وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
ستر setr [جمع: استار، ستره، ستور۲]
یک. (اسم) ۱. چیزی که با آن بدن یا بخشی از آن را بپوشانند؛ لباس.
ق۴. آنجا سرما بود صعب و زن و مرد برهنه باشند و بر شبه ستوران می‌گردند و جماع آشکارا می‌کنند و حدث و سرگین پیش یکدیگر می‌اندازند، بی خانه و بی جامه و بی ستری (بلعمی۱، ۷۱۲) ║ ق۵. بدان که طواف همچون نماز است، در وی طهارت تن و جامه و جای و ستر عورت شرط است (غزالی۱، ۱/۲۲۷) ║ ق۶. مغز مال نهان و پهلو زن / پوست چون ستر درکشیده به تن (سنایی۲، ۱۲۱) ║ ق۷. اگر در چهاروایانی نگرد که با آن الف گرفته‌است و شکل‌ها و صورت‌های آن بیند، پس فواید و منافع آن از پوست و پشم و موی که حق تعالی آن را لباس مردمان و سترهای ایشان کرده‌است (مؤیّد خوارزمی، ۴/۷۷۸) ║ ق۸. چون از عالم رحلت کرد، غسال را حاضر کردند تا وی را بشوید؛ مگر غسال دست دراز کرده تا ستر عورت را برگیرد و طهارت دهد؛ حجاج دست او را چنان سخت بگرفت که بیهوش گشت (افلاکی، ۱/۴۱) ║ ق۹. بیار بخچه که هنگام ستر پوشیدن / چه پاسبان و چه سلطان چه هوشیار و چه مست (نظام قاری۱، ۳۲۳) ║ ق۱۰. درآ در پردۀ بینش که مدهوشان حیرت را / فروغ دیده ستر عورت دوشیزگان بینی (عرفی، ۲/۳۷۳) ║ ق۱۲. ببین ریش و در فکر دیگر مکوش / که مردان راه‌اند پشمینه‌پوش - به آرایش ریش یکسر هلاک / همه شانه‌سان زین هوس سینه‌چاک - که فردا چو شور قیامت شود / همان ریششان ستر عورت شود (بیدل، ۳/۶۶۶) ║ ق۱۳. سگان کوچه را سنجاب و قاقم در بر است اما / کسان بنده را از جلد خود ستر بدن بینی (قائم‌مقام۲، ۱۴۱) ║ ق۱۴. دخترها که به کلی عور و برهنه هستند برای ستر عورت و به جای زیرجامه از همین اوتار چرمین که خیلی نارک تابیده‌اند به کمر بسته ... خویش را پوشانده‌اند (امین‌الدوله، ۲۸۴) ║ ۱۳۲۴ش. ستر بدن شودت آخر لباس کفن / پوشی حریر فرنگ یا جامۀ وطنی (فصیح‌الزمان، ۱۲۲) ║ ۱۳۵۰ش. وظیفۀ لباس حفظ تن از سرما و گرماست و نتیجۀ آن پوشاندن تن، نیز برای ستر عورت در مقابل نگاه دیگری مورد استعمال قرار می‌گیرد (ابوالحسن نجفی: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش۳/۸۸) ║ ۱۳۹۳ش. در متون دینی متقدم اشاره شده که وقتی آدم و حوا پس از خوردن میوۀ ممنوع چشم گشودند، خویشتن را عریان یافتند. سپس برگ‌های انجیر را به هم دوخته و برای خود ستر ساختند (ناهید طیبی: مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۱/۲۶)
۲. صفتی الهی که موجب پنهان نگاه داشتن گناهان و عیوب بندگان از دیگران می‌شود.
ق۴. خدای عزّ و جلّ از رحمت و ستر بر بندگان خویش مر این گواهی دادن را چنین سخت کرد (بلعمی۲، ۳/۴۸۷) ║ ق۵. بیم آن است که باک داری که ... وی در ستر افزاید تو در جُرم افزایی (خواجه عبدالله۱، ۱/۲۷۱) ║ ق۶. او ارحم‌الراحمین است به رحمت خویش بیامرزد و به ستر خود بپوشاند و به کرم خود فراگذارد (ژنده‌پیل۲، ۲۵۱) ║ ق۷. آنچه برای دین و صلاح او دهند، حلال نباشد، اگر در باطن فاسق بوَد به فسقی که اگر دهنده بداند ندهد ... و ستر جمیل الهی است که خَلق را به نزدیک خَلق دوست می‌گرداند (مؤیّد خوارزمی، ۲/۳۳۴) ║ ق۸. ایزد متعال ... با کمال عزت و جلال بر جرایم و اوزار بندگان گناهکار پردۀ ستر فروگذارد و در عذاب و عقاب ایشان اهمال و امهال را مجال دهد تا ایشان بر قبایح افعال و معایب اعمال خویش واقف شوند (فضل‌اللّه حسینی، ۱۶۲) ║ ق۹. این است سنت ماضیه که سلف امت بر آن رفته‌اند و مخلصان و موقنان در هر روزگار بر آن منوال سلوک کرده، بحث و استکشافی که بر ایشان واجب نبوده نکرده‌اند و امور را درتحت ستر الهی بازگذاشته‌اند (عبدالله قطب، ۲۳۱) ║ ق۱۱. به ستر او که ز چشم نظارگان سپهر / به روی زشتی اعمال ما کِشد دیوار ... که گر مراد دو عالم جدا ز خاک درت - نهد زمانه جزای صبوریم به کنار - چنان به کام جهان آستین برافشانم - که برفشاند دامن کسی به مشت غبار (فیّاض لاهیجی، ۸۴) ║ ق۱۴. مگر که ستر الهی یکی نقاب کشد / ز چشم‌زخم رقیبان به روی این دلبر (ادیب‌الممالک، ۲/۲۳۹) ║ ۱۳۴۰ش. انسان ... همیشه در جوفش بول و غائط است که اگر ستر الهی نبود، از بوی عفونت خود نمی‌توانست زندگی کند (دستغیب، ۲/۱۷۰)
۳. پوششی شرعی که موی و بدن زنان را از دید نامحرمان پنهان می‌کند؛ حجاب.
ق۵. خبر کردن غیر را از حال حبیب کشف ستر حبیب باشد (هجویری، ۲۷۲) ║ ق۶. خبر به خواهرش رسید. بیامد و روی و سر گشاده تا به نزدیک حسین منصور ... گفت حسین: یا خواهر! ستر کجا؟ خواهر گفت: مردم کجا؟ (بستان العارفین، ۲۸۱) ║ ق۷. دوم آنکه در ستر و حجاب او از غیر محارم مبالغت عظیم نماید (خواجه‌نصیر۱، ۲۱۷) ║ ق۸. زهره را از عفتت گر زآنکه آگاهی دهند / برنیاید بعد از این الّا که در ستر خفا (سلمان ساوجی، ۷) ║ ق۹. ای برافکنده ز رُخ ستر حیا / هیچ از این کار حیا نیست تو را (جامی۳، ۱/۶۴۳) ║ ق۱۰. علی، کرم اللّه وجهه، روز جمل فرمود که اسیر ایشان را نکشند و کشف ستر زنان ایشان نکنند (خنجی۲، ۳۸۶) ║ ق۱۲. در این حال عمر فاروق رسید و به چوب‌دستی آن‌ها را براند. زنان مطربه بگریختند، چنان که چادر از سرهای بعضی افتاد و بی ستر شدند (شیرعلی لودی، ۱۳۴) ║ ق۱۳. بیچاره آن زنان که مردهای ایشان گرفتار شده، سربرهنه بدون ستر و حجاب خاک‌بر‌سر‌کنان خاکستر‌نشین گشته و نفرین می‌کنند (رضاقلی میرزا، ۲۳۶) ║ ق۱۴. چه شود کآسمان مارافسای / نیش افعی کشد ز نوش‌الملک ... یا بپوشد بر این عروس عبوس / ستری از غیب پرده‌پوش‌الملک (ادیب‌الممالک، ۲/۲۷۵) ║ ۱۳۳۴ش. سیدات باغ در ستر عفاف / از حریر سبز معجر کرده‌اند (دهخدا۴، ۱۵۸) ║ ۱۳۹۳ش. غطا نیز نوعی ستر و یا پوشش خاص ملصق بر بدن برای مجموعۀ زنان مسلمان است (ناهید طیبی: مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۱/۵۶)
۴. پوششی که باعث پنهان شدن کسی یا چیزی از دید دیگران یا مخفی شدن حقیقت و باطن چیزهای معمولاً غیرمادی می‌شود.
ق۵. یک نوبت با رسول علیه‌السلام به سفر می‌رفتم، رسول را صلّی اللّه علیه و سلم حاجت آمد که از پس جایی شود و در آن راه هیچ ستری نبود (پند پیران، ۱۸۹) ║ ق۶. هاشم ازبرای عرب نان ثرید می‌کرد در کاسه‌ها و همه به یکدیگر می‌خوردندی تا معلوم نشدی که هریک چقدر می‌خورند و بر ایشان ستری بود (نجمالدین راوندی، ۱۷) ║ ق۷. گاه باشد که از ترس آنچه از مخالطت مقابح او ظاهر شود و زهد و مشغولی به عبادت در وی اعتقاد نکنند؛ پس خانه را ستر مقابیح خود سازد تا اعتقاد مردمان در زهد و تعبد او باقی ماند (مؤیّد خوارزمی، ۲/۵۱۸) ║ ق۸. شاپور هم در ستر ظلام لیل مانند سیل که از فراز میل انحدار کند به تک پای، راه فرار گرفت (فضلالله حسینی، ۲۷۶) ║ ق۹. فراهم آوردن مقامات و حالات شعرا امری متعذّر است، چه از روزگار قدیم این طریق بین‌الناس متداول بوده و از جهت تغییر لغات که به مرورِ دهور و اعوام از حالی به حالی و امری به امری مبدّل می‌گردد، اسامی اکثر این جماعت در ستر خفاست (دولتشاه، ۱۵) ║ ق۱۰. بسی درویش صاحب‌حال بوده و به امر حمامی‌گری اشتغال داشته ... گوییا آن کار را ستر حال خویش کرده بوده و حال خود را از نظر مردم به‌سبب آن پوشیده می‌داشته (حافظ حسین، ۱/۲۰۶) ║ ق۱۱. احمد بن کیال از پیروان یکی از اهل بیت بود که بعد از جعفر بن محمد صادق در ستر بود و خود را ظاهر ساخت (خالقداد۲، ۱/۲۴۳) ║ ق۱۲. ستری چو خامشی نبوَد بی‌کمال را / رسوا کند ارادۀ گفتار لال را (تأثیر، ۲۷۸) ║ ق۱۳. هرچه افزون‌تر است ستر و حجاب / پرتو مهر کم کند دیدار (قاآنی، ۹۶۰) ║ ق۱۴. چو دست طبیعت به زندان زهدان / ز ستر عدم خواست دادن خرامش - ز هر کشوری صانعی خواست ماهر / پی صنع آن ذات در بطن مامش (ادیب‌الممالک، ۲/۸۶۶) ║ ۱۳۶۷ش. سترهای فروهشته بر موجودات گوناگون‌اند: ستر تعظیم، ستر منت، ستر رحمت (محمد محمدی گیلانی: پاسدار اسلام، ش۷۷/۲۴) ║ ۱۳۶۸ش. پادشاهی که دورانش از حیث بدفعلی و بدنامی و بدکاری مشابه نمی‌تواند یافت و خود و دولتیانش روی هر زشتی و ناپاکی را سفید گردانند و بدتر از همه که مذهب و آئین را ستر بدعملی‌ها قرار بدهند (شهری۲، ۵/۷۲۳)
۵. پارچه‌ای نسبتاً بزرگ که از جایی بلند آویزان می‌شود و مانع دیده شدن آن سوی پنجره، در و مانند آن‌ها می‌شود؛ پرده.
ق۵. فراگرفت میان خویش و میان ایشان ستری و پرده‌ای؛ پس ما بفرستادیم بدو جبریل ما ماننده شد او را به آدمی تمام‌صورت و هیأت (سورآبادی۲، ۲/۵۹۸) ║ ق۶. الإجهاء: بی ستر شدن خیمه (مقری، ۲/۵۲۹) ║ ق۷. پیغامبر، علیه‌السلام، بر در عایشه ستری دید، آن را بدرید و گفت: هرگاه این را بینم دنیا را یاد کنم، این را بر آل فلان فرست (مؤیّد خوارزمی، ۴/۴۰۴) ║ ق۸. بر در بارگه اُنس چو ستری بکشی / بر تو روح مَلک شمع شبستان تو باد (سیف اسفرنگی: سیف هروی، ۶۰۴) ║ ق۹. آن‌گه ز دو دیده خون دل ریخت / در دامن ستر کعبه آویخت (جامی۳، ۲/۲۷۷) ║ ق۱۴. سرود و ستر و آهنگ است پرده / دلیر و چابک و جنگی نَبَرده (ادیب‌الممالک، ۲/۱۰۵۱) ║ ۱۳۶۸ش. جن‌گیری و هیپنوتیسم ... شعبۀ دیگرشان آنکه به‌وسیلۀ فردی به نام مدیوم یا واسطه، کسی را تحت ارادۀ خود گرفته، روح مَلِکی وی را روانۀ اطراف نموده از پرده‌ها و سترها گذرانده نهانی‌ها را به نظرش آورده ... مسائل پوشیده کشف بکنند (شهری۲، ۵/۲۷۰)
۶. (مجاز) پرهیزکاری، آبرو و عفت همراه با شرم و حیا.
ق۵. آن زن فریاد می‌کرد و می‌گفت: ... همه کس ستر و صلاح من دانند و این ترک مرا به زور و مکابره می‌برد تا با من فساد کند (نظام الملک، ۷۵) ║ ق۶. زن را گفت: به مهمی از مهمّات که تعلق به نظام اسباب و قوام امور دارد خواهم رفت؛ باید که شرط صلاح و عفت و ستر و صفوت به جای آری (محمد ملطیوی۱، ۴۴۴) ║ ق۷. اصل دیگر آن است که تفحص کند از نَفس مرأة از کسی که وثوقی به قول او باشد، از تدین و ستر و میل او به صلاح و لزوم او مر صلوة و صوم و عبادات مفروضه و نوافل مسنونه را (قطب‌الدین شیرازی۲، ۱۳۳) ║ ق۸. سورققتنی بیکی به‌غایت عاقله و کافیه بوده و برسرآمدۀ خواتین عالم و ثبات و عفّت و ستر و عصمت هرچند تمام‌تر داشته و از سر کفایت چون فرزندان او طفل از پدر بازماندند، سعی بلیغ در باب تربیت ایشان به‌تقدیم رسانید (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۷۹۱) ║ ق۹. صدیقه التماس نصیحتی کرده، فرمود که ای عایشه بر شما باد که کنج خانه‌های خویش بنشینید و دست در عروۀ وثقی صبر و ستر و صیانت زنید (میرخواند، ۲/۵۵۶) ║ ق۱۰. تا از مادر متولد شده‌ام، هیچ بدنامی بر تو نیاورده‌ام و از من بی‌راهی ظاهر نگشته و تا بوده‌ام، در ستر و صلاح بوده‌ام (ابومسلم‌نامه، ۴/۳۷۵) ║ ق۱۱. فتاده‌ام من بیدل به کشوری که در اوست / کَرَم عدیم و حیا بی‌نشان و ستر دفین (داوری آرانی: شهرآشوب، ۱۸۶) ║ ق۱۲. چون تو برای آب رفتی، این جوان دست مرا گرفته، به طرف خود کشید و خواست که بی‌ستر و خراب سازد، فامّا من خود را یک‌سو کشیدم (حاتم‌نامه۱، ۱۹۵) ║ در خواب دیدم که زنی از خاندان من در پیشِ من نشسته بود، من جام شیر بدو می‌دادم، هرگاه جام بستدی، بنهادی، برخاستی تا بول کند. ابن سیرین گفت: این زنی است در ستر و صلاح و به مرد میل دارد، او را به شوهر ده (شیرعلی لودی، ۱۵۸) ║ ق۱۳. نمایش طراز نگارش خواهد یافت. نمایش اول در علم و عرفان و دین و ایمان. نمایش دویم در عدل و انصاف و ستر و عفاف (قائم‌مقام۱، ۳۳۲) ║ ق۱۴. آن حضرت فرمود که: بشناسی او را به ستر و عفاف و بازداشتن بطن و فرج و دست و زبان (ابوالقاسم یزدی، ۴/۱۷۹۰) ║ ۱۳۳۰ش. کار اهل صلاح و ستر و عفاف / هست مشکل در این بزرگ مصاف (بهار، ۲/۹۳۴)
۷. (تصوف) حجابی که میان دل بنده و خدا واقع است و مانعِ رؤیت و تجلی خدا و درک عوالم غیب می‌شود.
ق۵. سدیگر گفت تجلی حکم ذات باشد در آخرت و آنچه در آخرت باشد امروز خبر است، و حکم این خبر آن است که فردا گشاده گردد. پس تجلی را بر سه مقام نهاد: یکی تجلی از ذات که دلش از فکرت ستر به تجلی آید و دیگر صفات ذات (مستملی، ۴/۱۵۵۰) ║ ق۶. در عالم تحقیق این گردش را ستر و تجلی خوانند، اگر نه ستر حق بودی در معارضۀ جلال تجلی بنده در آن بسوختی، و با سطوات سلطان حقایق پای نداشتی (میبدی، ۱/۶۱۴) ║ ق۷. در تجلّی صفات جمال گاه ستر بود و گاه تجلّی (نجم دایه، ۳۲۴) ║ ق۸. بعضی علمای صاحبدل گفته‌اند: استغفار رسول علیه الصّلوة و السّلام طلب این ستر بود تا مستغرق عین شهود نگردد. و به‌واسطۀ وجود بشریّت مردم از او منتفع شوند (عزالدین کاشانی، ۱۳۳) ║ ق۹. این‌ها انواع موانع است که بر دل‌ها گماشته می‌شود که به‌حسب درجات یکی را ستر نامند و یکی را مُهر و یکی را قفل (عبدالله قطب، ۴۵۴) ║ ق۱۱. بدان که ... آستین خرقه‌کار ستر است و دامانِ خرقه‌کار خدمت است و پیشبرد است (رسالۀ خبّازان: فتوّت و اصناف، ۱۶۰) ║ ق۱۲. ستر برخیزد از حجاب‌اندیش / یوم تُبلی السرائر آید پیش (حزین، ۸۰۳) ║ ق۱۳. ز حق تا عبد نبود راه بسیار / ولی مخفی است حق در ستر اسرار (صفای اصفهانی، ۳۳۲)
۸. (مجاز) راز و سرّ.
ق۵. چون مسئله‌ای پیش تو آید که اندر تأویل او حالی {تصحیح قیاسی؛ متن: خالی} بود که واجب کند که بر خداوندش بپوشی ... اندر روی او مگوی، لیکن اندر میان سخنان پنهان کن ... او را از آن کار آگاه کن و بند و ستر او را پوشیده دار بر دیگر مردم (خوابگزاری، ۱۶) ║ ق۶. فهم تو بر ستر فلک مطّلع / وهم تو بر سرّ مَلِک هوشیار (مجیر، ۱۱۲) ║ ق۸. رازدار خاص سلطان ستر او / زهره کی دارد که پیدا می‌کند (نزاری، ۱/۱۱۴۶)
۹. ظاهراً قنداق بچه.
ق۵. کندسه و خربق در ستری مالند که کودک در آن خسبد و گمیز بسیار کند، آن گمیز کردن از او بازدارد (تحفة الغرائب، ۴۹)
۱۰. (مجاز) اندامی که از نظر شرعی یا اخلاقی باید پوشیده بماند؛ عورت.
ق۶. چون نظر او بر آن عورت افتاد، حالی چوبی برداشت و به سوی ستر آن مستوره برد تا مگر زن را تنبیهی حاصل آید و خود را از آن فضیحت صیانت کند (محمد ملطیوی۱، ۲۴۷) ║ ق۷. گفت بند ازارش بگشائید؛ چون دست نامحرم بر موضع ستر رسید، حالی هر دو دست فراز آورد و بند ازار محکم بگرفت (فرائد السلوک، ۲۹۷) ║ ق۹. عزیزان ستر مردم را بپوشانید من گفتم / به خواری آستین بر کس می‌فشانید من گفتم (نظام قاری۱، ۳۴۶) ║ ق۱۱. چون چشم جبرئیل بر ستر آدم افتاد ... آدم از این حال منفعل و شرمنده شد (رسالۀ حمّامیان: فتوّت و اصناف، ۲۰۲) ║ ق۱۲. ای جوان، در ستر زن خود، هیچ نشانی یاد داری؟ گفت: آری. در میان رانش خال است نیلگون (حاتم‌نامه۲، ۲۸۴) ║ ۱۳۶۸ش. هووئی که به کمک خواهر و همسایه‌اش هوو را کفگیر سرخ‌کرده به ستر چسبانیده ...هر سه هلاک می‌شوند (شهری۲، ۳/۳۱۶)
۱۱. عنوانی احترام‌آمیز برای زنان محجبۀ والامقام.
ق۶. از دارالضرب شروان ... موکب عالی خدر معظّم و ستر مکرّم، ملکۀ ایرانیان، مخدومۀ سامانیان ... بدین طرف پیوست (خاقانی۲، ۲۳) ║ ق۷. ای گذشته سایۀ چترت ز اوج مشتری / مشتری قدر رفیعت را به صد جان مشتری - عصمت‌الدنیا اَبَش اعظم اتابک بنت سعد / ستر اعلی مهد اعظم مایۀ خوب‌اختری ... زود باشد چون سلیمان تا که فرمانت برند / انسی و جنّی و طیر و وحشی و دیو و پری (فرید احول، ۱۹۱) ║ ق۱۰. ستر علیا مانند ماهی در شبکه مضطرب گشته بر وجهی تضرع و زاری و گریه و بی‌قراری نمود که فلک زنگاری اگر توانستی بر درد دلش اشک گلگون می‌افشاند (خواندمیر۱، ۳/۵۱۵) ║ ق۱۱. ستر عظمی شهزاده پری‌خان خانم که به وفور عقل و دانش از سایر بنات مکرمه امتیاز تمام داشت ... باطناً پسر بزرگ‌تر ولیعهد خواهد بود (اسکندر بیک، ۱/۱۹۶) ║ ق۱۳. در زمانی از ازمنه، ستر کبرا، مهد علیا، والدۀ فتحعلی شاه، به عتبات عالیات مشرّف شد و به نجف رفت (تنکابنی، ۲۳۷)
۱۲. پارچه‌ای که با آن سطوح و اضلاع چیزی را می‌پوشانند.
ق۶. کعبه است ایوان خسرو کاندر او / ستر عالی را هویدا دیده‌ام (خاقانی۱، ۲۷۳) ║ ق۷. ستر عماری گل کرد صبا باز و گفت / بلبل بیچاره را چند دهی انتظار؟ (فخرالدین مبارک‌شاه‌بنِ حسین مروروذی: عوفی۱، ۱/۱۱۴) ║ ق۱۰. آن محفه را به سترها و پرده‌ها گرفته بودند (خنجی۱، ۳۴۴) ║ ق۱۳. قرمطیان بحرین حُجاج را در موسم حج قتل‌عام کردند، حجر را کندند و ستر خانه را پاره‌پاره کردند (فرهاد میرزا، ۱۹۸)
۱۳. (مجاز) ظاهراً مکان‌هایی معمولاً واقع در کاخ‌ها یا منازل اشرافی که با پرده‌هایی بزرگ، ارزنده و مجلل پنهان می‌شد.
ق۶. با جاه عریضش خرد پیر یک اعرج / در ستر رفیعش فلک ثابته حیران (اخسیکتی، ۲۷۳) ║ سترِ میمونت حریم ایزد است / کاندر او جز کبریا را نیست راه (انوری، ۱/۴۰۹)
دو. (صفت) پوشیده و پنهان.
ق۶. حکیمان گفتند فردا بدین جزیره رویم و آن خلقان را بوبینیم ولیکن امشب خویشتن را ستر باید داشت (طرسوسی، ۲/۵۴۲) ║ ق۹. شانزدهم در مسجد برهنه نرود چنانچه از ناف تا زانوان ستر بوَد (کاشفی۲، ۲۷۱)