وضعیت: «در دست پیشه و صنعت»
تندنویسی tondnevisi [فعل همایند: کردن (مجهول: شدن)]
(اسم) ۱. رونویسی سریع و تهیه یک نسخۀ دست‌نوشته از روی نسخۀ خطی دیگر یا نوشتن سریع نوشته‌ها و امور مربوط به دیوان، سازمان‌های حکومتی و رسمی توسط کاتبان حرفه‌ای ؛ جلدنویسی.
ق۱۳. با این همه تندنویسی و با جمله تندنویسان مطیع قلمش، خدای‌نخواسته اگر کسی را از برای ترقیم کتابی به او حاجت افتد سالی دو به مراعات یگانگی سطری فرستد (محمود میرزای قاجار: سفینة المحمود، ۲/۴۰۵؛ مؤسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران، ۱۳۴۶ش.) ║ ۱۳۱۲ش. متخصص حافظ گفت: این نسخۀ خطی چیست؟ بده من از رویش کپی کنم. فرشته جواب داد: این یک نسخۀ رونوشت حافظ خودت است. چون گفتی طلسم اعظم عمردرازکنی است، من هم یک نسخه از رویش تندنویسی کردم تا عمرم تندتند درازتر شود (هدایت۶، ۶۰) ║ ۱۳۴۶ش. عبدالمجید طالقانی، که ابتدا نستعلیق می‌نوشت، خط شکسته را پسندید ... آن را به حد کمال رسانید و شکسته‌تعلیق خواند و چون روش این خط مناسب تندنویسی بود، مورد توجه دفترنویسان و دیوانیان قرار گرفت (رکن‌الدین همایونفرّخ: بررسی‌های تاریخی، ش۶/۷۰) ║ ۱۳۷۰ش. تندنویسی یکی از صفات کاتبانی بوده که کتابت به عنوان شغل و حرفۀ آنان محسوب می‌شده‌است (مایل هروی، ۶۰۲) ║ ۱۳۸۹ش. اشارۀ قاضی احمد به تندنویسی سیمی از مندرجات دیگر منابع نیز تأیید می‌شود، چنان‌که در عرفات العاشقین ... آمده‌است، سیمی کاتب نیشابوری در یک ماه بیست گل و نوروز به اتمام رسانیده (علی صفری آق‌قلعه: گزارش میراث، ش۴۱/۱۴)
۲. نگارش انبوه متون به ویژه متون غیرتخصصی در مدت زمانی کوتاه و بدون رعایت دقیق اصول علمی، ادبی و نگارشی که بیشتر بر کمیّت استوار است تا کیفیّت و دقت.
ق۱۴. همان قسم که روزنامه، مردم را به خواندن معجل و مختصر بلکه مرور عادت می‌دهد، همان طور نویسندگان را به تندنویسی و لاقیدی می‌کشاند و بدترین پیش‌آمدی برای شخص ادیب اختیار فنی است که او را به تحریر سریع و زیاد مجبور نماید (رشید کرمانشاهی: دانشکده، ش۸/۴۳۷)
۳. فنّ نوشتن و ثبت سریع گفت‌وگوها، اظهارات، شهادت‌ها با کمترین زمان تأخیر و در لحظه، با استفاده از علائم، نشانه‌ها، حروف اختصاری یا نظام نگارشی خاص ؛ استنوگرافی.
۱۳۱۲ش. ما به بهترین قِسمی که می‌توانیم مذاکرات این دو را تندنویسی می‌کنیم (مستعان، ۱/۲۳۷) ║ ۱۳۲۹ش. اگر خودنمائی یا اغراض دیگر در کار نباشد، می‌شود گفت خط ما مزیت‌هائی دارد. اگر در موارد لازم حرکات را بگذاریم، خطی کافی و وافی است؛ اگر نگذاریم، چنانچه معتاد است، به‌واسطۀ اتصال حروف چابک‌تر نگاشته می‌شود و کمتر جا می‌خواهد. درواقع، نوعی خط تندنویسی است (استنوگرافی) (مخبرالسلطنه، ۲۳۹) ║ ۱۳۵۴ش. قریب به دوهزار موعظه و چند هزار درس در حکمت و فقه، که در محضر درس ایشان تندنویسی شده، موجود داریم (عبدالرضا ابراهیمی: یغما، ش۳۲۲/۲۵۵)
۴. از دورۀ قاجار تا کنون شغلی بوده در مجلس‌های شورا، سنا و خبرگان و بعدتر در روزنامه‌ها و ادارات و شرکت‌های تجاری که شخص عین صورت مذاکرات، جلسات، سخنرانی‌ها، مصاحبه‌ها و مانند آن را به سرعت و دقت رونویسی و مکتوب می‌کرده‌است.
۱۳۱۴ش. هر شاگردی مکلّف است دو قسمت اول و دوم را تحصیل کرده ولی در قسمت حرفه به اختیار خود هر یک را میل دارد انتخاب و تکمیل نماید ... قسمت حرفه ... دفترداری تجارتی، تندنویسی، ماشین‌نویسی، گراورسازی (بدرالملوک بامداد: تعلیم و تربیت، ش۵و۶/۲۷۰) ║ ۱۳۴۶ش. یک نفر دوشیزۀ اسکاتلندی موسوم به میس ویک را که تازه از انگلستان به آفریقای جنوبی آمده بود برای ماشین‌نویسی و تندنویسی استخدام کردم (کانون وکلا، ش۱۰۵/۱۲۰) ║ ۱۳۵۰ش. من ضمن تحصیل در دارالمعلمین یک شغل تندنویسی هم در مجلس شورای ملّی داشتم. (مجتبی مینوی: آرین‌پور۲، ۱۸۰)
۵. (دیوانی) از دورۀ قاجار تا جمهوری اسلامی، بخشی در مجلس شورا و بعدتر در مجلس سنا و خبرگان که وظیفه رونویسی، مکتوب نمودن و آرشیو کردن مذاکرات شفاهی آن‌ها را چه در صحن علنی و چه در کمیسیون‌های تخصصی به عهده داشته‌است.
۱۳۳۲ش. در این مورد در اغلب ممالک مقررات خارجی وجود دارد و مطبوعات فقط در صورت نشر صورت مذاکراتی که به تصدیق تندنویسی مجلس رسیده باشد غیر مسئول هستند (حبیب دادفر: کانون وکلا، ش۴۳/۳۳) ║ ۱۳۳۴ش. متن نطق آقای سناتور نیکپور در جلسۀ ۲۰ تیر ماه مجلس سنا راجع به لایحه جلب سرمایه‌های خارجی و سایر مسائل اقتصادی بر طبق استخراج ادارۀ تندنویسی مجلس سنا (نامۀ اتاق بازرگانی، ش۱۰/۳) ║ ۱۳۵۵ش. ع.ا. از تندنویسی به کتابخانۀ مجلس و از آنجا به سازمان جهانگردی و وزارت علوم پیوست، سفرهایی به فرانسه و آمریکا کرد، دکترای اقتصاد به‌دست آورد. تا آن‌که چندی پیش به ریاست دانشگاه آزاد ایران منصوب شد (به‌آذین۱، ۱/۶۴) ║ ۱۳۶۲ش. یکی از کارکنان تندنویسی مجلس آمد و برای انتقال به موسسه زینبیّه که پرورشگاه کوچکی است و باقی‌ماندن منزل تصرف‌شده بعد از انقلاب در دستشان، کمک می‌خواست؛ بسیاری از خانه‌های فراری‌ها و سران طاغوت را این گونه تصرف کرده‌اند. (علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی: کارنامه و خاطرات سال ۱۳۶۲: آرامش و چالش، ۴۶۲؛ دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۸۱ش.) ║ ۱۳۸۲ش. از آقای علی‌اصغر دستگیری که مردی بسیار شریف بود و در قسمت تندنویسی مجلس با دکتر محجوب کار می‌کرد دعوت کردم که دستیاری آقای دکتر محجوب را در تصحیح صفحات و مقابله با شاهنامۀ ژول مول بپذیرد (جعفری، ۲/۶۲۸)
۶. نوشتن متنی با لحنی پرخاشگرانه، دور از ادب و بدون رعایت نزاکت علیه کسی یا موضوعی.
۱۳۳۴ش. اگر در ادوار اخیره کتب و مقالاتی از علمای شیعه دیده شود، تمام در مقام جواب و دفاع از حقوق حقّه ناچار از بیانات و جملات تندی بوده‌اند، جواب قلم‌های تندنویس را باید به تندنویسی داد (محمد سلطان‌الواعظین: شب‌های پیشاور، ۱/۷۴؛ دارالتهذیب، ۱۳۹۵ش.) ║ ۱۳۵۰ش. او و سلطان‌العلمای خراسانی شاخ به شاخ محمدعلی میرزا انداخته و زور به تندنویسی می‌زدند (آرین‌پور۱، ۲/۲۲)