وضعیت: «در حال ویراستاری»
بی‌رحمانه birahmâne [<← بی‌رحم + انه>]
یک. (قید) ازرویِ سنگدلی و بدون عواطف و احساسات انسان‌دوستانه.
ق۸. مار گفت: تا من نیز هنر خود را بنمایم و بروم؛ برمثال کمری میان رسول را حلقه‌ای شد و می‌خواست که بی‌رحمانه زخمی زند؛ همانا که انگشت مبارک کهین را بر مار عرضه کرد تا بر آن‌جا زخمی زند (افلاکی، ۱/۴۷۸) ║ ق۱۱. غنچه‌ای نگذاشت کآرام دل بلبل شود/ باغبان امروز گل را سخت بی‌رحمانه چید (قاسمی صیرفی: نصرآبادی۱، ۱/۴۰۰) ║ ق۱۲. نیست دل‌سوزی به‌جز داغ جنون بر سر ما/ بی‌کسی افکنده بی‌رحمانه در بستر مرا (نجیب کاشانی، ۷۴۱) ║ ق۱۳. عرّاده‌بان هم بسیار بی‌رحمانه به‌ضربِ سیخ آن حیوان‌ها را می‌راند که زیاده از تکلیف خلقت آن زبان‌بسته‌ها بود (سیّاح، ۴۰۵) ║ ق۱۴. آن‌قدر اسب‌های تو به‌سختی حرکت می‌نمایند و در هر قدمی باید شلّاق خود را بی‌رحمانه استعمال نمایی؟ (معیّرالممالک، ۶۱) ║ ۱۳۰۹ش. سبحان‌الله در مکافات دهری و عدالت الهی. بااین‌که ابوالقاسم مستحق قتل بود که برادر بطنی و صلبی خود را کشته بود، ولی این‌طور بی‌رحمانه کشتن در شرع مقدس جایز نبود (نواب رضوی، ۱/۴۶۵) ║ ۱۳۴۱ش. چرا باید برادر کوچک او برادر کوچک‌ترش را بی‌رحمانه بزند؟ (آموزگار، ۳۱) ║ ۱۳۶۱ش. پیری از اسکیمو‌ها و سگ‌ها بی‌رحمانه کار می‌کشید و نگذاشته بود که در پایان هر روز کار طاقت‌فرسا بیش‌از دو ساعت بخوابند (دریابندری۳، ۷۶) ║ ۱۳۸۰ش. خدا می‌داند که درنظرِ من یک لحظه عذاب هم برای تو زیادی است. مطمئنم تمام این یک سال، خاموش و صبور به آن موضوع لعنتی فکر کرده‌ای و من بی‌رحمانه تحمل کردم (کریم‌زاده، ۳۶۵)
دو. (صفت) (درموردِ رفتار یا عملی) که بدون مراعات و ملاحظه‌ای با خشونت و آزار همراه است و تحمل آن دشوار یا ناممکن است.
ق۷. چونک دزدی‌های بی‌رحمانه گفت/ کی کنند آن در زیان اندر نهفت (مولوی۲، ۳/۳۶۸) ║ ق۹. گدایی سیه‌کار که از عشق دنبۀ سفید چندین داغ نهاده و دنبه‌های نازک کافوری بی‌رحمانه درزیرِ خرقۀ سیاه، می‌برَد و هم‌چون خودشان در عالَم، سیه‌گلیم و لاابالی می‌گرداند (اطعمه، ۲۴۴) ║ ق۱۳. با حیرت و استکراه تمام، خبر قتل منکر بی‌رحمانۀ ایلچی دولت علیۀ روس و همراهان و متعلقان او ازجانبِ مرحمت‌جوانب نواب مستطاب نایب‌السلطنه به من رسید (قائم‌مقام، ۲/۱۹۴) ║ ق۱۴. ما بیچارگان مظلوم تا کی می‌توانیم صبر و تحمل بر تجاوزات بی‌رحمانه و تعدیات قانون‌شکنانۀ همسایۀ شمالی بنمائیم که هر روزی به شکل تازه تعدیات بی‌اندازه می‌نمایند (اسناد تجاری، ۲۰۶) ║ ۱۳۰۸ش. آن‌ها میان چنگال‌های بی‌رحمانۀ این اشخاص این‌طرف و آن‌طرف افتاده و هیچ اراده‌ای از خود نداشته و نمی‌توانستند تصمیمی بگیرند (ربیع انصاری، ۱۹۰) ║ ۱۳۳۸ش. دن کیشوت و یاران در این سخنان بودند که ناگاه دیدند پیاده‌ای به شتاب به‌سویِ ایشان می‌آید و با ضربات بی‌رحمانۀ چوب‌دستی خود قاطری را که نیزه و تبرزین بار داشت، می‌راند (قاضی۱، ۲/۸۲۲) ║ ۱۳۵۳ش. هیچ‌کس نمی‌دانست پشتِ آن بازوان قوی و آن نگاه به‌خون‌نشسته و غضبناک و آن رفتار خشن و مردانه و آن حرکات تند و تیز و بی‌رحمانه و سخت چه احساسی خفته است (گلاب‌درّه‌ای۱، ۲۹۲) ║ ۱۳۶۸ش. منظور از سؤال را فهمیده بود و ابایی از جواب دادن نداشت؛ حتّی گویی لذت بی‌رحمانه‌ای می‌بُرد که بر هر کتمانی غلبه کند، ولی دیگر جرئت نکرد چیزی بگوید (نجفی۱، ۱/۲۱۵) ║ ۱۳۸۰ش. شمرخوان غالباً درمعرضِ بغض و کینه و نفرت تماشاگران تعزیه بود. به‌هنگامِ اعمال و رفتار خشن و بی‌رحمانۀ شمر، مانند لگد زدن شمر بر سینۀ امام در روز عاشورا، یا بریدن سر آن حضرت، مردم با صدای بلند به شبیه شمر ناسزا می‌گفتند (شهیدی، ۳۶۴)