اترج

وضعیت: «تأییدشده»
اترج ‎otroj‎ [<عربی>]
(اسم) (گیاه‌شناسی کهن) میوۀ درخت بالنگ، از انواع مرکبات، با پوست کلفت، ناهموار، معطر و به رنگ زرد روشن، بوی تند و طعم معمولاً ترش که در تهیۀ مربا و درمان سنتی برخی بیماری‌ها به‌کار می‌رود؛ بالنگ.
ق۴. غذاهاء قابض چُن سیب و نار و آبی و سنجد و تَتری و غوره و حُمّاضِ اترج و ترشه و بلوط و شاه‌بلوط و خرماقصب و بُسر و آلج کوهی (اخوینی، ۱۵۷) ║ ق۵. اترج: اما ترِنج از چهارطبایع مرکّب است، پوستش بر طبیعت آتش است (موفّق هروی، ۹) ║ ق۶. اترج: پوست ترنج، گرم است به‌درجه اول و خشک به درجه دوم ... و حماض او سرد و خشک است (جرجانی۲، ۱‏/۲۴۵‏) ║ ق۷. اترج و اترنج ... را پارسیان ترنج گویند ... و وارنگ هم گویند و بادارنگ هم گویند (ابوبکر کاسانی، ۱‏/۳۹‏) ║ ق۸. اترج تازۀ مقشّر رقیق را شحم ازو جدا کنند و دوسه شب در آنیۀ سربسته بگذارند (ابوالقاسم کاشانی، ۳۲۴) ║ ق۱۱. اترج به فارسی بالنگ و ترنج نامند (حکیم مؤمن، ۱۳) ║ ق۱۲. سکنجبین اترجی ... صنعت آن: بگیرند قند سفید یا شکر سلیمانی ... آب اترج به قدری که طبیب داند که می‌باید داخل کرده بجوشانند تا به قوام آید (عقیلی خراسانی۲، ۱‏/۱۶۷‏) ║ ق۱۳. مداوای آن قی کردن است و ربوب فواکه حامضه مانند غوره و اترج و لیمو آشامیدن است (نوری، ۲‏/۵۳۸‏) ║ ق۱۴. در مشروبات، شربت نارنج و به‌لیمو و سکنجبین با عرق اترج ... نافع است (تربیت، ۲‏/۱۴۹۱‏) ║ ۱۳۲۶ش. این بحث که به اترج شیراز و یا خفر / ده سال به شیراز میان علما بود (تقی دانش، ۱‏/۲۷‏) ║ ۱۳۴۶ش. عرق اترج ریختم روش خوردم که زهرِمارم شد (چوبک۱، ۲۱۰) ║ ۱۳۷۹ش. متداول‌ترین شربت‌های عرق گیاهی از این قرارند: شربت عرق اترج (ترنج)، از پوست ترنج ... شربت گلاب، از گلبرگ گل گلاب (دریابندری۱، ۱‏/۴۶۹‏)
ترکیبات: حمّاض اترج