وضعیت: «در حال ویراستاری»
بی‌صفا bisafâ [جمع: بی‌صفایان]
(صفت) ۱. (درمورد کسی) که از فضایل اخلاقی مانند صداقت و یک‌رنگی بی‌بهره است ؛ متضاد: باصفا۱.
ق۶. چون نیست در این زمانه ما را / با صوفی بی‌صفا دمی راز (عطّار۳، ۸۴۷) ║ ق۷. تشنه بر خاک گرم مردن به / کآب سقّای بی‌صفا خوردن (سعدی۴، ۷۶۸) ║ خلق گفتند این سلیمان بی‌صفاست / از سلیمان تا سلیمان فرق‌هاست (مولوی۲، ۲/۳۵۳) ║ ق۸. می به صوفی مده که آن صافی / درخور حال بی‌صفایان نیست (کمال خجندی، ۱/۲۱۱) ║ ق۹. روزی ابوجهل حضرت مقدس نبوی را در نواحی کوه صفا نشسته دید، از غایت جهل که آن شقیِ بی‌صفا داشت، زبان به سفاهت و دشنام حضرت خیرالانام برگشاد (میرخواند، ۲/۱۳۳) ║ ق۱۱. چندگاه به روش متصوفۀ مبطل بی‌صفا در بلخ به خانقاه مولانا محمد زاهد که نبیرۀ مخدومی اعظم شیخ حسین خوارزمی، قدّس الله سرّه، است آمده با درویشان به سر می‌برد (بداؤنی، ۲/۱۷۰) ║ ق۱۳. سرکار نایب‌السلطنه را در برج نوش منزل دادند و روز به روز در تزاید التفات و مرحمت نسبت به نایب‌السلطنه کوشیدند. بدخواهان و بی‌صفایان نایب‌السلطنه را در کانون خاطر آتش حسد افروخته‌شده منصوبهٔ عجیب انگیختند (جهانگیر میرزا، ۱۷۷) ║ ۱۳۱۲ش. کاغذی هم به من نوشته بود که مضمون آن این است: آقای بی‌صفا و سخت‌دل من، بدی‌های شما مرا مغلوب نکرده و هنوز بد نشده‌ام. شما را با آن‌همه بدی که به من کرده‌اید، می‌بخشم (حجازی۲، ۲۹۶) ║ ۱۳۵۶ش. بقیۀ پدرها که ترکیب شغلی‌شان دبیری و شاعری و کارمندی و سپاهیگری بود، روی‌هم‌رفته مردمان بی‌صفایی نبودند، خلق‌و‌خوی انسانی داشتند و غم‌خوار یکدیگر بودند (دژکام، ۵۳)
۲. (درمورد چیزهایی که نور از آن‌ها عبور می‌کند) که براثر ناخالصی و آلودگی تیره و کدر است ؛ متضاد: باصفا۲.
ق۶. ای دوستان، بدانید که کاس غرور دنیای دنی بی‌صفا است (حمیدالدین بلخی، ۵۰) ║ ق۷. دل در جهان مبند که یاری است بی‌وفا / جامی است بی‌شراب و شرابی است بی‌صفا (ابن بی‌بی، ۱/۲۰) ║ ق۸. جایز نداشته‌ام و رخصت نداده که از خانه‌ها سوراخ در ممر آب کنند یا در حوض خانه‌ها گیرند؛ چه اگر چنین کنند، آب بی‌صفا و چرکن گردد (رشیدالدین فضل‌الله۱۷، ۲۰۸) ║ ق۱۰. به گوهرم مفشان آستین منع، مباد / که شبچراغ شود بی‌صفا ز گرد کساد (عرفی، ۲/۶۳) ║ ق۱۱. در چمنت باد صبح، چون نفَسِ بی‌اثر / در حَرَمت آفتاب، آینۀ بی‌صفا (قدسی، ۷۵) ║ ق۱۲. کدورت می‌کشد طبع روانت بیدل از عزلت / به یک جا آب چون گردید ساکن بی‌صفا گردد (بیدل، ۲/۱۱) ║ ۱۳۳۴ش. نه سنگ و سفال بی‌صفاییم / بل آینهٔ خدانماییم (دهخدا۴، ۱۳۳)
۳. (درمورد کسی) که نگاه کردن به آن ناخوشایند و موجب ناراحتی بیننده است؛ زشت، نازیبا ؛ متضاد: باصفا۵.
ق۷. پردۀ زرنگار بر در داشت / ناگه از روی بی‌صفا برداشت (سعدی۵، ۹۳۱) ║ ق۹. ملعونی زشت‌روی به هیبت تمام، کریه‌اللّقا و بی‌صفا؛ اگر ابلیس او را بدیدی هزار فرسنگ بگریختی (بیغمی، ۲/۷۴۸) ║ ق۱۰. ماه رخسارش که چون آیینه بودی در صفا / بی‌صفا گردید یا من بی‌صفا می‌بینمش (وحشی، ۱۰۴) ║ ق۱۱. عجب دارم که تا صبح قیامت بی‌صفا گردد / که در زنجیر دارد حسن را خط چو زنجیرش (صائب، ۵/۲۳۸۳)
۴. (درمورد جایی) که از سرسبزی و پاکیزگی و رونق و آبادی بی‌بهره است ؛ متضاد: باصفا۴.
ق۸. زآن‌پس خواهران خود بیاور / زآن کشور بی‌صفای پرشر (شاهین شیرازی: اشعار یهودیان، ۱۱۹) ║ ق۹. چون آدم از مناسک حج فارغ شده، معاودت نمود عالم را برقرار معهود نیافت، چه از ظلام ظلم درخت‌ها زرد گشتند و طعام‌ها متغیر شده، فواکه ترش و آب‌ها تلخ و روی زمین بی‌صفا شده بود (میرخواند، ۱/۳۳) ║ ق۱۱. ادب رنگین بهار گلشن حسن دل‌آشوب است / ز باغ بی‌صفا افسردگی‌های خزان بهتر (اسیر شهرستانی، ۳۱۹) ║ ق۱۳. بی‌صفا ماندی از این پس ای صفا / بی امام ای مشعر و خیف و منا (احمد نراقی، ۴۲۰) ║ ق۱۴. جلو میهمان‌خانه یک باغچۀ مشجّر گلکار و بی‌دیواری ساخته‌اند که بی‌صفا نیست و به همان آب قلیل رودخانۀ حصارک گاهی مشروبش می‌نمایند (فراهانی، ۶)
۵. (درمورد چیزی یا کاری) که موجب نارضایتی است؛ ناخوشایند، نامطلوب ؛ متضاد: باصفا۷.
ق۱۲. ساقی از ورع‌کیشان مطرب از خموشان است / بی‌صفاتر از مسجد بزم دردنوشان است (حزین، ۱۲۵) ║ ق۱۴. فردا هم خوار و ورامین می‌رویم. این سفر بی‌موقع و بی‌قاعده و بی‌صفا را جز سفاهت چیز دیگر نمی‌دانم (اعتمادالسلطنه۱، ۶۲۰)