وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
مرزنگوش marzanguš [گونۀ دیگر: مرزنجوش]
(اسم) گیاهی علفی و معطر از تیرۀ نعنائیان دارای گل‌های ریز صورتی یا سفید و برگ‌های بیضی‌شکل که سرشاخه‌های گلدار آن را، پس از چیدن و خشک کردن، در آشپزی به‌عنوان ادویه و در طب سنتی به‌عنوان دارو به‌کار می‌برند؛ ارگانو.
ق۴. بُوَدکی با این داروهایِ قابض داروهایِ دیگر آمیزند کی باد را برانَد چُن مرزنگوش و زفت و زیره (اخوینی، ۵۵۲) ║ ق۵. پلنگمشک نزدیک مرزنگوش است هم به طبع و هم به قوّت و هم به فعل (تقویم الصحه، ۱۲۱) ║ ق۶. مرزنگوش: گرم و خشک است به‌درجۀ سوم، سدّۀ دماغ بگشاید و صداع بلغمی و سودائی زایل کند (جرجانی۲، ۱/۳۰۷) ║ ق۷. صفتِ داروی دیگر که خداوندانِ مزاجِ سرد را شاید: بگیرند جاوشیر سه درم‌سنگ، در یک وقیه آبِ مرزنگوش حل کنند و سه روز بخورند (دنیسری، ۱۴۷) ║ ق۸. در معالجۀ سرفه و علاج آن است که نیم رطل مویز سفید و نیم رطل عسل و یک وقیه حب‌ّالفار و یک وقیه تخم مرزنگوش و سه رطل پیه کهن که نمک نکرده باشند و بیست دانه سیر با هم بکوبند و قرص کنند و هرروز یک قرص از آن به عسل تر کرده با قدر دویست درم نمک در گلوی اسب ریزند که نافع باشد (محمد بن محمد، ۱۳۹) ║ ق۹. العِتْر: اصل مردم و نوعی از خار و مرزنگوش و گردن‌بند از مشک (خطیب کرمانی، ۶۲) ║ ق۱۰. چون زهره‌اش با مرزنگوش خلط کرده بر جانب معوج صاحب لقوه نهند و به دهن جوز خلط کرده بر دیگر جانب نهند و تا هفت روز او را به روشنائی نبرند و در تاریکی نگاه دارند شفا یابد (لسان طبسی، ۲۵۹) ║ ق۱۲. مرزنجوش... معرب مرزنگوش فارسی است و به عربی سرمق و عنقر و به هندی دونا و مروا نامند (عقیلی خراسانی، ۸۲۶) ║ ق۱۳. بنادق بزور نافع است حرقت بول و بول و مدّه و عسر بول را: صمغ عربی، خشخاش، مرزنگوش، بادرنگ مقشّر، نشاسته، تخم کتان هر کدام یک جزو، و تخم کرفس ثلث جزو به آب خمیر کند و بنادق سازد؛ شربتی یک درم با شراب خشخاش و ماءالبزور بنوشند (لطیف قزوینی، ۱۲۲) ║ ق۱۴. بستن حنا به آب برگ بید یا آب برگ کاسنی یا آب برگ مرزنگوش یا آب بادیان سرشته بر راحتین و کفین و خوردن دارچینی و فلفل و قرنفل و زعفران نافع است. (شمس‌الدین احمد، ۱/۱۳۳) ║ ۱۳۵۶ش. اسناد وارده بر عالی‌جناب به‌شرح زیر است... تنقیة شیرخشت و مرزنگوش، تبلیغ شاخ‌های حجامت از نوع کوکتل‌های الوان و پری‌چه‌های سکسی... به‌منظورِ پایین کشیدن فشارخون (رادی۳، ۹۸) ║ ۱۳۷۹ش. مرزنجوش یا مرزنگوش گیاه معطر است که در ایران مصرف دارویی دارد (دریابندری۱، ۱/۲۲۸)