام انجامد (محمود حسینی، ۶۵) ║ ق۱۰. این دو قصیده به‌اتمام انجامید (واصفی، ۱/۱۶)
۲. ⇅ به اتمام رسیدن۳.
ق۶. اوامر و نواهی... به ذریعت مدبرانِ فرزانه به‌اتمام انجامد (علی بن ابی‌حفص، ۷۴) ║ ق۹. در خاطر آمد که... جزوی چند بر آن منوال پرداخته گردد ... این معنی به‌انجام رسید و این صورت به‌اتمام انجامید (جامی۲، ۲۶)
۳. ⇅ به اتمام رسیدن۲.
ق۹. دوران حکومت دی‌ماهی به فرمان الهی جلّ‌وعلا به اتمام انجامید (معین‌الدین فراهی، ۱۷۸)
۴. ⇅ به اتمام رسیدن۴.
ق۱۳. عمارات آنجا به‌اتمام انجامید (رضاقلی میرزا، ۱۸۳)
به اتمام پیوستن
۱. (درمورد خواسته یا نیاز) برآورده شدن آن.
ق۶. شفقت و ملاطفت دریغ ندارد تا مقاصد و مطالب او به انجاز و اتمام پیوندد (میهنی، ۹۴)
۲. ⇅ به اتمام رسیدن۱.
ق۷. تألیف این کتاب ... به‌اتمام پیوست (عوفی۶، ۵) ║ ق۹. سپاه ظفرپناه ... به بستن جسر مشغول شدند و روز چهارشنبه بیست وهفتم ماه به‌اتمام پیوست (شرفالدین یزدی، ۱/۸۹۳)
۳. ⇅ به اتمام رسیدن۳.
ق۷. این مکیدت به نفاذ رسد و این اندیشه به‌اتمام پیوندد (جرفادقانی، ۸۹) ║ ق۹. طاعت‌گزاران به امتثال امر مبادرت نمودند و برحسب فرموده به‌اتمام پیوست (شرفالدین یزدی، ۱/۹۸۲)
۴. ⇅ به اتمام رسیدن۴.
ق۱۱. عمارات این منزل به‌اتمام پیوسته بود (جهانگیر،، ۳۵۹)
به اتمام رساندن (رساندن: رسانیدن)
۱. (درمورد چیز یا امر ناقص یا ناتمام) کامل کردن آن.
ق۵. مکارم اخلاق را به‌طریقتِ مردان به‌اتمام رسانی (خواجه عبدالله۱، ۱/۲۲) ║ ق۷. برادر اعز ... آن عنایت را به‌اتمام رساند (مولوی۴، ۱۰۵) ║ ق۹. دولتی است مبارک و مستقیم ... خدای تعالی آن را به افضل و اجزل مراتب به‌اتمام رساناد (میرخواند، ۳/۴۴۸) ║ ق۱۳. هر گاه ما خط فرنگیان را قبول کنیم ... فرنگی‌مآبی خود را نیز که بیست سالی است درصدد تقلید آن برآمده‌ایم، ازاین‌روی به‌اتمام توانیم رسانید (اختر، ۳/۲۰۵۸) ║ ق۱۴. چون حالت خصم را در تزلزل دید، یک‌مرتبه حمله کرده و غلبه و فتح خود را به‌اتمام رساند (طاهر میرزا۱، ۷۰۷) ║ ۱۳۲۳ش. چه خوب بود اگر اکرام را به‌اتمام رسانیده، از ... حیات و تعلیمات راماکریشنا قدری برایم مشروح‌تر صحبت می‌داشتید (جمالزاده۳، ۱۶۰)
۲. (درمورد چیزی یا کاری) به‌پایان رساندن آن معمولاً به‌نحوی‌که به نتیجه یا هدفی ازپیش‌تعیین‌شده برسد.
ق۵. خادم ... این مختصر را سه مقالت ساخت و از باری‌تعالی یاری و توفیق خواست تا به‌اتمام رساند (ابوحاتم اسفزاری، ۸) ║ ق۶. توفیق و مدد حق ... یار آمد او را تا این کتاب به‌اتمام رسانید (ژنده‌پیل۴، ۵۷) ║ ق۷. این باب را به قطعه‌ای در مدح ذات شریف او به‌اتمام رسانیدم (فرائد السلوک، ۳۰۳) ║ ق۸. ایشان را تعلیم و ارشاد کرد تا به امعان {تصحیح قیاسی؛ متن: امتحان} نظر در آن شروع نمودند و بروفق تعلیم او به‌اتمام رسانیدند (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۲۹۶) ║ ق۹. از سخن‌آرائی و ژاژخائی {تصحیح قیاسی؛ متن: ژاژخوانی} فارغ گشت. حضرت مقدس نبوی فرمود که حدیث خویش را به‌اتمام رسانیدی؟ گفت: آری (میرخواند، ۲/۱۲۴) ║ ق۱۰. مرمت مسجد جامع هرات را به‌اتمام رسانیده بودند (واصفی، ۱/۱۵۲) ║ ق۱۱. شروع در آن کار می‌کردم و ازرویِ تدبیر ... به‌اتمام می‌رسانیدم (ابوطالب تربتی، ۱۰) ║ ق۱۲. سرانجام سفر خود را نیز به‌اتمام رسانیدند (محمد مروی، ۲/۶۹۹) ║ ق۱۳. فردا به میدان درآییم و جنگ را به‌اتمام رسانیم (هفت لشکر، ۳۴۸) ║ ق۱۴. سرگذشت خر که سراپا حکمت است تمام کردم؛ ترجمۀ او را به‌اتمام رساندم (اعتمادالسلطنه۱، ۵۳۱) ║ ۱۳۰۱ش. چون عفت نقل حکایت خود را به‌اتمام رسانید، فرّخ مدتی به فکر فرورفت (مشفق۱، ۱۰۷) ║ ۱۳۳۸ش. سروانتس به شتاب تمام قسمت دوم داستان دن‌کیشوت را به‌اتمام رسانید (قاضی۱، ۱/مق: یب) ║ ۱۳۸۴ش. سعی نمودیم با بررسی و نقد دیدگاه باربور بحث را به‌اتمام برسانیم (محمدحسین طاهری: معرفت، ش۹۹/۶۱)
۳. (درمورد خواسته یا نیاز) برآورده کردن آن.
ق۵. ولیکن مرادات او را تمام / رسانید هریک به اتمام و کام (ربیع، ۴۸۰) ║ ق۶. از حق سبحانه و تعالی درخواهم تا از جهت من سنگ را زر گرداند تا من باقی عمر در رفاهیت و نعمت گذرانم و مرادها و مقاصد به‌اتمام رسانم (محمد منوّر، ۱/۵۲) ║ با خود اندیشه کردم که از حقّ ... درخواهم تا ازجهت من سنگ را زر گرداند تا من باقی عمر در رفاهیت و نعمت گذرانم و مدادها و مقاصد به‌اتمام رسانم (محمد منوّر، ۱/۵۲) ║ ق۷. حاجتی کی از خدمت او وعده بر آن سبق برده‌ا‌ست، به‌اتمام رسانَد (فرائد السلوک، ۱۸۱) ║ ق۸. این مطالب مرضیه و مآرب سِنیۀ ما را به‌اتمام رسانیدند (رشیدالدین فضلالله۶، ۱۴۴) ║ ق۱۳. شبان من اوست و تمامی مشیّتم را به‌اتمام رسانیده (فاضل همدانی۱، ۱۲۷۲)
۴. (درمورد مسئله، اختلاف و مانند آن‌ها) حل و فصل کردن آن.
ق۶. بنده این معضل را به‌اتمام رسانَد و دل امیرالمؤمنین فارغ گردانَد (ظهیری۱، ۲۸۷) ║ ق۸. بعد از مفاوضه و مکالمتی چند به سوگند رضا دادند و خواستند که قضیه به‌اتمام رسانند (عزیز استرآبادی، ۳۵۷) ║ ق۹. من ... قضیّل مناکحت به‌اتمام رسانم (حافظ ابرو۱، ۱/۷۵) ║ ق۱۲. ارادۀ آن داشتند که ... دعوای خود را به‌اتمام رسانند (محمد مروی، ۲/۶۲۰) ║ ق۱۳. مسئلۀ طانبات و یارم‌قیا را طوری به‌اتمام برسانند که ... وکلای دولت ایران بنای انصاف و حقانیت کرده باشند (فرّخ خان، ۲/۳۳۲)
۵. (درمورد کاری یا چیزی) اجرا کردن و انجام دادن برای رسیدن به هدف یا نتیجۀ مطلوب.
ق۷. مؤذّن ... بر ما امر معروف به‌جای آورد و نهی از منکر که مشاهده کرده بود، به زجر بلیغ به‌اتمام رساند (دهستانی، ۲/۹۸۸) ║ ق۸. اکنون شرطی که رفته‌است، به‌اتمام باید رسانید (عزیز استرآبادی، ۲۴۵) ║ ق۹. می‌خواهم که آنچه بر خاطر خطیر این پادشاه گذشته بود به‌اتمام رسانم (حافظ ابرو۲، ۸) ║ ق۱۰. پیش شیخ وجیه‌الدین عبدالله غرجستانی رحمه الله صورت بیعت و انابت و تلقین ذکر و هرچه مقتضای وقت باشد، به‌اتمام رسانیده‌اند (حافظ حسین، ۲/۲۱۱) ║ ق۱۱. امر مواصلت و مصاهرت به‌اتمام رسانید و امتناع به رضا و اتباع مبدّل شد (مفید بافقی، ۱/۶۴) ║ ق۱۲. ارقام و احکام که درآن‌باب صادر گردد، به‌اتمام رسانید (رفیعا، ۱۹۱) ║ ق۱۳. تعهدات خود را به نحوی‌که قرار داده‌اید، به‌اتمام رسانیده (قائم‌مقام، ۲/۲۱۱) ║ ق۱۴. شرایط غسل پوجا را یک‌به‌یک به‌اتمام رسانید (آقاخان کرمانی، ۱۰۶) ║ ۱۳۳۲ش. چنانچه آقای سید ضیاءالدین نخست‌وزیر می‌شد ... مملکت را قرق می‌نمود تا از هیچ‌کجا و هیچ‌کس صدایی بلند نشود و او کار خود را به‌اتمام رسانَد (مصدّق، ۱۷۸)
۶. (درمورد نقص، نارسایی و مانند آن‌ها) برطرف کردن آن.
ق۷. برعقب امیران بباید رفت و پیش از اجتماع حشم و التیام کار، وهنی که رسیده‌است، به‌اتمام رسانیدن (جرفادقانی، ۱۱۷) ║ ق۹. شرر شر این خان خائن را از ساحت مملکت ما بازداری و ضیعه که در نظم حال و مُلک ما تقدیم داشته، به‌اتمام رسانی (میرخواند، ۴/۶۹)
۷. (درمورد چیزی) مصرف کردن و چیزی از آن باقی نگذاشتن.
ق۹. سپاه عرب و عجم با هم به تیر و کمان در نبرد آمده، مجموع سهام از سر شصت بیرون رفته، به‌اتمام رسانیدند (میرخواند، ۲/۶۹۰)
۸. (درمورد چیزی) آماده و مهیا کردن آن.
ق۱۰. لوازم اقدام در صورتِ اعزاز و اکرام به‌اتمام می‌رسانند (حافظ حسین، ۲/۲۰۹) ║ ق۱۱. از هر محل از محال هندوستان که خواهش نمایند، اجناس مرغوبه جهت سرکار والا به‌اتمام رسانند (وحید قزوینی، ۲۹۵) ║ ق۱۲. طلا و نقره را به عیار و وزن مقرر بدون غل‌وغش در ضرابخانه به‌اتمام رسانیده ... باشند (سمیعا، ۲۱)
۹. (درمورد دوره‌ای زمانی) طی کردن و به‌آخر رساندن آن.
ق۱۱. حضار در تعجب افتاده گفتند که کسی باشد که این نوع اربعین به‌اتمام رساند؟ (مفید بافقی، ۳، ق۱/۱۸) ║ ق۱۳. در کوشش نیکو کوشیده‌ام و دور خود را به‌اتمام رسانیده‌ام (فاضل همدانی۲، ۴۴۰) ║ ق۱۴. سال پیچی‌ئیل را به‌اتمام رسانیدیم (اعتمادالسلطنه۱، ۳۴۶) ║ ۱۳۰۱ش. طفل به‌تازگی مدرسۀ ابتدایی چهارکلاسۀ قم را به‌اتمام رسانیده و چندی بود در دکان عطاری پدرش کار می‌کرد (مشفق۱، ۲۱۰) ║ ۱۳۸۸ش. تحصیلات ابتدایی را به‌اتمام رساند (مجتبی منتظری: کتاب ماه دین، ش۱۳۹/۱۴)
به اتمام رسیدن
۱. پایان یافتن امری یا کاری معمولاً به‌نحوی‌که به نتیجه‌ای مطلوب یا هدفی ازپیش‌تعیین‌شده برسد.
ق۷. چون نشاط سباحت به‌اتمام رسید و عمل عوم به انجام پیوست، آن آشناور بیگانه‌وار به عاشق برگذشت (فرائد السلوک، ۳۹۱) ║ ق۸. مجلد اول به‌اتمام رسید (افلاکی، ۲/۷۴۲) ║ ق۹. چون شرح مفاخر و نشر مآثر صاحب‌قران سعید ... به‌اتمام رسید، بعد از این شروع در بسط صادرات افعال ... اعقاب سلطنت‌مآب آن حضرت خواهد رفت (عبدالرزاق سمرقندی، ۱ ، ق۲/۱۰۶۹) ║ ق۱۰. همان زمان به قصیده شروع کرده شد و در همان شب به‌اتمام رسید (واصفی، ۱/۶۸) ║ ق۱۱. هنوز دعای وی به‌اتمام نرسیده بود که اثر دعای وی ظاهر گردید (ابوطالب تربتی، ۲۰۶) ║ ق۱۲. پیش از دمیدن صبح صادق یک‌صدوهفتادوهشت چاه به‌اتمام رسیده (گلستانه، ۷۰) ║ ق۱۳. در این روزها هر امری که شروع شود، به‌اتمام نرسد (نوری، ۱/۱۷۷) ║ ق۱۴. جلد سیوم ... هنوز به‌اتمام نرسیده بود که حکومت مستبده متبدل به مشروطه گردید (مراغهای، ۵۸۸) ║ ۱۳۲۱ش. راه انزلی به تهران ... دو سه سالی بود به‌اتمام رسیده بود (عبدالله مستوفی، ۲/۵۸) ║ ۱۳۵۰ش. پیش از آنکه نشر آن به‌اتمام برسد ... بمباران مجلس پیش آمد (آرین‌پور۱، ۱/۳۵۸) ║ ۱۳۹۱ش. انجام این ترجمه از سال ۸۹ آغاز شد و در اواسط سال ۹۰ به‌اتمام رسید (ناشناس: پیام، ش۱۱۲/۱۸۵)
۲. طی شدن و به آخر رسیدن دوره‌ای زمانی.
ق۶. مدت منقضی شد و مهلت به‌اتمام و انجام رسید (ظهیری، ۶۵) ║ ق۸. اگر آن روزگار به‌اتمام نمی‌رسید، ایشان سبق می‌بردند (عزیز استرآبادی، ۲۱۳) ║ ق۹. اوقات شریف ماه مبارک رمضان به‌اتمام رسید (عبدالرزاق سمرقندی، ۲/۹۴) ║ ق۱۰. اربعین اول به‌اتمام می‌رسد و خلوتیان به عیدی بیرون می‌آیند (حافظ حسین، ۲/۲۳۳) ║ ق۱۳. روزهایم ... بدون امید به‌اتمام می‌رسند (فاضل همدانی۱، ۹۵۵) ║ ق۱۴. چون ثلث کشیک او هم به‌اتمام رسید، عابد را بیدار کرده، مشغول خواب شدند (مراغهای، ۴۳۲) ║ ۱۳۶۴ش. یک‌مرتبه متوجه گردیدم که روز به‌اتمام رسید و شب شد (منصوری، ۱/۱۱۶) ║ ۱۳۸۸ش. قبل از اینکه زمان مقرر برای بارگیری به‌اتمام برسد، میان انگلیس و روسیه جنگ درگرفت (عباس کاظمی: دیدگاه‌های حقوق قضایی، ش۴۶و۴۷/۱۱۰)
۳. اجرا شدن و انجام یافتن کاری یا چیزی برای رسیدن به هدف یا نتیجۀ مطلوب.
ق۶. هرچه زودتر آن مرام به انجام و آن مقصود به‌اتمام برسد (ظهیری۱، ۲۲۲) ║ ق۷. قومس در اعتداد تو آورده شد تا آن جایگاه روی و مقیم باشی تا اندیشۀ انعام دربارۀ تو به‌اتمام رسد (جرفادقانی، ۲۳۷) ║ ق۸. در ابتدا او را جهت توساقا ... می‌خواستند و آن وصلت به‌اتمام نرسید (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۱/۳۰۱) ║ ق۹. عهد کرده که چون قضیۀ مصالحت از مساعی طهرتن به‌اتمام رسد، حرم و کسان او را که به نوا برده بود بازفرستد (شرفالدین یزدی، ۲/۱۱۰۶) ║ ق۱۱. خدمتی که به این بنده رجوع شده بود، از یمن دولت شهریار گیتی‌ستان به‌اتمام رسید (منوچهر نقّال۲، ۱۱) ║ ق۱۳. همۀ امور و ادعای طرفین که به سبب جنگ به تأخیر افتاده، بعد از انعقاد مصالحه، موافق عدالت به‌اتمام خواهد رسید (اعتمادالسلطنه۲، ۳/۱۵۸۵) ║ از خداوند عالم مسئلت می‌نمایم که ... آنچه از خدمات و اصلاحات و خیالات عمده که برای ترقی ملت و دولت در نظر است، کاملاً به انجام و اتمام برسد (ناصرالدین‌شاه آدمیّت، ۱۴۷) ║ ۱۳۸۰ش. گرچه تاکنون برای بعضی کشورها طرح‌هایی به‌اتمام رسیده ... اما به‌یقین این تازه اول راه است (احمدرضا رحیمی ریسه: نامۀ بهارستان، ش۴/۱۷۳)
۴. کامل شدن چیزی یا امری ناقص یا ناتمام.
ق۷. حال اسلام به انتظام پیوست و کار دین به‌اتمام رسید (فرائد السلوک، ۳۳) ║ ق۹. ما به حق سبحانه و تعالی امیدواریم که کارها به‌نظام شود و صنع جمیلش در حق ما به‌اتمام رسد (حسن قمی، ۲۵۱) ║ ق۱۰. کار شیخ مجدالدین شرف بغدادی به هیجده روز در سلوک راه حق به‌اتمام رسیده (حافظ حسین، ۲/۳۰۶) ║ ق۱۱. دین و اسلام و فرایض و سنن به عهد نبوت و ولایت مصطفی و مرتضی کمال یافته و به‌اتمام رسیده‌است (رسالۀ قصابان: فتوت و اصناف، ۱۹۵)
۵. به پایان رسیدن چیزی به علت مصرف شدن آن.
ق۸. استعداد راه هولاگوخان به‌اتمام رسید (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۹۷۶) ║ ق۹. چندان تیراندازی کرد که سهامش به‌اتمام رسید (میرخواند، ۳/۱۵۷) ║ ق۱۰. روزی که آش می‌کشیدند او را مهمی روی نمود. وقتی به ملازمت امیر علیشیر آمد که آش به‌اتمام رسیده بود (خواندمیر۳، ۲۷۶) ║ ق۱۱. در وقت محاصره روغن چراغ ... صرف سوخت مشاعل بروج شده، به‌اتمام رسیده بود (اسکندر بیک، ۳/۱۷۵۲) ║ ق۱۲. ابخرۀ متراکمه ... اگر مادۀ آن بسیار غلظت و کثرت دارد و به‌زودی به‌اتمام نرسد ... مدتی بکشد تا به‌اتمام رسد (عقیلی خراسانی، ۶۴) ║ ق۱۳. با یکدیگر آنچه در میان دارند، بیان می‌نمایند تا غذا به‌اتمام برسد (علوی شیرازی، ۱۴۹) ║ ۱۳۶۸ش. این غذا ... از اذان صبح عرضه و یکی دو ساعت بعد از آن به‌اتمام می‌رسید (شهری۲، ۴/۵۵۸) ║ ۱۳۸۲ش. موجودی کتاب‌هایِ خریداری‌شده در مزایده به‌اتمام رسید (جعفری، ۱/۲۷۹)
۶. حل و فصل شدن مسئله، اختلاف و مانند آن‌ها.
ق۹. چون تا غایت به‌اتفاق یکدیگر قضایا به‌اتمام رسیده، کار مملکت به نَسَق و نظام انجامید (شامی، ۳۵) ║ ق۱۴. آتوز و آرامی ... می‌دانستند که این معرکه عن‌قریب به‌اتمام خواهد رسید (طاهر میرزا۱، ۱۵۸۴)
۷. ازبین رفتن کسی یا چیزی.
ق۹. من چنان گلوی او را می‌گرفتم که نفَسِ او منقطع می‌شد و بالکلیه مواد نزاع به‌اتمام می‌رسید (میرخواند، ۲/۸۰۷) ║ ق۱۳. ظالم نابود و خراب‌کننده معدوم و ستم‌کننده از زمین به‌اتمام رسیده‌است (فاضل همدانی۱، ۱۲۲۶)
۸. فراهم و مهیا شدن چیزی به‌طور کامل.
ق۱۱. ماسباب اموری که صورت وقوع خواهد یافت، در کارخانۀ سبب‌ساز قادر مختار به‌اتمام می‌رسد (وحید قزوینی، ۲۸۶) ║ ق۱۲. طلا و نقره و مسینه‌آلات وغیره آنچه در سرکار خاصه ضرور و در کار بود، می‌بایست به سعی او به‌اتمام رسد (رفیعا، ۲۸۲)
به اتمام رفتن
۱. ⇅ به اتمام رسیدن۴.
ق۷. یاد تو می‌رفت و ما عاشق و بیدل شدیم/ پرده برانداختی کار به‌اتمام رفت (سعدی۳، ۴۹)
۲. ⇅ به اتمام رسیدن۵.
ق۸. ساقی می دوشینه اگر رفت به‌اتمام/ ما را ز لب لعل تو یک جرعه تمام است (کمال خجندی، ۱/۲۵۴)
۳. ⇅ به اتمام رسیدن۱.
ق۸. خوش است از تو سلامی مرا در آخر عمر / چو نامه رفت به اتمام و السّلام خوش است (کمال خجندی، ۱/۱۶۲)
به اتمام کشیدن
⇅ به اتمام رسیدن۲.
ق۶. روز به نمازشام رسیده بود و مدّت ساعات روز به‌اتمام کشیده (دقایقی، ۱۵۵)
ترکیبات دیگر: کارِ کسی (را) اتمام کردن؛ کارِِ کسی (را) به‌اتمام رسانیدن؛ کارِِ کسی به‌اتمام رسیدن؛ مهمِ کسی را به‌اتمام رسانیدن؛ مهمِ کسی به‌اتمام رسیدن